Vinden dankzij / ondanks metadata

50 %
50 %
Information about Vinden dankzij / ondanks metadata
Education

Published on December 5, 2008

Author: sieeg

Source: slideshare.net

Description

Lezing op de studiedag "Informatieontsluiting Hic et Nunc", 3 december 2008, Gent, België

Eric Sieverts Instituut voor Media & informatie Management Hogeschool van Amsterdam / Universiteitsbibliotheek Utrecht sector Innovatie & Ontwikkeling Vinden dankzij / ondanks metadata Studiedag : Informatieontsluiting hic et nunc 3 december 2008, Gent

metadata en ontsluiting waarom “informatieontsluiting”? we ontsluiten om te kunnen vinden dat is waar (want nodig) voor niet-digitaal materiaal dat is waar (want nodig?) voor digitaal niet-tekst materiaal is dat ook nog waar voor digitaal tekstmateriaal? in een Google -maatschappij is het in elk geval niet altijd meer strikt nodig Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

waarom “informatieontsluiting”?

we ontsluiten om te kunnen vinden

dat is waar (want nodig) voor niet-digitaal materiaal

dat is waar (want nodig?) voor digitaal niet-tekst materiaal

is dat ook nog waar voor digitaal tekstmateriaal?

in een Google -maatschappij is het in elk geval niet altijd meer strikt nodig

filenaam: thesaurus.jpg kun je zo makkelijk uit de voeten met thesauri? waarop is deze foto in Google te vinden?

filenaam: thesaurus.jpg

kun je zo makkelijk

uit de voeten met thesauri?

wat bedoelen we met “ontsluiting”? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

velen in Nederland vinden ontsluiting te duur in bibliotheken doen we het vaak ook niet zo goed misschien hoeft het ook niet meer zo nodig of misschien toch wel? informatie vinden op internet wordt steeds lastiger informatici komen achter belang van “betekenis” informatici vinden dat ze metadata nodig hebben monopoliseren informatici metadata en ontsluiting? informaticus en bibliothecaris moeten samenwerken nieuwe technieken voor ontsluiting en metadata adopteren automatische methoden en menselijke inbreng combineren Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 mijn drie verhaallijnen

velen in Nederland vinden ontsluiting te duur

in bibliotheken doen we het vaak ook niet zo goed

misschien hoeft het ook niet meer zo nodig

of misschien toch wel?

informatie vinden op internet wordt steeds lastiger

informatici komen achter belang van “betekenis”

informatici vinden dat ze metadata nodig hebben

monopoliseren informatici metadata en ontsluiting?

informaticus en bibliothecaris moeten samenwerken

nieuwe technieken voor ontsluiting en metadata adopteren

automatische methoden en menselijke inbreng combineren

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... zoeker / zoekvraag documenten match basis-paradigma voor vinden van informatie Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... match klassieke situatie bij ontsluiting zoeker moet proberen “termen" te bedenken, waarmee onderwerp is ontsloten ontsluiting: indexeerder moet “correcte” termen aan document toekennen in principe perfecte match mogelijk Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

klassieke ontsluiting gebruikersonvriendelijk dat zoeker zelf “correcte” termen moet ontdekken duur dat indexeerders documenten moeten analyseren om correcte termen te kunnen toekennen Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

gebruikersonvriendelijk dat zoeker zelf “correcte” termen moet ontdekken

duur dat indexeerders documenten moeten analyseren om correcte termen te kunnen toekennen

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... zoeken in de wereld van zoeker tikt maar wat woorden in (en vaak zelfs maar één woord) zoeksysteem bevat alleen de woorden uit de documenten zelf je vindt vaak niet (alles) wat je zoekt - toch tevreden ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zoeken in de wereld van . zoeker mist relevante informatie (recall-probleem): in tekst komen afwijkende spelling en woordvormen voor in tekst komen synoniemen en woorden in andere taal voor in tekst komen specifiekere begrippen voor .... zoeker vindt niet-relevante informatie (precisie-probleem): onvoldoende gespecificeerde vraag in tekst ontbreekt gewenste relatie tussen zoektermen in tekst komt zoekwoord in andere betekenis of context voor .... Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zoeker mist relevante informatie (recall-probleem):

in tekst komen afwijkende spelling en woordvormen voor

in tekst komen synoniemen en woorden in andere taal voor

in tekst komen specifiekere begrippen voor

....

zoeker vindt niet-relevante informatie (precisie-probleem):

onvoldoende gespecificeerde vraag

in tekst ontbreekt gewenste relatie tussen zoektermen

in tekst komt zoekwoord in andere betekenis of context voor

....

waarom toch tevreden gebruikers ? zoeksysteem ziet er zo lekker (simpel) uit zoeker vindt altijd wel wat (in 100 miljard webpagina's) slimme ordening van resultaten, zodat bij meeste vragen voor meerderheid van gebruikers altijd wel iets relevants bij de eerste 10 zit en: who cares about lousy recall & precision (in the Google -world)? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zoeksysteem ziet er zo lekker (simpel) uit

zoeker vindt altijd wel wat (in 100 miljard webpagina's)

slimme ordening van resultaten,

zodat bij meeste vragen

voor meerderheid van gebruikers

altijd wel iets relevants bij de eerste 10 zit

en: who cares about lousy recall & precision

(in the Google -world)?

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie bij zoeker simpele zoekvraag geëxpandeerd en gedisambigueerd; uit zoekresultaat aanvullende termen gegenereerd voor vraagverfijning zoeksysteem bevat alleen de woorden uit de documenten zelf door verbeterde zoekvraag een beter antwoord ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

taaltechnologie voor betere "query" door "word stemming" en "fuzzy zoeken" automatisch op meer woordvormen gezocht >> betere recall semantisch netwerk (of ontologie) bevat relaties tussen begrippen waardoor inhoudelijk verwante termen aan vraag kunnen worden toegevoegd >> betere recall semantisch netwerk (of ontologie) bevat voor verschillende betekenissen van woord ook verschillende relaties met andere woorden >> disambigueren >> betere precisie geleerden zijn het er nog niet over eens hoeveel dit verbetert Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

door "word stemming" en "fuzzy zoeken" automatisch op meer woordvormen gezocht >> betere recall

semantisch netwerk (of ontologie) bevat relaties tussen begrippen waardoor inhoudelijk verwante termen aan vraag kunnen worden toegevoegd >> betere recall

semantisch netwerk (of ontologie) bevat voor verschillende betekenissen van woord ook verschillende relaties met andere woorden >> disambigueren >> betere precisie

geleerden zijn het er nog niet over eens hoeveel dit verbetert

visualisatie van semantisch netwerk

taaltechnologie voor betere "query" door statistische analyse van zoekresultaat, genereert software mogelijke kenmerkende zoektermen, waarmee gebruiker naar eigen inzicht zoekvraag kan verfijnen zulke woorden kunnen ook uit woordenlijstje, thesaurus, semantisch netwerk e.d. worden afgeleid meestal >> betere precisie Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

door statistische analyse van zoekresultaat, genereert software mogelijke kenmerkende zoektermen, waarmee gebruiker naar eigen inzicht zoekvraag kan verfijnen

zulke woorden kunnen ook uit woordenlijstje, thesaurus, semantisch netwerk e.d. worden afgeleid

meestal >> betere precisie

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie bij document zoeken met "correcte" of “belangrijke” term taaltechnologie verrijkt document met "correcte" term (uit thesaurus) of met meest kenmerkende termen uit de tekst in principe perfecte match mogelijk match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

documenten automatisch "verrijken" na training van systeem op alle thesaurustermen kunnen documenten op basis van inhoudsanalyse van thesaurustermen worden voorzien ondanks wat beperkingen gaat dat al steeds beter op basis van woordlijsten en tekstanalyse kunnen bepaalde soorten woorden (persoonsnamen, plaatsnamen, producten, e.d.) als zodanig herkend en gemarkeerd worden Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

na training van systeem op alle thesaurustermen kunnen documenten op basis van inhoudsanalyse van thesaurustermen worden voorzien

ondanks wat beperkingen gaat dat al steeds beter

op basis van woordlijsten en tekstanalyse kunnen bepaalde soorten woorden (persoonsnamen, plaatsnamen, producten, e.d.) als zodanig herkend en gemarkeerd worden

 

The Calais Web Service automatically creates rich semantic metadata Named Entities Facts Events

 

 

geografische herkenning in Google Books

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie aan beide kanten gebruiker tikt maar wat in, maar systeem zoekt toch op "goede" termen computer kan documenten inhoudelijk karakteriseren (metadata toekennen) beter zoekresultaat & lagere kosten ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

nut van gecontroleerd vocabulaire free-text retrieval problemen met recall: door ontbreken van standaardisatie als retrieval software zelf te dom is als er te weinig digitale tekst is problemen met precisie: als er te weinig digitale tekst is OK door standaardisatie / autorisatie, maar toch: problemen met recall: als er te weinig trefwoorden zijn (wat bijna altijd geval zal zijn) problemen met precisie: bij specialistisch onderwerp inhoudelijke ontsluiting Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

problemen met recall:

door ontbreken van

standaardisatie als retrieval

software zelf te dom is

als er te weinig digitale tekst is

problemen met precisie:

als er te weinig digitale tekst is

OK door standaardisatie /

autorisatie, maar toch:

problemen met recall:

als er te weinig trefwoorden zijn

(wat bijna altijd geval zal zijn)

problemen met precisie:

bij specialistisch onderwerp

voorbeeld: een boek van 480 bladzijden met een onderwerpsindex van 14 dichtbedrukte bladzijden met een inhoudsopgave van 5 bladzijden met 21 hoofdstukken en 117 paragrafen in een catalogus beschreven met 1 onderwerpscategorie en 1 (daaraan identiek!) trefwoord Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zelfs user-tags in Librarything bieden maar weinig meer zinvolle ingangen vergeleken met die inhoudsopgave voorbeeld: een boek van 480 bladzijden met een onderwerpsindex van 14 dichtbedrukte bladzijden met een inhoudsopgave van 5 bladzijden met 21 hoofdstukken en 117 paragrafen Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

de 21 hoofdstukken op de bijbehorende website een paar van de 117 paragrafen uit de TOC

Roy Tennant : If your system is more difficult to search and less effective than Amazon.com (and whose isn't?), then you have work to do. Stop asking for minor tweaks from vendors. After all, you can put lipstick on a pig, but it's still very much a pig. Marshall Breeding [parafrase] : Terwijl de producten van commerciële leveranciers van bibliotheek-software niet meer aansluiten op de wensen van onze klanten, stoppen zij al hun energie in het overnemen van concurrenten, in plaats van in innovatie. maar: het ligt niet alleen aan ontsluiting

Roy Tennant : If your system is more difficult to search and less effective than Amazon.com (and whose isn't?), then you have work to do. Stop asking for minor tweaks from vendors. After all, you can put lipstick on a pig, but it's still very much a pig.

Marshall Breeding [parafrase] : Terwijl de producten van commerciële leveranciers van bibliotheek-software niet meer aansluiten op de wensen van onze klanten, stoppen zij al hun energie in het overnemen van concurrenten, in plaats van in innovatie.

iedereen denkt dat Google "de maat der dingen" is voor onze gebruikers maar let op: de Google paradox met Google "kun je alles vinden" maar als echt "alles" in Google zit, is het eigenlijk niet meer te vinden the google experience Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

iedereen denkt dat Google "de maat der dingen" is voor onze gebruikers

maar let op:

de Google paradox

met Google "kun je alles vinden"

maar

als echt "alles" in Google zit, is het eigenlijk niet meer te vinden

metadata algemeen om selectiever te kunnen zoeken mogelijkheid van faceted search voor interoperabiliteit tussen systemen voor realisatie van semantisch web onderwerpsontsluiting voor realisatie van semantisch web voor interoperabiliteit tussen systemen voor niet-tekstmateriaal omdat “de informatici” het nodig hebben waarom toch behoefte aan metadata? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

metadata algemeen

om selectiever te kunnen zoeken

mogelijkheid van faceted search

voor interoperabiliteit tussen systemen

voor realisatie van semantisch web

onderwerpsontsluiting

voor realisatie van semantisch web

voor interoperabiliteit tussen systemen

voor niet-tekstmateriaal

omdat “de informatici” het nodig hebben

voor moderne zoekfunctionaliteit - “faceted search” - is aanwezigheid van formele kenmerken erg handig

gegevens over elk willekeurig aspect van een “object” welke soorten metadata? bijv.geordend naar doel: voor ontdekking (vinden) en beschrijving (snel oordeel) structurele (bijv. bij complexe digitale objecten) technische (afmeting, format, benodigde software, ...) administratieve (rechten, aanwezigheid, ...) eisen bepaald door gebruikstoepassingen en -doel op basis van aard van objecten voor gebruikers voor beheerders metadata Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

gegevens over elk willekeurig aspect van een “object”

welke soorten metadata? bijv.geordend naar doel:

voor ontdekking (vinden) en beschrijving (snel oordeel)

structurele (bijv. bij complexe digitale objecten)

technische (afmeting, format, benodigde software, ...)

administratieve (rechten, aanwezigheid, ...)

eisen bepaald door gebruikstoepassingen en -doel

op basis van aard van objecten

voor gebruikers

voor beheerders

conceptueel model, zoals bijv. FRBR (standaard voor) te gebruiken metadata-elementen, zoals bijv. Dublin Core, MARC, MODS, EAD, LOM, ... (standaard voor) opslag van metadata, zoals bijv. XML richtlijnen voor “vullen van velden”, zoals AACR of RDA standaarden voor vullen van specifieke velden, zoals: iso8601 voor vullen van datumveld (in OAIster: >100 varianten!) AAT, MeSH, DDC, ... voor inhoudelijke ontsluiting standaarden voor uitwisselen van metadata, zoals OAI-PMH, Z39.50, SRU ... metadata-”modellen” op diverse niveaus Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

conceptueel model, zoals bijv. FRBR

(standaard voor) te gebruiken metadata-elementen, zoals bijv. Dublin Core, MARC, MODS, EAD, LOM, ...

(standaard voor) opslag van metadata, zoals bijv. XML

richtlijnen voor “vullen van velden”, zoals AACR of RDA

standaarden voor vullen van specifieke velden, zoals:

iso8601 voor vullen van datumveld (in OAIster: >100 varianten!)

AAT, MeSH, DDC, ... voor inhoudelijke ontsluiting

standaarden voor uitwisselen van metadata,

zoals OAI-PMH, Z39.50, SRU

...

conceptueel model met als doel beter aan wensen van gebruikers tegemoet te kunnen komen entity-relationship model, waarin werken opgesplitst in: werk (het intellectuele product)‏ expressie van een werk (bijv. NL-vertaling)‏ manifestatie van een werk/expressie (bijv. 3 de druk)‏ individueel exemplaar (bijv. dat op de 3 de plank links)‏ maar ook soorten entiteiten als: personen (zoals “auteur”) organisaties onderwerpen, .... waartussen getypeerde relaties gelegd kunnen worden FRBR Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

conceptueel model met als doel beter aan wensen van gebruikers tegemoet te kunnen komen

entity-relationship model, waarin werken opgesplitst in:

werk (het intellectuele product)‏

expressie van een werk (bijv. NL-vertaling)‏

manifestatie van een werk/expressie (bijv. 3 de druk)‏

individueel exemplaar (bijv. dat op de 3 de plank links)‏

maar ook soorten entiteiten als:

personen (zoals “auteur”)

organisaties

onderwerpen, ....

waartussen getypeerde relaties gelegd kunnen worden

REP  Patrick LeBoeuf (BNF) "Boris Godunov" - the Pushkin play, the libretto, the opera, … W study about the opera Борис Годунов FRBNW006 W Борис Годунов : opera FRBNW002 W Борис Годунов: libretto FRBNW003 W Борис Годунов: tragedy FRBNW004 W illustrations for the play Борис Годунов FRBNW005 W introduction to the play Борис Годунов FRBNW007 S ADA COM E French translation E001 E 1869 version E001 E 1872 version E002 E Rimsky-K's arrangement E003 E French transl. by O. Lanceray E002 E English translation E003 E definitive state E001 E original text E001 A 1997 recording A001 A 1997 recording A001 A 1962 recording A001 M ca. 1922 publication FRBNM010 M 1998 release FRBNM002 M 1996 re-release FRBNM003 M 1980 publication FRBNM004 M 1937 publication FRBNM005 M 1926 publication FRBNM006 M 1910 publication FRBNM007 M 1982 (Paris) publication FRBNM008 M 1927 publication FRBNM011 M 1982 (NYC) publication FRBNM009 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I002 I I001 I I001 I I001 E002 E Russian text 1872 version E001 E Russian text 1869 version COM E Russian text ed. by P. Lamm E003 E French transl. by Lily Denis E004 E French tr. by Delines and Laloy E005 COM COM E French transl. by A. Baranoff E004 E001 E Russian text SUP TRA TRA TRA TRA TRA

© Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 onafhankelijke evolutie . . . . (Dawkins?) de Royal Academy of Music in London bedacht model om alles rondom muziek te kunnen beschrijven van “werk” tot “ervaring” van het bijwonen van een uitvoering lijkt conceptueel erg op FRBR maakt gebruik van “ topic maps” uit de XML-wereld en: ze zijn er nu wel achter dat FRBR ook bestaat

© Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music

topic maps zijn opgebouwd uit: concepten (=topics) die worden beschreven met “ names” (kunnen alle woorden zijn die concept omschrijven (maar die zijn zelf ook weer topics!) “ types” (die de aard van het betreffende concept omschrijven) (maar die zijn zelf ook weer topics!) “ occurrences” (informatie-items die “over” het onderwerp gaan) (maar die zijn zelf ook weer topics!) “ associations” (gespecificeerde soorten relaties tussen topics) (maar die zijn zelf ook weer topics!) dat alles beschreven in XML dus heel netwerk doordat “de slang telkens in de eigen staart bijt” Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zijn opgebouwd uit:

concepten (=topics)

die worden beschreven met

“ names” (kunnen alle woorden zijn die concept omschrijven (maar die zijn zelf ook weer topics!)

“ types” (die de aard van het betreffende concept omschrijven) (maar die zijn zelf ook weer topics!)

“ occurrences” (informatie-items die “over” het onderwerp gaan) (maar die zijn zelf ook weer topics!)

“ associations” (gespecificeerde soorten relaties tussen topics) (maar die zijn zelf ook weer topics!)

dat alles beschreven in XML

dus heel netwerk doordat “de slang telkens in de eigen staart bijt”

gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld probleem 1: gebruiker kent het voorkeursvocabulair niet (en wil zich daar ook niet in verdiepen) oplossing: “vervangend zoeken” systeem probeert thesaurusterm(en) te vinden die het best corresponderen met ingetikte zoekwoorden via “user thesaurus” (heel veel synoniem-relaties, wellicht interactief opgebouwd op basis van log-files van zoekacties) mapping van termen uit de thesaurus op semantisch netwerk (lukt dat ook voor vak-jargon?) bij dubbelzinnige of onvolledige zoekvraag gaat systeem dialoog met gebruiker aan (ken ik zelf geen echte voorbeelden van) zoekresultaat van vrije zoekvraag wordt geanalyseerd op daarin (toevallig) voorkomen van termen uit de thesaurus Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

probleem 1: gebruiker kent het voorkeursvocabulair niet (en wil zich daar ook niet in verdiepen)

oplossing: “vervangend zoeken”

systeem probeert thesaurusterm(en) te vinden die het best corresponderen met ingetikte zoekwoorden

via “user thesaurus” (heel veel synoniem-relaties, wellicht interactief opgebouwd op basis van log-files van zoekacties)

mapping van termen uit de thesaurus op semantisch netwerk (lukt dat ook voor vak-jargon?)

bij dubbelzinnige of onvolledige zoekvraag gaat systeem dialoog met gebruiker aan (ken ik zelf geen echte voorbeelden van)

zoekresultaat van vrije zoekvraag wordt geanalyseerd op daarin (toevallig) voorkomen van termen uit de thesaurus

 

gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld probleem 2: gebruiker realiseert zich niet (actief) dat gebruik van algemene zoekterm niet impliceert dat automatisch specifiekere begrippen worden gevonden oplossing: “automatisch generiek zoeken” systeem voegt narrower terms van thesaurusterm aan zoekvraag toe er is ook getest met een systeem dat verregaand “related terms” aan zoekvragen toevoegt en de “conceptuele afstand” tussen de aanvankelijke zoekterm en de termen waarop een document is gevonden als parameter voor relevance ranking gebruikt (Tudhope 2006) Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

probleem 2: gebruiker realiseert zich niet (actief) dat gebruik van algemene zoekterm niet impliceert dat automatisch specifiekere begrippen worden gevonden

oplossing: “automatisch generiek zoeken”

systeem voegt narrower terms van thesaurusterm aan zoekvraag toe

er is ook getest met een systeem dat verregaand “related terms” aan zoekvragen toevoegt en de “conceptuele afstand” tussen de aanvankelijke zoekterm en de termen waarop een document is gevonden als parameter voor relevance ranking gebruikt (Tudhope 2006)

diep in de thesaurus zelf in te stellen of je dit wilt

classificatie in een webomgeving gebruikspraktijk leert dat het loont je aan enkele theoretische bouwregels te houden (Magrijn & van der Linden in IP) : eenheid van verdelingskarakteristiek onderverdeling van een klasse moet gebaseerd zijn op éé n en hetzelfde criterium co-extensie van een klasse met haar subklassen gezamenlijke omvang van de subklassen moet gelijk zijn aan de omvang van de klasse die onderverdeeld is modulatie of gradatie verdeling van een klasse in subklassen moet geleidelijk verlopen collocatie rangschikkingsvolgorde van subklassen van dezelfde klasse (presentatie): naaste buren, naaste verwanten Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

gebruikspraktijk leert dat het loont je aan enkele theoretische bouwregels te houden (Magrijn & van der Linden in IP) :

eenheid van verdelingskarakteristiek

onderverdeling van een klasse moet gebaseerd zijn op éé n en hetzelfde criterium

co-extensie van een klasse met haar subklassen gezamenlijke omvang van de subklassen moet gelijk zijn aan de omvang van de klasse die onderverdeeld is

modulatie of gradatie

verdeling van een klasse in subklassen moet geleidelijk verlopen

collocatie

rangschikkingsvolgorde van subklassen van dezelfde klasse (presentatie): naaste buren, naaste verwanten

classificatie in een webomgeving zoeken en hyperlinking in een web-omgeving hebben wel invloed op klassieke uitgangspunten: linking maakt presentatie en gebruik van classificaties en taxonomieën veel makkelijker (gewoon links aanklikken) je hoeft niet zo streng te zijn met klassieke regels voor bouw van de systemen ( klasse kan op meer plaatsen in boomstructuur voorkomen: variabele combinatievolgorde, aanklikbare dwarsverbanden) zoekfunctie maakt het makkelijk te vinden waar gezochte rubriek zich bevindt Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

zoeken en hyperlinking in een web-omgeving hebben

wel invloed op klassieke uitgangspunten:

linking maakt presentatie en gebruik van classificaties en taxonomieën veel makkelijker

(gewoon links aanklikken)

je hoeft niet zo streng te zijn met klassieke regels voor bouw van de systemen

( klasse kan op meer plaatsen in boomstructuur voorkomen: variabele combinatievolgorde, aanklikbare dwarsverbanden)

zoekfunctie maakt het makkelijk te vinden waar gezochte rubriek zich bevindt

 

 

 

tagging iedereen bepaalt zelf hoe items te karakteriseren ("people powered“ , “user generated”) gebruiker kent eigen jargon het beste gericht op samenwerking in virtuele gemeenschappen ("collaboration, sharing, communities of practice, ...") visualisatie van gebruikte tags met "tag clouds“ bijna 30% van internet-gebruikers “doet er intussen aan” maar: geen enkele standaardisatie en controle, dus alle problemen terug die gecontroleerd vocabulair oplost maar: tag clouds tonen alleen wat grote massa leuk vindt; is populariteit wel maat voor relevantie of belang? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

iedereen bepaalt zelf hoe items te karakteriseren ("people powered“ , “user generated”)

gebruiker kent eigen jargon het beste

gericht op samenwerking in virtuele gemeenschappen ("collaboration, sharing, communities of practice, ...")

visualisatie van gebruikte tags met "tag clouds“

bijna 30% van internet-gebruikers “doet er intussen aan”

maar: geen enkele standaardisatie en controle, dus alle problemen terug die gecontroleerd vocabulair oplost

maar: tag clouds tonen alleen wat grote massa leuk vindt; is populariteit wel maat voor relevantie of belang?

tagging ook professioneel interessant ? binnen communities met zelfde woordgebruik kan gebruikers bij de organisatie betrekken als “advisering” belangrijker dan uitputtend zoeken (recall) als informatie-professional supervisie houdt over consistentie van gebruikte terminologie (maar staat dat niet haaks op idee van tagging?) als we tags kunnen organiseren (“bundles” bij delicious) doordat computer ook relaties tussen tags kan leggen als we tags kunnen “mappen” op thesaurus tags in de catalogus als aanvulling op "echte" ontsluiting? geo-tagging van in aanmerking komend materiaal (mashup met Google Earth) Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

binnen communities met zelfde woordgebruik

kan gebruikers bij de organisatie betrekken

als “advisering” belangrijker dan uitputtend zoeken (recall)

als informatie-professional supervisie houdt over consistentie van gebruikte terminologie

(maar staat dat niet haaks op idee van tagging?)

als we tags kunnen organiseren (“bundles” bij delicious)

doordat computer ook relaties tussen tags kan leggen

als we tags kunnen “mappen” op thesaurus

tags in de catalogus als aanvulling op "echte" ontsluiting?

geo-tagging van in aanmerking komend materiaal (mashup met Google Earth)

 

 

tags gebundeld op dewey-codes (ddc)

koppeling tussen klassieke bibliotheekcatalogus (UB Utrecht) en LibraryThing toont gegevens uit LibraryThing voorzover betrekking hebbend op materiaal uit Utrecht

interoperabiliteit in netwerkomgeving is integratie van (vaak heterogene) bronnen van belang, hetgeen “interoperabiliteit” vereist interoperabiliteit kan verschillende dingen inhouden, zoals: mogelijkheid om gegevens uit te wisselen tussen verschillende systemen mogelijkheid om in één keer te zoeken in gegevens van/uit meer verschillende systemen of daartussen relaties te leggen daarbij gaat het vooral om de gebruikte metadata, zowel op syntactisch als op semantisch niveau zie: L.M. Chan, M.L. Zeng (2006) - Metadata interoperability and standardization: a study of methodology; Part I. Achieving interoperability at the schema level in: D-Lib Magazine 12, nr 6, http://dlib.org/dlib/june06/chan/06chan.html Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

in netwerkomgeving is integratie van (vaak heterogene) bronnen van belang, hetgeen “interoperabiliteit” vereist

interoperabiliteit kan verschillende dingen inhouden, zoals:

mogelijkheid om gegevens uit te wisselen tussen verschillende systemen

mogelijkheid om in één keer te zoeken in gegevens van/uit meer verschillende systemen of daartussen relaties te leggen

daarbij gaat het vooral om de gebruikte metadata, zowel op syntactisch als op semantisch niveau

zie: L.M. Chan, M.L. Zeng (2006) - Metadata interoperability and standardization: a study of methodology; Part I. Achieving interoperability at the schema level

in: D-Lib Magazine 12, nr 6, http://dlib.org/dlib/june06/chan/06chan.html

interoperabiliteit manieren om systemen interoperabel te maken: in verschillende systemen hetzelfde metadatasysteem gebruiken (zowel technisch, als structuur, zoals bijv. XML + DC bij OAI) in verschillende systemen dezelfde standaarden voor de inhoud van de metadata gebruiken (zoals bij GTT; niet bij OAI!) zorgen dat systemen elkaars metadata kunnen “begrijpen” op niveau van het systeem (bijv. via concordantie tussen de “velden”) zorgen dat systemen de betekenis van de inhoud van elkaars metadata kunnen “begrijpen” (bijv. via concordantie van vocabulair) » problematiek ligt zowel op syntactisch als op semantisch niveau » voor die laatste twee aanpakken is RDF te gebruiken (Resource Description Framework) Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

manieren om systemen interoperabel te maken:

in verschillende systemen hetzelfde metadatasysteem gebruiken

(zowel technisch, als structuur, zoals bijv. XML + DC bij OAI)

in verschillende systemen dezelfde standaarden voor de inhoud van de metadata gebruiken (zoals bij GTT; niet bij OAI!)

zorgen dat systemen elkaars metadata kunnen “begrijpen” op niveau van het systeem (bijv. via concordantie tussen de “velden”)

zorgen dat systemen de betekenis van de inhoud van elkaars metadata kunnen “begrijpen” (bijv. via concordantie van vocabulair)

» problematiek ligt zowel op syntactisch als op semantisch niveau

» voor die laatste twee aanpakken is RDF te gebruiken

(Resource Description Framework)

RDF legt in XML de relatie vast tussen objecten, hun metadata en de daarvoor gebruikte metadata standaarden gebruikt “namespaces” om (via een URL) naar beschrijving van die standaarden te kunnen verwijzen is bedoeld om bestaande, elders ontwikkelde semantische systemen te kunnen (her)gebruiken en zonodig te combineren hoe de structuur van te gebruiken metadata in elkaar zit, is ook volgens het RDF-formalisme in XML uit te drukken daarvoor te gebruiken RDF-schema: RDFS dat mag ook een “boomstructuur” zijn, in plaats van het lineaire rijtje velden van Dublin Core daarin kunnen ook klassen van objecten worden gedefinieerd (bijv. veld “uitgever” behoort tot de klasse van “leveranciers”) dit biedt eerste aanzet tot computerinterpreteerbaarheid Eric Sieverts | e.sieverts@library.uu.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | [email_address] resource description framework

RDF legt in XML de relatie vast tussen objecten, hun metadata en de daarvoor gebruikte metadata standaarden

gebruikt “namespaces” om (via een URL) naar beschrijving van die standaarden te kunnen verwijzen

is bedoeld om bestaande, elders ontwikkelde semantische systemen te kunnen (her)gebruiken en zonodig te combineren

hoe de structuur van te gebruiken metadata in elkaar zit, is ook volgens het RDF-formalisme in XML uit te drukken

daarvoor te gebruiken RDF-schema: RDFS

dat mag ook een “boomstructuur” zijn, in plaats van het lineaire rijtje velden van Dublin Core

daarin kunnen ook klassen van objecten worden gedefinieerd

(bijv. veld “uitgever” behoort tot de klasse van “leveranciers”)

dit biedt eerste aanzet tot computerinterpreteerbaarheid

interoperabiliteit op veldniveau 1: specificeer welke metadata op welke wijze in een bepaald systeem worden toegepast in application profile : specificatie welke elementen uit welke (verschillende) metadata standaarden in een specifieke situatie worden toegepast in metadata registry : gedetailleerde beschrijving van één specifiek metadata schema (zoals bijv. het Dublin Core Metadata Registry op DCMI-site) van de metadata schema’s die in bepaalde toepassing worden gecombineerd - en in application profile zijn gespecificeerd (zoals bijv. het TEL-registry van The European Library) doel: daarnaar kunnen verwijzen (linken) ten behoeve van hergebruik, conversie of concordantie Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

1: specificeer welke metadata op welke wijze in een bepaald systeem worden toegepast

in application profile :

specificatie welke elementen uit welke (verschillende) metadata standaarden in een specifieke situatie worden toegepast

in metadata registry : gedetailleerde beschrijving

van één specifiek metadata schema

(zoals bijv. het Dublin Core Metadata Registry op DCMI-site)

van de metadata schema’s die in bepaalde toepassing worden gecombineerd - en in application profile zijn gespecificeerd

(zoals bijv. het TEL-registry van The European Library)

doel: daarnaar kunnen verwijzen (linken)

ten behoeve van hergebruik, conversie of concordantie

interoperabiliteit op veldniveau 2: je kunt converteren van ene schema naar andere schema via “crosswalk” (veld-concordantie) één op één (zoals bij “MARC-DC crosswalk”) veel-op-veel via vaste tussenstap (zoals bij “Getty crosswalk”) probleem als er verschil is in opzet, structuur en detail tussen verschillende schema’s cdwa cco vra marc cimi dc mods ead fda marc dc Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

2: je kunt converteren van ene schema naar andere schema via “crosswalk” (veld-concordantie)

één op één

(zoals bij “MARC-DC crosswalk”)

veel-op-veel via vaste tussenstap

(zoals bij “Getty crosswalk”)

probleem als er

verschil is in

opzet, structuur

en detail tussen

verschillende schema’s

interoperabiliteit op vocabulair-niveau alleen “melden” welke vocabulair-standaard (scheme) wordt gebruikt (zoals bij DC) is natuurlijk nog niet genoeg voor interoperabiliteit ten behoeve van zoeksysteem tot de oplossing behoren onder meer: klassieke concordanties algemeen probleem ook hier: verschillen in opzet, specificiteit, granularity, mate van pre/postcoördinatie, hiërarchische structuur, culturele achtergrond, .... tussen verschillende vocabulaires terminology services web-service met infrastructuur en functionaliteit voor bevragen van terminologie, bijvoorbeeld via Zthes-protocol (zowel Z39.50 als SRU) Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

alleen “melden” welke vocabulair-standaard (scheme) wordt gebruikt (zoals bij DC) is natuurlijk nog niet genoeg voor interoperabiliteit ten behoeve van zoeksysteem

tot de oplossing behoren onder meer:

klassieke concordanties

algemeen probleem ook hier: verschillen in opzet, specificiteit, granularity, mate van pre/postcoördinatie, hiërarchische structuur, culturele achtergrond, .... tussen verschillende vocabulaires

terminology services

web-service met infrastructuur en functionaliteit voor bevragen van terminologie, bijvoorbeeld via Zthes-protocol (zowel Z39.50 als SRU)

als overlap tussen twee termen te klein is, vindt geen matching plaats uit Catch-project STITCH: Koninklijke Bibliotheek, Vrije Universiteit - sectie AI match op basis van materiaal dat met beide systemen is ontsloten Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 matchen van vocabulair uit 2 thesauri

SKOS om interoperabiliteit via terminology services “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: standaard om computerleesbaar te beschrijven hoe een bepaald ontsluitingssysteem in elkaar zit en hoe onder meer de relaties tussen begrippen moeten worden geïnterpreteerd (bijv.: of iets een BT is, een scope note of .... ) dat kon al een beetje met RDFS daarvoor is nu in ontwikkeling SKOS: Simple Knowledge Organisation System daarbij wordt (ook) gebruik gemaakt van RDF met SKOS kunnen ook verschillende ontsluitingssystemen (ontologieën) gecombineerd worden Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

om interoperabiliteit via terminology services “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig:

standaard om computerleesbaar te beschrijven hoe een bepaald ontsluitingssysteem in elkaar zit en hoe onder meer de relaties tussen begrippen moeten worden geïnterpreteerd

(bijv.: of iets een BT is, een scope note of .... )

dat kon al een beetje met RDFS

daarvoor is nu in ontwikkeling

SKOS: Simple Knowledge Organisation System

daarbij wordt (ook) gebruik gemaakt van RDF

met SKOS kunnen ook verschillende ontsluitingssystemen (ontologieën) gecombineerd worden

SKOS-representatie van thesaurusterm & -relaties is in RDF te beschrijven Term : Economic cooperation Used For : Economic co-operation Broader terms : Economic policy Narrower terms : Economic integration, European economic cooperation, European industrial cooperation, Industrial cooperation Related terms : Interdependence Scope Note : Includes cooperative measures in banking, trade, industry etc., between and among countries. Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

uit Catch-project CHOICE: Beeld & Geluid (Hilversum), Vrije Universiteit - sectie BI Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 SKOS in CATCH-project CHOICE konden aanvullende relaties in een eigen thesaurus worden afgeleid uit relaties in een ander (extern) woordsysteem

OWL om interoperabiliteit “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: standaard om computerinterpreteerbaar te beschrijven wat de betekenis is van de concepten in een ontsluitingssysteem (liefst een echte ontologie) daarvoor is beschrijvingstaal ontwikkeld: OWL: web ontology language Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

om interoperabiliteit “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig:

standaard om computerinterpreteerbaar te beschrijven wat de betekenis is van de concepten in een ontsluitingssysteem (liefst een echte ontologie)

daarvoor is beschrijvingstaal ontwikkeld:

OWL: web ontology language

begrip oorspronkelijk afkomstig uit de filosofie en later ook uit de wereld van de kunstmatige intelligentie: dient als "kennis-representatie“ waarin kennis van (stukje van) de wereld in vastgelegd kan veel vollediger en meer complexe representatie van de werkelijkheid geven dan een thesaurus met meer soorten relaties tussen begrippen met vastgelegde rollen en eigenschappen van concepten bestaan voor beperkte gebiedjes (“wijnontologie”) veel breder is een zogenaamde “core ontology” bijvoorbeeld: CIDOC-CRM (conceptual reference model) voor concepten, relaties en eigenschappen op terrein van cultureel erfgoed eerdere ”topic maps” legden in feite ook een ontologie vast ontologieën Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

begrip oorspronkelijk afkomstig uit de filosofie en later ook uit de wereld van de kunstmatige intelligentie:

dient als "kennis-representatie“ waarin kennis van (stukje van) de wereld in vastgelegd

kan veel vollediger en meer complexe representatie van de werkelijkheid geven dan een thesaurus

met meer soorten relaties tussen begrippen

met vastgelegde rollen en eigenschappen van concepten

bestaan voor beperkte gebiedjes (“wijnontologie”)

veel breder is een zogenaamde “core ontology”

bijvoorbeeld: CIDOC-CRM (conceptual reference model) voor concepten, relaties en eigenschappen op terrein van cultureel erfgoed

eerdere ”topic maps” legden in feite ook een ontologie vast

wat betekenen “ontologieën” in relatie tot het semantisch web begrip wordt in dat kader zeer ruim opgevat: algemene aanduiding voor allerlei soorten ontsluitings-systemen (thesauri, classificaties, taxonomieën, namenlijsten, .....) wel essentieel daarvoor: ontologie moet beschikbaar zijn in computerleesbare, -interpreteerbare en -verwerkbare vorm er zijn dus formele beschrijvingstalen zoals OWL voor nodig ontologieën Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

wat betekenen “ontologieën” in relatie tot het semantisch web

begrip wordt in dat kader zeer ruim opgevat:

algemene aanduiding voor allerlei soorten ontsluitings-systemen (thesauri, classificaties, taxonomieën, namenlijsten, .....)

wel essentieel daarvoor:

ontologie moet beschikbaar zijn in computerleesbare,

-interpreteerbare en -verwerkbare vorm

er zijn dus formele beschrijvingstalen zoals OWL voor nodig

DC + XML + RDF(S) + SKOS + OWL combinatie van methoden, standaarden en technieken voor opslaan, structureren, vullen, formaliseren, beschrijven en interpreteren van metadata wordt gebruikt voor verdere ontwikkeling van interoperabiliteit ligt ook aan de basis van het semantisch web [zie ook serie “De Standaard” uit InformatieProfessional 2006-2007] Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

combinatie van methoden, standaarden en technieken voor opslaan, structureren, vullen, formaliseren, beschrijven en interpreteren van metadata

wordt gebruikt voor verdere ontwikkeling van interoperabiliteit

ligt ook aan de basis van het semantisch web

[zie ook serie “De Standaard” uit InformatieProfessional 2006-2007]

semantisch web ultieme toepassing van interoperabiliteit door toepassing van RDF(S) ontologieën (ook thesauri, taxonomieën, semantische netwerken, …) formele beschrijvingstalen (zoals OWL) annotaties van objecten (= ontsluiting ) kan computerinterpreteerbaar betekenis worden toegekend zullen systemen elkaar kunnen begrijpen en zullen zij kennis en betekenis kunnen combineren Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

ultieme toepassing van interoperabiliteit

door toepassing van

RDF(S)

ontologieën (ook thesauri, taxonomieën, semantische netwerken, …)

formele beschrijvingstalen (zoals OWL)

annotaties van objecten (= ontsluiting )

kan computerinterpreteerbaar betekenis worden toegekend

zullen systemen elkaar kunnen begrijpen

en zullen zij kennis en betekenis kunnen combineren

© Guus Schreiber UvA / VU rdf annotatie van web-bron Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

de iconclass annotatie

de "species ontology" Eric Sieverts | e.sieverts@library.uu.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | [email_address] © Guus Schreiber UvA / VU

zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... match voor interoperabiliteit en voor het semantisch web zal dus ook nog volop moeten worden "ontsloten", maar met slimme systemen: die domme documenten (helpen) ontsluiten en die betekenissen kunnen achterhalen en die heterogene metadata kunnen matchen en die domme zoekvragen (kunnen) verbeteren zal zelfs een aap correcte informatie kunnen vinden Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

voor interoperabiliteit en voor het semantisch web zal dus ook nog volop moeten worden "ontsloten", maar met slimme systemen:

die domme documenten (helpen) ontsluiten

en die betekenissen kunnen achterhalen

en die heterogene metadata kunnen matchen

en die domme zoekvragen (kunnen) verbeteren

zal zelfs een aap correcte informatie kunnen vinden

Add a comment

Related presentations

Related pages

Vinden dankzij / ondanks metadata - Education

Metadata oplossingen 1. Metadata: Waar zit de meerwaarde? Dr. ir Lukasz Grus, lgrus@esri.nl 2. Agenda Metadata concepten Metadata aanmaken Metadata ...
Read more

Ondanks Alles akkoorden- Glennis Grace.doc - Documents

Ondanks Alles - Glennis Grace Ondanks Alles ... Vinden dankzij / ondanks metadata Lezing op de studiedag "Informatieontsluiting Hic et Nunc", ...
Read more

Gestolen camera? Vind hem terug dankzij metadata!

Vind hem terug dankzij metadata! Terugkerende bezoekers van m’n blog weten dat het gebruik van metadata een beetje een stokpaardje van me is.
Read more

Meer boeken kopen dankzij ( of ondanks) e reader...

Meer boeken kopen dankzij ( of ondanks) e reader... sinds ik een e reader heb! ... zelf gemaakt (6) zero waste (17) zoekt en gij zult vinden (6) zomer (21) ...
Read more

Zoeken en vinden op iTunes dankzij metadata - CTB xRM

Zoeken en vinden op iTunes dankzij metadata Door Bas Bergsma | Gepubliceerd op 28/01/2014 | Volledig formaat is 677 × 208 pixels Dag ...
Read more

oktober 6, 2008 – Edublogs.be

... Vinden dankzij/ondanks metadata. Clo Willaerts Tagging op sociale netwerksites. Bart De Waele Google als woordenaar van creativiteit ...
Read more

Commissaresse 2.0 » Blog Archive » Studiedag ...

... Vinden dankzij/ondanks metadata. Clo Willaerts Tagging op sociale netwerksites. Bart De Waele Google als woordenaar van creativiteit ...
Read more

Eric Sieverts - HubSlide

Zin en onzin van metadata. Lezing op DEN studiedag "Baas over ... Internet. Wij zullen vinden - ook in 2023. Lezing bij symposium "De ...
Read more