K TO 12 GRADE 7 LEARNING MODULE IN ARALING PANLIPUNAN

28 %
72 %
Information about K TO 12 GRADE 7 LEARNING MODULE IN ARALING PANLIPUNAN
Education

Published on March 11, 2014

Author: lhoralight

Source: slideshare.net

Description

Learning materials / modules in Araling Panlipunan for Grade 7, Module 1 to 5. I combined the 5 modules. it was separated by a blank blue page for the module 3,4,5. hope it will help so u will download the whole modules. i will upload the revised module 3. check it in my slideshare.

KagawaranngEdukasyon RepublikangPilipinas AralingPanlipunan Grado7 MgaSaksing KasaysayangPilipino ModyulsaModyulsaPagkatuto UnaatIkalawngMarkahan MariaSerenaI.Diokno,PhD MariaBernadetteL.Abrera,PhD MariaLuisaT.Camagay,PhD JelyA.Galang RuelV.Pagunsan RhodalynC.RhodalynC.Wani-Obias 2012

! ! 1 Markahan 1 Sinaunang Panahon hanggang sa Pagtatag ng Kolonyang Espanyol Modyul 1 Pagpapakilala sa Primaryang Sanggunian Gawain 1. Kahulugan ng primarya at sekundaryang sanggunian 2. Limitasyon ng mga sanggunian 3. Kaugnayan at kahalagahan ng primaryang sanggunian Oras Lima (5) MODYUL SA PAGKATUTO Pangkalahatang Ideya Paano natin nalalaman ang mga nangyari at nangyayari? Sa sarili nating buhay, umaasa tayo sa iba-ibang pinagmumulan ng impormasyon katulad ng personal na liham, email o text sa cell phone, litrato, at kwento ng kaklase o kaibigan. Tungkol naman sa nagaganap o naganap sa bansa, umaasa tayo sa dyaryo, telebisyon at radyo para sa balita, o kaya sa kwento ng ating mga magulang at guro. Lahat ng mga ito ay sanggunian ng impormasyon na ating ginagamit upang maunawaan ang isang isyu o pangyayari, magdesisyon tungkol sa isang bagay, at lumahok sa iba’t ibang gawain sa bahay, paaralan, at lipunan. Tatalakayin nitong modyul ang mga uri, anyo, limitasyon at kahalagahan ng mga sanggunian sa araw-araw na buhay at sa kasaysayan. Anuman ang natitira mula sa nakaraan, katulad ng sulat o larawan, ay itinuturing na primaryang sanggunian, maging sa personal na buhay o sa buhay ng bansa. Bilang bakas ng nakaraan, ang primaryang sanggunian ay katibayan na may nangyari. Kung wala ang sangguniang ito, hindi natin matitiyak na may naganap, saan at kailan ito naganap, kung ano ang nangyari at kung sino ang naroroon. Dahil ang primaryang sanggunian ay gawa ng aktuwal na saksi ng pangyayari, nagbibigay ito ng buhay at kulay sa kasaysayan. Halimbawa, sa liham, talaan sa araw-araw (diary), larawan, awit o dyaryo, nararanasan, nararamdaman o nakikita ang damdamin at kaisipan ng mga gumanap at ang kapaligiran ng kanilang panahon. Kung gayon, ang pag-aaral ng kasaysayan gamit ang primaryang sanggunian ay nagdudulot ng sariwa, bago o naiibang pagkakaunawa sa nakaraan na hindi kadalasang nakukuha sa teksbuk at ibang libro. Sa taong ito, pag-aaralan mo ang iba’t ibang primaryang sanggunian upang lalong maunawaan ang kasaysayan ng Pilipinas.

! ! 2 Gawain 1. Kahulugan ng Primarya at Sekundaryang Sanggunian 1. Paano mo nalalaman ang nangyari o nangyayari sa buhay? Isipin ang lahat ng paraan at ibahagi ito sa klase. Halimbawa, paano mo nalaman na may ikinasal na kamag-anak, o nanalo si Manny Pacquiao sa laban sa Las Vegas, o itinatag ang Katipunan? Isulat ang sagot sa patlang. 2. Tingnan ang lahat ng mga sagot. Maaari bang ikategorya ang mga ito ayon sa kung ang pangyayari ay direktang nasaksihan o nabalitaan sa iba? Gamitin ang organizer sa ibaba. 3. Ang nakasaksing pinagmulan ng impormasyon ay tinatawag na primaryang sanggunian, samantalang ang pinagmulan ng impormasyong galing sa iba ay sekundaryang sanggunian. Nasaksihan Nalaman sa iba

! ! 3 4. Alin sa mga sanggunian sa ibaba ang primarya at sekundarya? Lagyan ng tsek ang nararapat na kolom. Sanggunian Primarya Sekundarya Bandila History of the Filipino People, aklat ni Teodoro Agoncillo, historyador Pahayagan Litrato Artikulo ni Ambeth Ocampo, historyador, tungkol kay Rizal 5. Makikita sa mga halimbawa sa itaas na iba-iba ang anyo ng mga primaryang sanggunian, kung ito ay pasulat, pasalita, nakalarawan at iba pa. Tingnan ang mga anyo at halimbawa sa ibaba at magdagdag ng iyong halimbawa. Anyo ng Sanggunian Halimbawa Iba pang Halimbawa Nakasulat dyaryo Pasalita teyp ng talumpati Biswal litrato Awdyo-biswal pelikula Digital email Kumbinasyon ng mga ito talaang may larawan Uri ng Sanggunian Primarya Salaysay ng taong nakasaksi ng pangyayari Sekundarya Salaysay ng isang di nakasaksi ng pangyayari ngunit nalaman ito mula sa isang saksi o sa sekundaryang sanggunian

! ! 4 6. Para sa historyador, pinakamahalaga ang impormasyong galing sa isang saksi dahil direkta nitong nakita o naranasan ang pangyayari. Gawain 2. Limitasyon ng mga Sanggunian 1. Bagamat ang isang sanggunian ay pinagmulan ng impormasyon, ito ay may limitasyon. Isipin, halimbawa, na manunuod ang klase ng isang konsyerto, laro ng basketbol, o pista ng bayan—kung gayon, lahat ng estudyante ay primaryang sanggunian. Talakayin sa iyong pangkat ang sumusunod na tanong. a. Pare-pareho kaya ang isasalaysay ng lahat tungkol sa pangyayari? b. Ano ang mga salik na makaaapekto sa pagbuo ng salaysay ng bawat isa? Ilista ang mga salik na ito. 2. Iulat ang sagot sa klase. Base sa mga sagot, ano ang nakikita mong limitasyon ng primaryang sanggunian? Mga Limitasyon ng Primaryang Sanggunian a. Hindi gaanong naalala ng saksi ang mga detalye ng pangyayari b. c. d. Primaryang Sanggunian • Katibayan ito na may naganap dahil nandoon o naranasan mismo ng saksi (may-akda) ang nangyari. Sekundaryang Sanggunian • Kwento ito base sa sinulat o sinabi ng iba at hindi ng nakasaksi mismo. a. kung saan ako nakapwesto (sa bandang harapan, malayo, sa likod ng malaking sound system, poste o matangkad na tao). b. c. d.

! ! 5 3. Ngayon isipin naman na hindi ka nakapanuod ng konsyerto, laro o pista at nakibalita ka lamang sa isang nakapanuod—samakatuwid, ikaw ay sekundaryang sanggunian. Ipalagay na isa lang sa klase ang nakapanuod ng naganap. Isusulat niya ang kanyang salaysay at malalaman mo ang nangyari sa isa sa dalawang paraan: • Mula sa kwento ng kaklaseng nakapanuod (primaryang sanggunian) • Mula sa salaysay ng kaklaseng nakuwentuhan (sekundaryang sanggunian) 4. Sumama sa grupong iaatas ng iyong guro. a. Pangkat A—grupong mananatili sa silid: Pakinggan ang kwento ng nakapanuod ng pangyayari. b. Pangkat B—grupong lalabas ng silid habang nakikinig ang pangkat A sa kwento ng saksi. 5. Pagkatapos marinig ng Pangkat A ang salaysay ng saksi, bumalik ang Pangkat B sa klase. Pakinggan ng lahat ang salaysay mula sa Pangkat A. 6. Ngayon pakinggan naman ang salaysay ng saksi at ikumpara mo ito sa salaysay ng Pangkat A. Pareho ba ang kwento ng saksi at ng Pangkat A? Bakit pareho (o magkaiba)? 7. Kung gayon, ano ang mga limitasyon ng sekundaryang sanggunian? Ilista ang mga ito sa ibaba. Mga Limitasyon ng Sekundaryang Sanggunian a. Lahat ng mga limitasyon ng mga primaryang sanggunian + b. Maaaring binago ng may-akda ng sekundaryang sanggunian ang detalye ng pangyayari c. d.

! ! 6 8. Bukod sa nabanggit na limitasyon ng primarya at sekundaryang sanggunian, mayroon ding mga limitasyon na may kinalaman sa pangangalaga at pagpapanatili ng mga sanggunian. Tingnan ang mga limitasyon sa ibaba at magbigay ng halimbawa ng sanggunian sa bawat limitasyon. 9. Paano makaaapekto ang mga limitasyong ito sa pag-aaral ng nakaraan? Magbigay ng isang epekto. Dahil dito, mahalagang pangalagaan ang primaryang sanggunian. Hindi tumatagal, madaling masira o mapunit: Nabubura: Kadalasang itinatapon: Nawawala: Nasunog, nabasa: Kumukupas ang kulay: Kinain ng insekto: Nasa ibang bansa o malayong lugar:

! ! 7 Gawain 3. Kaugnayan at Kahalagahan ng Primaryang Sanggunian 1. Isipin ang sumusunod na scenario.1 Nais malaman ng historyador sa darating na siglo ang buhay ng kabataang Pilipino ngayon: kung anu-ano ang hilig at lifestyle (uri ng pananamit, paboritong pagkain, libangan), ang karanasan sa pamilya, paaralan, mga kaibigan, pagtingin sa relasyon o ugnayang panlipunan, mga paniniwala at pangarap sa buhay, mga personal na problema, at ang pagtingin sa pag-aaral, trabaho, at ibang aspeto ng buhay. 2. Bagamat babasahin ng historyador ang mga nasulat na ng ibang mga historyador tungkol sa kabataang Pilipino, ang pag-aaral ng kasaysayan ay base sa mga primaryang sanggunian. 3. Maglista ng primaryang rekord o sanggunian tungkol sa kabataan. a. Text message b. c. d. e. 4. Sumali sa isang pangkat upang gawin ang sumusunod. a. Basahin ang mga sagot ng iyong kagrupo at pumili ng sangguniang nagbibigay ng pinakamahalaga o pinakamaraming impormasyon sa historyador tungkol sa buhay ng kabataan. 1 Halaw ito sa “Seeing Myself in the Future’s Past” ni Ruth W. Sandwell, “Using Primary Documents in Social Studies and History,” p. 299 <http://www.learnalberta.ca/ content/sspp/html/pdf/using_primary_documents_in_social_studies_and_history.pdf> Accessed November 2011. Anu-ano ang mga sinusulat o nililikha ninyo, o ibang rekord tungkol sa inyo, na maaaring gamitin ng historyador ng siglo-22 bilang primaryang sanggunin tungkol sa kabataang Pilipino ngayon?

! ! 8 b. Sagutin ang tsart sa ibaba. Sanggunian Ano ang matututunan ng historyador tungkol sa akin? Ano ang mahihinuha ng historyador tungkol sa buhay ng mga kabataan? Ano ang limitasyon ng sanggunian? c. Alalahanin ang kaibahan ng pagkuha at paghinuha ng impormasyon. Halimbawa, isinulat mo sa iyong diary na buwan-buwan kang nanunuod ng sine, samantalang wala kang halos binanggit na ibang libangan. Mahihinuha ng mambabasa na libangan mo ang panonood ng sine kahit hindi mo ito direktang sinabi. d. Pagbalik-aralan ang mga limitasyon ng primaryang sanggunian na tinalakay sa Gawain 2 upang masagot ang huling kolum ng tsart. Pagkuha ng impormasyon • Kapag direkta itong isinasaad ng sanggunian Paghinuha ng impormasyon • Kapag hindi ito direktang isinasaad, kung kaya kailangang bumuo ng konklusyon hango sa impormasyon

! ! 9 5. Matapos buuin ng pangkat ang tsart, ibahagi ito at talakayin ang kahalagahan ng mga primaryang sanggunian sa sariling buhay. 6. Kung iba-iba ang mga primaryang sangguniang pinagmulan ng impormasyon tungkol sa buhay ng tao, ganoon din ang mga primaryang sanggunian ng kasaysayan. Isulat sa graphic organizer ang primaryang sanggunian na mapagkukunan ng impormasyon tungkol sa Pilipinas. 7. Bilang takdang-aralin, sumulat ng isang pahinang salaysay tungkol sa sarili. Gumamit ng tatlong primaryang sanggunian at tukuyin ang mga ito. Pagtukoy ng Sanggunian Pangalan ng may-akda, pamagat, detalye ng publikasyon kung nilimbag ang sanggunian (saan nilimbag, sino ang naglimbag at kailan) 8. Tingnan ang rubric ng pagmamarka bilang gabay sa pagsulat ng iyong salaysay. • Estadistika, datos tungkol sa ekonomiya • Bilang ng populasyon • Patakaran at tuntunin ng pamahalaan • Lokasyon ng mga lugar • Ang nagaganap araw-araw • Pamumuhay ng tao at ugnayan sa lipunan

! !10 Rubricparasasalaysayngakingbuhay(Takdang-aralinsaGawain3) MAHUSAYSAPATKAUNTIKULANG PAGGAMITNG SANGGUNIAN Lahatngsanggunianayprimarya; sari-sariatnagkakaugnayang mgaito.Mahalagaatmaramiang impormasyongkinuha,kungkaya malamanangsalaysay. Lahatngsanggunianay primarya;sapatang impormasyongkinuha. Gumamitngisaodalawa lamangnaprimaryang sanggunian.Kauntiang impormasyongkinuha. Gumamitngsekundaryasahalip naprimaryangsanggunian.Kaunti angdatosnanakuhaohindiito mahalaga,kungkayamaraming puwangangsalaysay. NILALAMAN Mayamanangsalaysay;marami angdetalyeathalimbawa. Naituhognangmaayosang maramingimpormasyontungkolsa sarili.Mahalagaangimpormasyon tungkolsasarili. Sapatangnilalamanng salaysay,bagamatmayroon pangkaragdagangimpormasyon namaaaringmagpayamandito. Kakauntilamangangdetalyeat impormasyonginilahadsa salaysay.Paulit-ulitangmga halimbawa. Haloswalanglamanangsalaysay. PAG-AYOSNG DATOS Lohikalangtakbongsalaysay; mahusayangpag-organisang datos.Konektadoangmgatalata atmaayosangpagkabuongmga pangungusap. Maayosangpag-organisang impormasyon,ngunitmayilang talatanamaaaripangayusin upangmagingmas magkakaugnayangimpormasyon. Mayilangtalatanahindi magkakaugnay.Patalon-talon angmgaideya. Maguloangpagkakaayosng datos;hindisunud-sunodang mgaideyaatwalangkoneksyon angmgatalata. PAGSULAT Mahusayangpagsulat;makulay angpaglalarawanattamaang paggamitngmgasalita.Sumunod samgatuntuninngepektibong pagsulat;minorlangang pagkakamali. Sumunodsamgatuntuninng epektibongpagsulatattamaang pagbuongmgapangungusapat talata;ngunitmayilang kapansin-pansingpagkakamali. Maramingaspetongpagsulat angkailangangiwastoatdahil dito,mahirapbasahinang salaysay. Hindinakabuongtalata;mismo angmgapangungusapayhindi buoomaliangpagkakabuo. TALAANNG SANGGUNIAN Kumpletoangtalaanngmga sanggunianattamaangpagtukoy ngmgaito. Kumpletoangtalaanngmga sanggunian,bagamatmayilang pagkukulangsapagtukoyng sanggunian. Hindikumpletoangtalaanng mgasanggunianat/omay pagkakamalisapagtukoyng sanggunian. Hindiinilistaangmgaginamitna sanggunian.

! ! 11 Kaugnayan sa mga Susunod na Modyul 1. Sa taong ito, pag-aaralan ang kasaysayan ng Pilipinas sa pamamagitan ng mga saksi, katulad ng mga naunang Pilipino, prayleng Espanyol, opisyal na Espanyol at Amerikano, manunulat, mga lumaban para sa kalayaan ng bayan at iba pa, mula sa iba-ibang panahon. Katulad ng tinalakay sa unang gawain, iba-iba ang anyo ng primaryang sanggunian: a. Nakasulat b. Pasalita c. Biswal d. Awdyo-biswal e. Kumbinasyon ng mga ito 2. Katulad ng mga limitasyon ng sanggunian tungkol sa sariling buhay, ang mga primaryang sanggunian ng kasaysayan ay mayroon ding mga limitasyon. Pagbalik-aralan ang mga limitasyong tinalakay sa mga naunang gawain. 3. Bilang pagtatapos, alalahanin ang kahalagahan ng mga primaryang sanggunian. Katibayan ito na may naganap, saan at kailan, kung ano ang nangyari, at kung sino ang naroon. Nagdudulot ito ng sariwa, bago, o naiibang pagkakaunawa ng nakaraan. Nagbibigay ito ng buhay at kulay sa kasaysayan sa pamamagitan ng kaisipan at damdamin ng mga saksi.

! ! 12 Markahan 1 Sinaunang Panahon hanggang sa Pagtatag ng Kolonyang Espanyol Modyul 2 Ang Bangang Manunggul at mga Sinaunang Paniniwala Gawain 1. Ano ang artefact? 2. Mga katangian ng bangang Manunggul 3. Simbolismo ng banga 4. Mga sinaunang paniniwala Oras Lima (5) MODYUL SA PAGKATUTO Pangkalahatang Ideya Tinatalakay sa modyul na ito ang sinaunang paniniwala ng mga Pilipino sa pamamagitan ng artefact at mga nakasulat na sanggunian. Ang artefact ay bagay na nilikha ng tao para sa iba-ibang gamit. Sa kasaysayan, mahihinuha mula sa artefact ang kalagayan, kapaligiran, kultura at pamamalakad ng isang lipunan. Ang artefact ay primaryang sanggunian. Upang maunawaan ang paniniwala ng mga sinaunang Pilipino, susuriin ang bangang Manunggul, isang artefact ng panahong Neolitiko na natagpuan sa kwebang Manunggul, Lipuun Point, Quezon, Palawan. Nagpapakita ito ng mga katutubong paniniwala. Base sa mga isinulat ng mga Espanyol na nanirahan sa Pilipinas noong ika-16 siglo, malalaman ang iba pang paniniwala at ang kahalagahan nito sa buhay ng sinaunang Pilipino. Layunin ng modyul na maunawaan mo ang kahulugan at kahalagahan ng artefact sa kasaysayan, ang saysay ng bangang Manunggul, at ang sinaunang paniniwala ng mga Pilipino

! ! 13 Gawain 1. Ano ang Artefact? 1. Tingnan ang sumusunod na larawan at isulat kung ano at para saan ang bawat bagay. Ano ito? Para saan ito?

! ! 14 Ano ito? Para saan ito? 2. Lahat ng mga bagay na ito ay artefact. Likha ito ng tao para sa partikular na gamit. Magbigay ng mga halimbawa ng artefact na ginagamit sa iba-ibang panahon para sa iba-ibang gawain. Gamit sa Panahon ng iyong lolo’t lola Panahon mo Pang araw-araw na buhay Ritwal o relihiyon Komunikasyon Silid-aralan

! ! 15 3. Pansinin mula sa mga sagot na may mga artefact na hindi na ginagamit ngayon at mayroon ding ginagamit pa hanggang sa kasalukuyan. Sinasalamin ng artefact ang pagbabago at pananatili sa buhay ng tao at lipunan. Pagbalik- aralan ang naunang modyul tungkol sa primaryang sanggunian. Bakit primaryang sanggunian ang artefact? Ang artefact ay primaryang sanggunian dahil ___________________________ 4. Samakatuwid: ! • Makikita sa artefact ang teknolohiya at kakayahan ng tao. • May napapaloob na simbolo ang artefact na nagpapahiwatig ng kahulugan. • Sa pag-aaral ng artefact, mauunawaan ang kalagayan ng lipunan. • Mahihinuha mula sa artefact ang kaugalian, tradisyon, at paniniwala ng lipunan.

! ! 16 Gawain 2. Mga Katangian ng Bangang Manunggul Ang Bangang Manunggul http://philippinemuseum.org 1. Isang artefact ang natagpuan sa kweba ng Manunggul, sa Lipuun Point, munisipyo ng Quezon sa Palawan at tinatayang ginawa noong humigit- kumulang 2,000 taong nakalipas. Ito ang tinatawag na bangang Manunggul at sa kasalukuyan ay nasa pangangalaga ng Pambansang Museo ng Pilipinas. Tingnan ang mapa sa susunod na pahina at ang mga larawan ng banga. Pansining mabuti ang mga katangian ng banga.

! ! 17 Lokasyon ng kweba ng Manunggul, Lipuun Point, Quezon, Palawan http://philmuseum.ueuo.com/nm_museum/nmbranch/tabon.html http://docgelo.wordpress.com http://balanghay.multiply.com

! ! 18 2. Sa kanyang disenyo at pagkakagawa, itinuturing ang bangang Manunggul na isa sa pinakamaganda at pinakamahusay na banga sa kanyang panahon sa buong Timog Silangang Asya. 3. Ilarawan ang iyong mga napansin, gamit ang gabay sa ibaba. Buo ba ang banga? Ano ang hugis nito? May mga butas ba sa katawan ng banga? Ano ang itsura ng takip? Ano ang disenyo sa katawan ng banga? Ilan ang nakasakay sa bangka? Ano ang ayos ng mga nakasakay? Ano ang masasabi mo tungkol sa kakayahan ng mga sinaunang Pilipino? 4. Ibahagi mo sa klase ang iyong mga sagot. 5. Upang maunawaan ang sinasagisag ng bangang Manunggul at ang gamit nito, basahin ang sipi sa susunod na pahina bilang takdang-aralin. Ito ay mula sa ”Customs of the Tagalogs,” ang salaysay ni Fr. Juan de Plasencia, isang paring Pransiskano na nanirahan sa Katagalugan mula noong 1578 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1590 sa Liliw, Laguna. Sa salaysay na ito, itinala ni Fr. Plasencia ang maraming mga sinaunang paniniwala at kaugalian ng mga Pilipino.

! ! 19 ! The manner of burying the dead was as follows: The deceased was buried beside the house, and if he were a chief, he was placed beneath a little house or porch which they constructed for this purpose. Before interring him, they mourned him for four days, and afterward laid him on a boat which served as a coffin or bier, placing him beneath the porch …. Fr. Juan de Plasencia, OSF, “Customs of the Tagalogs,” Blair and Robertson (eds.), The Philippine Islands 7: 194. Glosari " Bier … kabaong o ataul Deceased … ang namatay Inter … ilibing Mourn … magluksa Porch … balkon Suriin ang sipi at sagutin ang sumusunod bilang takdang aralin. MAY-AKDA a. Kailan isinulat ang dokumento? b. Sino ang sumulat? c. Paano niya kaya ito nalaman? d. Bakit kaya siya interesado sa paraan ng paglilibing? NILALAMAN a. Saan inilibing ang bangkay? b. Kaagad bang inilibing ang isang namatay na tao? c. Saan inilagay ang bangkay upang ilibing?

! ! 20 Gawain 3. Simbolismo ng Banga 1. Ibahagi ang iyong mga sagot sa takdang-aralin. 2. Ano sa sipi ni Plasencia ang nagpapahiwatig ng gamit ng banga? Iugnay ito sa disenyo ng takip ng banga. Mahihinuha sa sipi na ang bangang Manunggul ay ginamit bilang 3. Makukumpirma ang iyong hinuha sa sumusunod na impormasyon. Natuklasan ang bangang Manunggul noong 1962 ng mga arkeyologo. Nang binuksan nila ito, natagpuan nila ang mga buto ng isang tao sa loob ng banga. Ang banga ay may taas na 66.5 sentimetro, o humigit kumulang sa dalawang talampakan. 4. Bakit maliit ang sukat ng banga? Kasya kaya rito ang buong katawan ng tao? Bagamat maaaring isang bata ang inilagay sa loob ng banga dahil sa maliit na sukat nito, sa katunayan, ang nakalibing ay hindi bata. Ito ay sa dahilang ang bangang Manunggul ay ginamit para sa pangalawang libing. a. Dalawa ang proseso ng paglilibing sa sinaunang panahon. Unang paglibing Paglibing sa kamamatay na tao Pangalawang paglibing Paglibing sa mga buto ng tao pagkalipas ng isang taon o higit pa b. Sa kwebang Manunggul ay natagpuan din ang mas malalaking banga para sa unang paglibing, na halos doble o higit pa ang taas kaysa sa banga para sa pangalawang paglibing. c. Bukod sa mga Pilipino, mayroon ding mga grupo ng tao sa ibang bahagi ng daigdig na dati ring nagsasagawa ng una at pangalawang paglibing.

! ! 21 5. Sumali sa isang grupo. Tingnan muli ang disenyo sa takip ng bangang Manunggul. a. Pansinin ang sumusunod: • Ang kilos na ipinapakita sa disenyo • Sino ang kumikilos • Ang pagkaposisyon ng mga kumikilos • Saan sila nakasakay • Ang alon sa katawan ng banga b. Lahat ng ito ay simbolo na may kahulugan. Ganito ang mga artefact, hindi katulad ng mga nakasulat na dokumento gaya ng sipi na binasa mo, na may direktang isinasaad. Ano ang kabuuang kahulugan ng mga simbolo sa itaas? Gawain 4. Mga Sinaunang Paniniwala 1. Bukod sa sinaunang paniniwala sa paglibing, pag-aaralan mo ang ilan pang mga paniniwala. Tatayain mo rin ang pananatili o pagbabago ng mga ito sa kasalukuyan. 2. Sumali sa grupong inatasan ng guro, basahin ang itinakdang sipi, at sundin ang panuto. 3. Para sa Grupo 1 at 2, suriin ang sipi mula kay Miguel Loarca. Si Loarca ay isa sa mga unang sundalong Espanyol na nanirahan sa Pilipinas. Isinalaysay niya sa hari ng Espanya ang mga isla ng Pilipinas, ang populasyon, mga produkto, ugali at gawi ng kanilang bagong sakop na teritoryo.

! ! 22 ! Sipi #1. Paniniwala sa papel ng taong sumakabilang buhay In some places, and especially in the mountain districts, when the father, mother, or other relative dies, the people unite in making a small wooden idol, and preserve it. Accordingly there is a house which contains one hundred or two hundred of these idols. These images also are called anitos; for they say that when people die, they go to serve the Batala. Therefore they make sacrifices to these anitos, offering them food, wine, and gold ornaments; and request them to be intercessors for them before the Batala, whom they regard as God. Miguel de Loarca, “Relation of the Philippine Islands,” 1582, sa Blair at Robertson 5: 173, 175 Glosari " Anito … ispiritu Intercessor … tagapamagitan Ornament … palamuti a. Para sa Grupo 1, talakayin ang sumusunod na tanong at isulat ang sagot sa manila paper. Ipaliwanag sa klase ang mga sagot. Sinaunang Panahon • Ayon kay Loarca, ano ang ugnayan ng mga ninuno kay Bathala? • Bakit iginalang ang mga patay? • Paano ipinakita ang paggalang? Sa Kasalukuyan • Ano ang tingin ninyo sa papel ng mga ninuno? • Iginagalang pa ba ang mga sumakabilang buhay? • Bakit at paano? b. Para sa Grupo 2, gumawa ng ilustrasyon para sa salaysay ni Loarca na may 4-6 na story board frames. Basahin nang malakas ang salaysay habang isa-isang ipinapakita ang ilustrasyon.

! ! 23 4. Para sa Grupo 3 at 4, suriin ang sipi mula kay Padre Plasencia. ! Sipi #2: Paniniwala sa iba’t ibang idolo Among their many idols there was one called Badhala, who they especially worshiped…. They also worshiped the sun, which, on account of its beauty, is almost universally respected and honored by heathens. They worshiped, too, the moon, especially when it was new, at which time they held great rejoicings, adoring it and bidding it welcome. Some of them also adored the stars…. They paid reverence to water-lizards called by them buaya, or crocodiles, from fear of being harmed by them. They were even in the habit of offering these animals a portion of what they carried in their boats, by throwing it into the water, or placing it upon the bank. Padre Plasencia, sa Blair at Robertson 7: 186, 189. Glosari " Heathen … tawag ng Kristiyano sa taong hindi binyagan; pagano Reverence … paggalang a. Para sa Grupo 3, talakayin ang sumusunod na tanong at isulat ang sagot sa manila paper. Ipaliwanag sa klase ang mga sagot ng grupo. a. Ano ang animismo at paano ito isinagawa ng mga sinaunang Pilipino? b. Ano ang silbi nito sa pang-araw-araw na buhay ng tao? c. Ano ang mahihinuha mo tungkol sa kaugalian ng Pilipino noon?

! ! 24 d. Nananatili pa kaya ang paniniwala sa animismo? Bakit? Saan sa Pilipinas? b. Para sa Grupo 4, gumawa ng ilustrasyon para sa salaysay ni Plasencia na may 4-6 na story board frames. Basahin nang malakas ang salaysay habang isa-isang ipinapakita ang ilustrasyon. 5. Bilang pangwakas, ipaliwanag ang papel at kahalagahan ng mga paniniwala sa sinaunang buhay. 6. Para sa takdang-aralin, basahin ang sipi sa ibaba tungkol sa paniniwala ng sinaunang Pilipino sa iba-ibang nilikhang naninirahan sa mundo ng tao. Galing din ito kay Plasencia. ! Mancocolam His ”duty it was to emit fire from himself at night, once or oftener each month. This fire could not be extinguished; nor could it be thus emitted except as the [mancocolam] … wallowed in the ordure and filth which falls from the houses; and he who lived in the house where the priest was wallowing in order to emit this fire from himself, fell ill and died.” Hocloban ”Without the use of medicine, and by simply saluting or raising the hand, they killed whom they chose. But if they desired to heal those whom they had made ill by their charms, they did so by using other charms. Moreover, if they wished to destroy the house of some Indian hostile to them, they were able to do so without instruments.” Magtatangal His ”purpose was to show himself at night to many persons, without his head or entrails. In such wise … [he] walked about and carried, or pretended to carry, his head to different places; and, in the morning, returned it to his body— remaining, as before, alive.” Osuang People say ”they have seen him fly, and that he murdered men and ate their flesh.”

! ! 25 Mangagayoma ”They made charms for lovers out of herbs, stones, and wood, which would infuse the heart with love. Thus did they deceive the people, although sometimes, through the intervention of the devil, they gained their ends.” Pangatahojan A ”soothsayer, [who] … predicted the future Plasencia, sa Blair at Robertson 5: 193-194. Glosari " Charm … gayuma Deceive … manlinlang Emit … magbuga, maglabas Entrail … lamang-loob Extinguish … patayin Filth … basura Hostile … galit, kalaban In such wise … sa ganoong paraan Indian (indio) … tawag ng Espanyol sa mga Pilipino Infuse … punuin o mapuno Intervention … pamamagitan Ordure … dumi (ng tao) Predict … manghula o hulaan Soothsayer … manghuhula Wallow … magtampisaw a. Mag-interbyu ng limang kamag-anak at o kapitbahay upang malaman kung naniniwala pa sila sa mga inilarawan sa sipi at bakit. b. Ikategorya ang pinagmulan ng mga ininterbyu mo ayon sa kanilang edad, kasarian, at antas ng edukasyon. c. Tingnan kung pare-pareho ang kanilang mga sagot. d. Punuin ang tsart sa ibaba at isumite sa guro.

! ! 26 Paniniwala Mga Naniniwala Mga Di Naniniwala Dahilan Personal na Background Dahilan Personal na Background Mancocolam (mangkukulam) Hocloban Magtatangal (manananggal) Osuang (aswang) Mangagayoma (manggagayuma) Pangatahojan Kaugnayan sa Kasunod na Modyul Sa susunod na modyul pag-aaralan ang buhay panlipunan sa sinaunang panahon. Bilang paghahanda, tanungin ang magulang o taga-alaga kung: a. Paano ka pinangalanan, at b. Sino ang nagbigay ng iyong pangalan.

! ! 27 Markahan 1 Sinaunang Panahon hanggang sa Pagtatag ng Kolonyang Espanyol Modyul 3 Sulyap ng Buhay Panlipunan sa Sinaunang Panahon Gawain 1. Pagpapangalan sa mga anak 2. Pagpapakasal sa sinaunang panahon 3. Hanapbuhay 4. Mga uring panlipunan Oras Pito (7) MODYUL SA PAGKATUTO Pangkalahatang Ideya Bago pa man dumating ang mga kolonisador na Espanyol ay may sarili ng kultura ang mga Pilipino. Ipinakilala na sa iyo ang isang aspeto ng kulturang ito: ang mga paniniwala ng mga sinaunang Pilipino. Sa modyul na ito, tatalakayin naman ang buhay panlipunan. Mayaman at makulay ang buhay sa sinaunang panahon at dahil sa lawak nito, pag-aaralan mo dito ang ilan lamang sulyap ng buhay panlipunan: ang pagpapangalan ng mga anak, ang pagpapakasal sa panahong iyon, ang hanapbuhay ng mga tao, at mga uring panlipunan. Susuriin mo sa modyul ang dalawang uri ng primaryang sanggunian na nagbibigay ng mahalagang impormasyon tungkol sa buhay panlipunan sa sinaunang panahon: mga sipi mula sa mga Espanyol na opisyal, sundalo, at prayle na lumahok sa kolonisasyon ng Pilipinas; at mga larawan ng iba’t ibang uring panlipunan na gawa ng Espanyol. Sa mga sangguniang ito inilarawan ng mga Espanyol ang kanilang nakita at naranasan noong nanirahan at lumibot sila sa iba-ibang lugar ng Pilipinas.

! ! 28 Gawain 1. Pagpapangalan sa Sinaunang Panahon 1. Ibahagi sa klase ang iyong sagot sa takdang-aralin. Makinig sa paliwanag ng bawat kaklase tungkol sa pinanggalingan ng kanyang pangalan. Bilang klase, gumawa ng mga kategorya ng basehan ng pangalan. Alin sa mga kategorya ang pinakakaraniwan sa klase? 2. Kung ganito ang basehan ng pagpapangalan sa bata ngayon, paano kaya noong sinaunang panahon? Ito ay ikinuwento ni Pedro Chirino, SJ, isang paring Heswitang Espanyol na dumating sa Pilipinas noong 1590. Nagsulat siya tungkol sa nakita niya sa Luzon at Bisayas sa loob ng 12 taon. Natutunan pa nga niya ang wikang Tagalog at Bisaya upang maturuan ang mga Pilipino ng katekismong Kristiyano. Noong 1604 inilathala sa Roma ang kanyang salaysay, Relacion de las Islas Pilipinas (Relation of the Phiippine Islands). 3. Basahin ang sipi mula sa akda ni Chirino. ! When a child is born, it is the mother’s duty to give it a name; and whatever appellation she gives it must remain its name. The names are most often conferred on account of certain circumstances—as, for example, Maliuag, which means “difficult,” because the child’s birth was such; Malacas, which signifies “a man of strength,” because the mother thinks that the child will be strong, or desires that it be so. At other times they name it, without any symbolism or special reason, by the first word which occurs to them—as, for example, Daan, which signifies “road;” Babui, which means “pig;” or Manu[k], which signifies “fowl.” All persons are called by these names from birth, without using surnames until they are married. The first-born son or daughter then gives his or her name to the parents; for until they die they call the father Ama ni Coan, “father of So-and-so,” and the mother Ina ni Coan, “mother of So-and-so.” The names of the women are distinguished from those of the men by adding “in.” Thus, while the name of a man and of a woman may be practically the same, that of the man is left intact, and to the woman’s is added the [termination] “in;” for example, [Il]og (which means “river”) being the name of two persons of different sex, the man is called [Il]og, the woman [Il]oguin.

! ! 29 For instance, ama means “father;” thus the son, in speaking of him to a third person calls him ang amaco, that is, “my father.” But the son in addressing his father directly does not call him ama, but bapa, which is a more intimate and affectionate term; nor does he address his mother as ina, but bai. On the other hand, the father and mother in familiar intercourse call their sons, brothers, uncles, and other near relatives, not by the common appellations of such relationship, but by others more intimate and personal, which signify a like connection. This is but another illustration of the fertility, elegance and courtesy of the Tagal language…. The children of those natives were reared in such respect and reverence for the names belonging to their parents that they never called them by these, whether the parents were living or dead; they believed, moreover, that if they uttered these names they would fall dead, or become leprous. Pedro Chirino, S.J., Relacion de las Islas Filipinas, 1604, sa Blair at Robertson (eds.), The Philippine Islands 13: 200-202. Glosari " Affectionate … mapagmahal Appellation … tawag o katawagan Bai (para sa ina) … mula sa wikang Sanskrit na pumasok sa wikang Malay/Indones Bapa (para sa ama) … mula sa wikang Sanskrit na pumasok sa wikang Malay/Indones Confer … gawaran Circumstance … pangyayari Elegance … pagkainam Fertility … yaman Fowl … ibon Intact … buo Intercourse … ugnayan Intimate … malapit Leprous … may ketong Rear … palakihin Utter … sabihin

! ! 30 4. Sumali sa pangkat upang suriin ang sipi at ihambing ang mga paraan ng pagpapangalan ngayon at sa sinaunang panahon. Gamitin ang gabay sa ibaba. Mga Susuriin Sinaunang Panahon Ngayon a. Basehan ng pagpapangalan b. Ang nagbibigay ng pangalan ng anak c. Tawag ng anak sa mga magulang kapag kausap d. Tawag ng anak sa mga magulang kapag pinag- uusapan e. Paggamit ng apelyido f. Pagpapangalan ng babae at lalaki 5. Sagutin ang sumusunod na tanong. 1. Paano ipinakita ng mga anak sa sinaunang panahon ang kanilang paggalang sa kanilang magulang? Tukuyin mula sa sipi ang basehan ng iyong sagot. !

! ! 31 2. Kung ikaw ay nabubuhay noong sinaunang panahon, ano ang magiging pangalan ng iyong mga magulang? ! ! ! 3. Ano naman ang posibleng pangalan mo? Ipaliwanag kung bakit. ! ! ! 4. Ano ang magiging pangalan ng iyong kapatid na lalaki o babae? ! 5. Ano ang nakikita mong pagkakaiba at pagkakatulad sa pagpapangalan noon at ngayon? 6. Ibahagi sa klase ang mga sagot ng pangkat. 7. Pumili ng kapareha at bigyan ng pangalan base sa kanyang magandang katangian. Bilang gawain ng lahat, lumahok sa paggawa ng album ng klase na may larawan ng bawat isa at ang kanyang pangalan sa sinaunang panahon batay sa kanyang magandang katangian. Gawain 2. Pagpapakasal sa Sinaunang Panahon 1. Isa pang kaaya-ayang aspeto ng sinaunang kultura ay ang pagpapakasal. Sumulat din si Padre Chirino tungkol dito. Basahin ang kanyang sipi. ! For marriage ... they have distinct formalities of betrothal, which are accompanied by conventional penalties most rigorously executed. Here is an example: Si Apai promises to marry Cai Polosin; these married persons make an agreement with another married pair, while the wives are with child, that if the wombs of their respective wives should bear a male and a female, these two children shall be joined in marriage, under a penalty of ten gold taels. This compact is solemnized by a feast, where they eat,

! ! 32 drink, and become intoxicated, and he who later is the occasion of breaking the compact must pay the penalty. This is betrothal. In the marriage there figures a dowry, and the surrender of the woman, with consent for the present, but not perpetual. It is not the wife, but the husband, who gives her the dowry—an amount agreed upon, and fixed in accordance with his means.... In addition to the dowry the husband is wont to make some presents to the parents and relatives—more or less, according to his means. Chirino, 1604, sa Blair at Robertson 12: 294. Glosari " Betrothal … kasunduang pagpapakasal Consent … pahintulot Conventional … pangkaraniwan Distinct … katangi-tangi Dowry … bigay-kaya; ari-ariang ipinagkaloob ng lalaki sa kanyang mapapangasawa Execute … isagawa Formality … kapormalan, nasa ayos Intoxicated … nalasing Penalty … parusa Rigorous … mahigpit Perpetual … panghabang-buhay Solemnize … bigyang bisa Tael … pagsukat ng timbang na may katumbas ng 1.3 ounces; mula sa Tsina ang uri ng pagtimbang na ito Wont … kinagawian 2. Sumali sa grupo upang sagutin ang sumusunod na gabay sa pag- unawa at pagsusuri sa binasa. a. Paano pinili ang mapapangasawa? ! ! ! ! ! ! !

! ! 33 b. Matibay ba ang ganitong kasunduan? Bakit mo ito nasabi? ! ! ! ! c. Paano nakatulong ang komunidad sa kasunduan para sa pagpapakasal? ! ! ! ! d. Mayroon bang ipinakitang pagpapahalaga sa kababaihan ang ritwal ng pakikipagkasundo para sa kasal? Magbigay ng halimbawa. ! ! e. Ano sa tingin mo ang silbi ng dowry? ! ! ! ! ! 3. Ibahagi sa klase ang sagot. Magtanong sa ibang grupo o sa guro kung mayroon kang nais linawan sa kanilang ibinahagi. 4. Sumulat ng maikling sanaysay tungkol sa iyong reaksyon kung gagawin ng magulang mo ang arranged marriage sa kasalukuyan. Ipaliwanag ang iyong palagay.

! ! 34 Gawain 3. Hanapbuhay 1. Ano kaya ang mga hanapbuhay ng mga Pilipino noon? Bilang introduksyon, isulat sa pisara ang trabaho o hanapbuhay ng iyong magulang, kamag-anak, o taga-alaga. Tingnan sa pisara ang uri at saklaw ng mga hanapbuhay sa kasalukuyan. Isaalang-alang ang mga trabahong ito sa pag-aaral ng mga hanapbuhay sa sinaunang panahon. 2. Dalawa ang primaryang sangguniang gagamitin sa araling ito: a. Relation of the Philippine Islands ni Miguel de Loarca, isang sundalong Espanyol. Sinulat niya ang kanyang ulat noong 1582. b. Sucesos de las islas Filipinas (Events of the Philippine Islands) ni Antonio de Morga, isang Espanyol at mataas na opisyal ng gobyerno noong 1595-1603. Inilathala ang kanyang salaysay noong 1609. 3. Sumapi sa grupo at mapanuring basahin ang mga sipi. ! Sipi #1. Mula kay Loarca, 1582 [Island of Cagaian] These islands have about four hundred inhabitants, all of whom are very skilful ship-builders…. These Indians of Cagayan have made his Majesty's ships in these islands, as well as the galleys, galliots, and fragatas. They also help in repairing and righting ships. [Island of Cubu (Cebu)] The town has the best port of these islands, and it was for this reason that Miguel Lopez de Legazpi founded a settlement there…. The island of Cebu produces a small quantity of rice, borona and millet and little or no cotton; for the cloth which the natives use for their garments is made from a kind of banana… From this they make a sort of cloth… which the natives call medriñaque…. All are provided with fowls, swine, a few goats, beans, and a kind of root… called by the natives camotes. After rice, fish is the main article of maintenance in this and other islands, for it abounds in all of them, and is of excellent quality in this island of Cebu. Miguel de Loarca, Relation of the Philippine Islands, 1582, sa Blair at Robertson 5: 43, 45, 79.

! ! 35 Glosari " Abound … sagana Borona at millet … mga pagkaing butil. Ang millet ay isang uri ng maliliit na butil mula sa halaman na katulad ng mais. Ito ay tradisyunal na pananim at pagkain sa Africa at India Fowl … manok at ibon Galley, galliot at fragata … mga uri ng sasakyang pandagat na Europeo na ginamit sa kalakalan at digmaan Swine … baboy Right a ship … itayo ang barko ! Sipi #2. Mula kay Morga, 1609 They all live in the farm by their manual labor, fisheries and trading, sailing from one island to another and going from one province to another by land. As a matter of pastime and occupation, the women work with the needle with which they are proficient and they engage in all kinds of needle work. They also weave blankets and spin cotton and keep house for their husbands and parents. They pound the rice which is to be cooked for their meals and prepare the rest of the food. They raise chickens and pigs and do the house chores while their men-folk engage in the work of the fields, fishing, boating and farming. The common way of doing business was the trading of certain things for others, such as supplies, blankets, cattle, fowl, lands, houses, fields, slaves, fisheries, palm-trees, nipa swamps and forests; and sometimes when there was a price fixed, it was paid in gold as might be agreed upon, also in metal bells coming from China, which articles are considered precious jewels. Throughout these islands are certain places where there is an

! ! 36 abundance of rich gold deposits and other mineral products which are collected by the natives through washing or placer-mining.… In Paracale, in the province of Camarines, certain placer and other mines were developed and worked. Likewise in Ilocos this commodity was also being traded, because behind this province which is on the sea coast, there are highlands … where live many natives… called Igorrots, whose country has not yet been penetrated by outsiders. They have rich mines of gold besides silver… They take their still unrefined and unperfected gold to certain appointed places where they meet the people from Ilocos where, for their gold, they are given in trade, rice, pigs, carabaos, blankets and other articles which they need. The Ilocanos refine and finish the gold and market the same throughout the… country. In the rest of the islands, there is the same abundance of placer and other mines, particularly in the Visayas, Butuan River in Mindanao and Cebu… Antonio de Morga, Historical Events of the Philippine Islands (Sucesos de las Islas Filipinas, 1609) (Manila: National Historical Institute, 1990), pp. 243, 246, 260-261, 286. Glosari " Commodity … produkto Engage … lumahok Placer mining … pagmimina ng ginto sa pamamagitan ng pagsasala sa buhangin at maliliit na bato sa tabing ilog Penetrate … napasok Proficient … marunong, mahusay Refine … papinuhin, pakinisin Swamp … latian 4. Suriin ang bawat sipi at sagutin ang mga tanong sa ibaba. a. Ilista ang mga nakita ninyong gawain at hanapbuhay.

! ! 37 b. Anong mga salik ang nakaapekto sa naging uri ng hanapbuhay sa iba-ibang isla ng Pilipinas? c. Ano ang mga gawain ng kababaihan? d. Ano ang masasabi mo tungkol sa ugnayan ng mga isla sa sinaunang panahon? e. Ano ang mahihinuha mo ukol sa lebel ng teknolohiya sa panahong iyon? f. Anong mga katangian ng sinaunang Pilipino ang mahihinuha mo mula sa impormasyon?

! ! 38 5. Ikumpara ang hanapbuhay at pang-araw-araw na produkto noon at ngayon. a. Anong mga hanapbuhay noon ay ginagawa pa ngayon? ! ! ! b. Anong mga hanapbuhay noon ay bihira o wala na ngayon? ! ! ! c. Anong mga produkto noon ay ginagawa at o tinatanim pa ngayon? ! ! d. Anong mga produkto noon ay bihira nang itanim, gawin, o gamitin ngayon? ! ! e. Ano sa palagay mo ang dahilan ng pagbabago at pananatili ng mga uri ng hanapbuhay at produkto? ! 6. Ipaliwanag sa klase ang mga sagot ng grupo. Lumahok sa talakayan.

! ! 39 Gawain 4. Mga Uring Panlipunan 1. Tingnang mabuti ang mga larawan sa ibaba. Galing ang mga ito sa ”Boxer Codex,” isang dokumento na tinatayang ginawa noong 1595. Ang dokumento (at mga larawan) ay pinaniniwalaang pagmamay-ari ni Luis Perez Dasmariñas, ang Gobernador-Heneral ng Pilipinas noong 1593-1596. Ang dokumento ay napunta sa koleksyon ni Propesor Charles Ralph Boxer; kaya ipinangalan sa kanya ang buong manuskrito. Larawan A http://webapp1.dlib.indiana.edu/metsnav/common/navigate.do?pn=112&size=screen&oi d=VAB8326

! ! 40 Larawan B http://webapp1.dlib.indiana.edu/metsnav/common/navigate.do?pn=104&size=screen&oi d=VAB8326

! ! 41 Larawan C http://webapp1.dlib.indiana.edu/metsnav/common/navigate.do?pn=103&size=scree n&oid=VAB8326

! ! 42 2. Ang pagsusuri ng biswal na sanggunian ay may sariling prosesong naiiba sa pagsusuri ng nakasulat o pasalitang sanggunian. Ang pagsuri ng mga larawan sa itaas ay katulad ng pagsuring ginawa mo sa bangang Manunggul sa ikalawang modyul. Tingnan ang sumusunod na proseso. 3. Sumali sa pangkat at gawin ang unang hakbang sa pagsuri ng mga larawan: ang pagtala ng ipinapakitang pisikal na katangian. Sagutin ang mga tanong sa ibaba. Ilista/Ilarawan ang Larawan A Larawan B Larawan C Mga tao sa larawan Mga bagay Pagkilos Pisikal na posisyon ng mga tao sa isa’t isa 4. Ipaliwanag sa klase ang mga sagot ng grupo. Pansinin kung mayroong katangiang nakita ng iba na hindi naitala ng iyong grupo. 1 • Paglista at paglarawan ng mga pisikal na katangiang ipinapakita ng biswal na sanggunian 2 • Paghinuha ng kahulugan o mensahe ng sanggunian, o kung ano ang itinutukoy nito 3 • Pagtaya sa kahalagahan ng larawan bilang primaryang sanggunian

! ! 43 5. Matapos talakayin ang mga nakitang katangian, bumalik sa iyong grupo upang suriin ang katayuang panlipunan ng mga tao sa larawan. Ano ang mahihinuha ng grupo tungkol sa katayuan o katungkulan ng mga tao sa larawan? Bakit? Larawan A Larawan B Larawan C Katayuan o katungkulan Larawan A Larawan B Larawan C Paliwanag 6. Upang matantiya kung tama ang inyong hinuha, magkonsulta sa primaryang sanggunian. Basahin itong sipi mula sa ”Customs of the Tagalogs” (1589) ni Padre Plasencia. ! This people always had chiefs, called by them datos, who governed them and were captains in their wars, and whom they obeyed and reverenced…. These chiefs ruled over but few people; sometimes as many as a hundred houses, sometimes even less than thirty. This tribal gathering is called in Tagalo a barangay. It was inferred that the reason for giving themselves this name arose from the fact … that when they came to this land, the head of the barangay, which is a boat, thus called … became a dato. And so, even at the present day, it is ascertained that this barangay in its origin was a family of parents and children, relations and slaves. In addition to the chiefs… there were three castes: nobles, commoners, and slaves. The nobles were the free-born whom they call maharlica. They did not pay tax or tribute to the dato, but

! ! 44 must accompany him in war, at their own expense…. Moreover, when the dato went upon the water those whom he summoned rowed for him. If he built a house, they helped him, and had to be fed for it. The same was true when the whole barangay went to clear up his lands for tillage. The lands which they inhabited were divided among the whole barangay, especially the irrigated portion, and thus each one knew his own…. The chiefs in some villages had also fisheries, with established limits, and sections of the rivers for markets. At these no one could fish, or trade in the markets, without paying for the privilege, unless he belonged to the chief’s barangay or village. The commoners were called aliping namamahay. They are married, and serve their master, whether he be a dato or not, with half of their cultivated lands…. They accompanied him whenever he went beyond the island, and rowed for him. They live in their own houses, and are lords of their property and gold. Their children inherit it, and enjoy their property and lands…. The slaves are called aliping saguiguilir. They serve their master in his house and on his cultivated lands, and may be sold. The master grants them, should he see fit, and providing that he has profited through their industry, a portion of their harvests, so that they may work faithfully. For this reason, servants who are born in the house of their master are rarely, if ever, sold. That is the lot of captives in war, and of those brought up in the harvest fields. Plasencia, 1589, sa Blair at Robertson 7: 173-176. Glosari " Ascertain … tiyakin Captive … taong nabihag Caste … uring panlipunan Infer … mahinuha Lot … kalagayan Summon … tawagin Tillage … pagtanim To reverence … igalang

! ! 45 7. Ilista ng iyong grupo ang mga uring panlipunan sa mga Tagalog na lugar, ayon kay Plasencia, at ipaliwanag ang tungkulin at katangian ng bawat isa. Uring Panlipunan Tungkulin Katangian 8. Sa Bisayas iba ang tawag sa mga uring panlipunan, ayon naman kay Francisco Colin, SJ, isang Heswitang paring Espanyol na sumulat ng Labor Evangelica, tungkol sa mga Bisaya. Nilimbag ang kanyang salaysay noong 1663. ! There are three kinds and classes of people: the chiefs, whom the Visayans call dato and the Tagalogs maginoo; the timauas, who are the ordinary common people, called maharlica among the Tagalogs; and the slaves, called oripuen by the Visayans and alipin by the Tagalogs…. …The most general origin of those slaveries were interest and usury…. If payment was not made when promised, the debtor remained a slave until he paid. That happened often, for the interest or increase continued to accumulate just so long as the payment was deferred…. Other slaveries were due to tyranny and cruelty. For slaves were made either in vengeance on enemies, in the engagements and petty wars that they waged against one another, in which the prisoners remained slaves, even though they were of the same village and race…. The worst thing is that all

! ! 46 those who had been made slaves by war, or for punishment of debts, were rigorously regarded as such, as slaves for any kind of service or slavery, and served inside the house. The same was true of their children, in the manner of our slaveries, and they could be sold at will.… The Tagalogs called such true slaves sanguiguilir, and the Visayans halon. Other slaves were called namamahay, for they did not serve their master in all capacities, nor inside his house; but in their own houses, and outside that of their masters. They were bound, however, to obey their master’s summons either to serve in his house and its repair, and in the seasons of sowing and harvest. They [also had] to act as his rowers when he went out in his boat, and on other like occasions, in which they were obliged to serve their master without any pay. Francisco Colin, SJ, “Native Races and their Customs” mula sa Labor Evangelica, 1663, sa Blair at Robertson 40: 86, 93, 94. Glosari " Accumulate … matipon, dumami At will … kusa Debtor … may utang Defer … ipagpaliban, magpaibang- araw Petty … maliit, hindi gaanong mahalaga Sow … magtanim Summon … utos, patawag Tyranny … kalupitan Usury … labis na pagpapatubo sa utang Vengeance … paghihiganti Wage war … lumaban

! ! 47 9. Basahin ang salaysyay at tumbasan ang mga terminolohiyang Tagalog at Bisaya tungkol sa mga uring panlipunan. Tagalog Bisaya Ayon kay Padre Colin, ang pinuno ay tinawag na ”datu” ng mga Bisaya at ”maginoo” ng mga Tagalog. Ngunit sa katunayan, ang ”datu” ay gamit din ng mga Tagalog; nagmumula ang datu sa uring panlipunan na tinawag ng mga Tagalog na ”maginoo.” 10. Sagutin ang sumusunod. a. Bakit kaya tinawag ni Plasencia na commoner o karaniwang mamamayan ang aliping namamahay? Alalahanin na para sa mga Europeo, ang esklabo (slave) o alipin ay walang karapatan, wala ring kalayaan at ari-arian. Samantala, ayon naman kay Colin, ang aliping sanguiguilir ay ”tunay na esklabo” (”true slave”). Ipaliwanag kung bakit. b. Balikan ang mga larawan (A, B, at C) at isulat kung ang hinuha ng grupo tungkol sa katayuan ng mga tao sa larawan ay tama, base sa mga binasa mong sipi. Kung mali, iwasto ang sagot ng grupo.

! ! 48 c. Mula sa impormasyon galing kay Plasencia, ano ang mahihinuha mo tungkol sa: c1. Katangian ng barangay c2. Access ng tao sa lupa at ibang likas na yaman c3. Konsepto ng awtoridad at kapangyarihan 11. Ibahagi sa klase ang mga sagot ng grupo. Kaugnayan sa Kasunod na Modyul Matatag ang sinaunang kultura, ngunit humarap ito sa malaking hamon sa ika-16 siglo, nang dumating ang Espanya sa Pilipinas at sinimulan ang pananakop ng mga isla. Sa susunod na modyul ay aaralin mo ang mga primaryang sanggunian tungkol sa pagtatag ng kolonyang Espanyol at mga patakaran at paraang ginamit ng Espanya upang sakupin ang Pilipinas.

! ! 49 Markahan 1 Sinaunang Panahon hanggang sa Pagtatag ng Kolonyang Espanyol Modyul 4 Pagtatag ng Kolonyang Espanyol at mga Patakarang Kolonyal Gawain 1. Pagtatag ng kolonya 2. Kristiyanisasyon bilang paraan ng pananakop 3. Reducción: ang paglipat ng mga kinaroroonan 4. Tributo at polo bilang instrumento ng pananakop Oras Sampu (10) MODYUL SA PAGKATUTO Pangkalahatang Ideya Sa pagdating ng mga Espanyol noong ika-16 na siglo, nagsimula ang mahigit tatlong dantaong proseso ng kolonisasyon ng Pilipinas. Pangunahing layunin ng Espanya ang pagpapalaganap ng Kristiyanismo sa Pilipinas at ang pagkuha ng mga yamang-likas. Bagamat may mga Pilipinong tumanggap sa mga unang Espanyol sa Pilipinas, naging makasaysayan ang labanan nina Lapu-lapu at Magellan na makikita sa mga palatandaan sa Mactan, Cebu na itinayo bilang pagkilala sa kanila. Sa modyul na ito ay susuriin mo ang mga perspektibo tungkol sa engkwentro ng dalawa. Upang sakupin ang Pilipinas, ginamit ng Espanya ang tatlong paraan bukod sa Kristiyanisasyon ng mga Pilipino. Ang mga paraang ito ay ang reducción, tributo, at polo. Iba-iba ang naging tingin ng mga prayle, opisyal, at Pilipino sa mga instrumentong ito, at susuriin mo ang posisyon at argumento ng bawat panig base sa mga ulat noong ika-16 na siglo. Sa pagpataw ng mga ito ay binago ng mga Espanyol ang paniniwala, pamumuhay at hanapbuhay ng mga Pilipino na tinalakay sa mga naunang modyul. Gawain 1. Pagtatag ng Kolonya 1. Dumako tayo sa isla ng Mactan sa lalawigan ng Cebu, kung saan nagtagpo sina Ferdinand Magellan ng Espanya at Lapu-lapu, pinuno ng Mactan. Sa layong 63.5 metro ay makikita ang dalawang panandang pangkasaysayang ginawa ng Philippine Historical Institute, ang pambansang ahensiyang pangkasaysayan na ngayon ay tinatawag na Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (National Historical Commission of the Philippines). 2. Tingnang mabuti ang mga pananda. Pansinin na ang pananda tungkol kay Magellan ay ginawa noong 1941, bago nakamit ang kasarinlan ng

! ! 50 Pilipinas, samantalang ang pananda kay Lapu-lapu ay ginawa noong 1958, nang nagsasarili na ang Pilipinas. FERDINAND MAGELLAN’S DEATH ON THIS SPOT FERDINAND MAGELLAN DIED ON APRIL 27, 1521, WOUNDED IN AN ENCOUNTER WITH THE SOLDIERS OF LAPU-LAPU, CHIEF OF MACTAN ISLAND. ONE OF MAGELLAN’S SHIPS, THE VICTORIA, UNDER THE COMMAND OF JUAN SEBASTIAN ELCANO, SAILED FROM CEBU ON MAY 1, 1521, AND ANCHORED AT SAN LUCAR DE BARRAMEDA ON SEPTEMBER 6, 1522, THUS COMPLETING THE FIRST CIRCUMNAVIGATION OF THE EARTH. Lokasyon: Siyudad ng Lapu-Lapu, isla ng Mactan, Cebu Petsa: 1941 LAPULAPU HERE, ON 27 APRIL 1521 LAPULAPU AND HIS MEN REPULSED THE SPANISH INVADERS, KILLING THEIR LEADER FERDINAND MAGELLAN. THUS LAPULAPU BECAME THE FIRST FILIPINO TO HAVE REPELLED EUROPEAN AGGRESSION. Lokasyon: Siyudad ng Lapu-Lapu, isla ng Mactan, Cebu Petsa: 1958

! ! 51 Glosari " Aggression … pagsalakay Anchor … nakaangkla Circumnavigation … pag-ikot sa mundo Repel … lumaban Repulse … lumaban 2. Sumapi sa pangkat at suriin ang nilalaman ng mga palatandaan. Sagutin ang graphic organizer sa ibaba. Pagsusuri Palatandaan ni Magellan Palatandaan ni Lapu-lapu Nilalaman a. Paano namatay si Magellan? b. Paano ipinakilala si Lapu- lapu? c. Ano ang kahalagahang historikal ng tao na pinararangalan? Pagsasakonteksto a. Kailan ginawa ang mga palatandaan? b. Anong mahalagang kaganapan sa mga panahong ito ang maaaring nakaapekto sa nilalaman ng mga palatandaan? Pag-unawa Kaninong punto de bista ang ipinahihiwatig ng palatandaan? 3. Makikita sa dalawang palatandaan ang kahalagahan ng perspektibo o punto de bista sa interpretasyon ng mga pangyayari sa nakaraan. Ngunit ano ba talaga ang nangyari? Basahin ang sipi mula kay Antonio Pigafetta (c. 1491-c. 1534), isang manlalakbay at iskolar mula sa Venice, Italy, na sumama kay

! ! 52 Magellan mula sa pag-alis sa Espanya. Ang “First Voyage Around the World” ni Pigafetta ay ang primaryang pinagmulan ng impormasyon tungkol sa ekspedisyon ni Magellan. ! On Friday, April twenty-six [1521], Zula, a chief of the island of Matan [Mactan], sent one of his sons to present two goats to the captain-general [Magellan], and to say that he would send him all that he had promised, but that he had not been able to send it to him because of the other chief Cilapulapu, who refused to obey the king of Spain. He requested the captain to send him only one boatload of men on the next night, so that they might help him and fight against the other chief. The captain-general decided to go thither with three boatloads. We begged him repeatedly not to go, but he, like a good shepherd, refused to abandon his flock. At midnight, sixty men of us set out armed with corselets and helmets, together with … some of the chief men…. We reached Matan three hours before dawn. The captain did not wish to fight them, but sent a message to the natives … to the effect that if they would obey the king of Spain, recognize the Christian king as their sovereign, and pay us our tribute, he would be their friend; but that if they wished otherwise, they should wait to see how our lances wounded. They replied that if we had lances they had lances of bamboo and stakes hardened with fire. [They aked us] not to proceed to attack them at once, but to wait until morning, so that they might have more men. They said that in order to induce us to go in search of them; for they had dug certain pitholes between the houses in order that we might fall into them. When morning came forty-nine of us leaped into the water up to our thighs, and walked through water for more than two crossbow flights before we could reach the shore. The boats could not approach nearer because of certain rocks in the water. The other eleven men remained behind to guard the boats. When we reached land, those men had formed in three divisions to the number of more than one thousand five hundred persons. When they saw us, they charged down upon us with exceeding loud cries, two divisions on our flanks and the other on our front. When the captain saw that, he formed us into two divisions, and thus did we begin to fight. Antonio Pigafetta, “First Voyage Around the World,” ca. 1525, sa Blair at Robertson, The Philippine Islands 33: 175, 177.

! ! 53 Glosari " Corselet … baluti Exceed … sumobra Flank … dakong gilid ng hukbo Induce … hikayatin Lance … sibat Pithole … hukay Sovereign … hari Stake … tulos Thither … doon Tribute … buwis Voyage … paglalakbay 4. Alin sa dalawang palatandaan ang mas malapit (o mas malayo) sa salaysay ni Pigafetta? Bakit? 5. Iulat sa klase ang mga sagot. Tandaan ang sumusunod. ! Sa pag-aaral ng kasaysayan ay laging may punto de bista sa pangyayari. Ngunit anuman ang perspektibo, kailangang nakabase ito sa ebidensiya.

! ! 54 6. Sa usapin ng pananakop ng Pilipinas, lalong hindi maiiwasan ang pagkakaiba sa punto de bista dahil may dalawa o higit pang panig. Ang simbolo ng panig ng Espanya ay ang coat ng arms ng hari. Tingnan ang coat of arms ni Haring Carlos I (1520-1530). Sa kaliwa: agila ni San Juan, na simbolo ng pagkalat ng Kristiyanismo Sa kanan: leon, na simbolo ng lakas Sa gitna: simbolo ng kahariang Castile sa Espanya; helmet; balabal na ginto at balahibo ng hayop; at simbolo ng Order of the Golden Fleece, isang grupo ng kabalyero (knight) Motto: Plus ultra, na tumutukoy sa lubos na kapangyarihan ng hari at ng Espanya 7. Kung may simbolo si Lapu-lapu ano kaya ito? Bilang grupo, gumawa ng simbolo at motto ni Lapu-lapu at ipaliwanag ang kahulugan nito. Ipaskil sa bulletin board.

! ! 55 Gawain 2. Kristiyanisasyon bilang Paraan ng Pananakop 1. Sumali sa grupo at basahin ang isa pang sipi mula kay Pigafetta tungkol sa kumbersyon ni Rajah Humabon, kanyang mga hepe at kapwa Cebuano. ! On Sunday morning, April fourteen [1521], forty men of us went ashore, two of whom were completely armed and preceded the royal banner…. The captain [Magellan] and the king [Rajah Humabon] embraced…. The captain told the king through the interpreter that he thanked God for inspiring him to become a Christian; and that [now] he would more easily conquer his enemies than before. The king replied that he wished to become a Christian, but that some of his chiefs did not wish to obey, because they said they were as good men as he. Then our captain had all the chiefs of the king called, and told them that, unless they obeyed the king as their king, he would have them killed, and would give their possessions to the king. They replied that they would obey him…. The captain told them that that if they wished to become Christians as they had declared on the previous days, that they must burn all their idols and set up a cross in their place. They were to adore that cross daily with clasped hands, and every morning … they were to make the sign of the cross (which the captain showed them how to make); and they ought to come hourly, at least in the morning, to that cross, and adore it kneeling…. The captain led the king by the hand to the platform while speaking these good words in order to baptize him…. Five hundred men were baptized before mass…. xxx … Before that week had gone, all the persons of that island [Cebu], and some from the other islands, were baptized. We burned one hamlet which was located in a neighboring island, because it refused to obey the king [Humabon] or us. We set up the cross there for those people were heathen. Had they been Moros, we would have erected a column there as a token of greater hardness, for the Moros are much harder to convert than the heathen. xxx

! ! 56 There are many villages in that island [Cebu]…. All those villages rendered obedience to us, and gave us food and tribute…. That city which we burned was in that island and was called Bulaia. Antonio Pigafetta, “First Voyage Around the World,” ca. 1525, in Blair and Robertson, The Philippine Islands 33: 155, 157, 159, 161, 167. Glosari " Clasp … hawakan nang mahigpit Hamlet … baryo Heathen … taong hindi nabinyagan (hindi Kristiyano); pagano Moros … mga Muslim Precede … mauna Render … ibigay 2. Suriin ang sipi at sagutin ang mga tanong sa ibaba. a. Anong mga paraan ang ginamit ng Espanya upang makontrol ang lokal na populasyon? b. Ano ang reaksyon ng mga Pilipino sa mga Espanyol? c. Ano ang tingin ng mga Kastila sa mga Pilipino sa usapin ng kumbersyon sa Kristiyanismo?

! ! 57 3. Ipaliwanag sa klase ang mga sagot ng grupo. Gawain 3. Reducción: Ang Paglipat ng mga Kinaroroonan 1. Tingnan ang concept map sa ibaba tungkol sa mga instrumentong ginamit ng Espanya sa pananakop ng Pilipinas. a. Kristiyanisasyon – Kumbersyon ng mga Pilipino sa Kristiyanismo na nagsimula sa pagbibinyag b. Reducción – Paglipat ng mga katutubong tirahan mula sa kalat-kalat at malalayong lugar tungo sa mga siksik na komunidad c. Tributo – Buwis na ibinayad ng Pilipinong sakop ng encomienda sa pamamagitan, kadalasan, ng produkto katulad ng bigas, manok, ginto. Ang encomendero ay ang namuno sa encomienda, o paghahati-hati ng mga Pilipinong nagbayad ng tributo; kinolekta ng encomendero ang tributo. d. Polo – Sapilitang pagsilbi o pagtrabaho sa iba-ibang proyekto ng gobyerno tulad ng pagkuha ng kahoy para sa mga sasakyang pandagat, paggawa ng mga sasakyang ito, pagtayo ng tulay, kalsada at iba pang imprastraktura INSTRUMENTO NG PANANAKOP Kristiyanisasyon Reducción Tributo Polo

! ! 58 2. Sumali sa grupo at basahin ang dalawang sipi ukol sa reducción. ! Sipi #1. Mula sa ulat ni Obispo Domingo de Salazar, noong 1583 ... the Indians are thinly scattered, and are settled amid rivers and marshes where they are found with much difficulty. Hence it is very desirable that the encomenderos do as they are here commanded, and not wait for the religious or ecclesiastics, who can not do it with the same facility as can the encomenderos. Moreover, since the removal of the Indians from their former homes is a thing very odious to them, and they change their homes very unwillingly and with much hardship, it would be better that they be vexed with the encomendero than with the minister— who has to teach them, and through whom they have to learn love, and who in all things strives for their good. Domingo de Salazar, “Affairs in the Philippine Islands,” 1583, sa Blair and Robertson 5: 236. Glosari " Amid … sa gitna Ecclesiastic … pari o prayleng Espanyol Facility … kadalian Indians (indio) … tawag ng mga Espanyol sa mga Pilipino Marsh … matubig na lugar Minister … prayleng Espanyol Odious … kasuklam-suklam Strive … magsumikap Vex … mainis ! Sipi #2. Mula sa sinulat nina Luis de Jesus at Diego de Santa Theresa, mga paring Rekoleto, tungkol sa reducción, 1660-1666. … For … [the proper administration of the converts] we must assume that the king assigns one missionary to each five hundred tributes or families. But our districts, especially those of the islands of Luzon, Calamianes [in Palawan], and Mindoro, although each does not exceed three hundred tributes; need each one or

! ! 59 two religious in order that they may be looked after as is necessary for the preaching and for the [spiritual] food of the holy sacraments. This arises from the fact that each mission is extended over a distance of twenty of thirty leagues, without its being possible to make any other arrangement. For although the reduction into large settlements has been attempted, for the more suitable administration it has been impossible to attain that. On the contrary, whenever it has been attempted, Christianity has decreased. Luis de Jesus at Diego de Santa Theresa, O.S.A., “Recollect Missions, 1646-1660,” Blair and Robertson 36: 181. Glosari 3. Sagutin ang tsart sa ibaba. a. Bakit ginawa ang reducción? b. Ano ang reaksyon ng mga Pilipino? " Convert … magbago ng relihiyon (halimbawa, maging Kristiyano) Decrease … mabawasan League … katumbas ng mga 5 kilometro On the contrary … sa kabilang banda Sacrament … sakramento ng Katolisismo

! ! 60 c. Ano ang naging epekto sa mga Pilipino? d. Nakamit ba ang layunin ng reducción? Bakit o bakit hindi? 4. Ibahagi sa klase ang mga sagot ng grupo. Bumuo ng heneralisasyon tungkol sa reducción bilang instrumento ng pananakop. Gawain 4. Tributo at Polo bilang Instrumento ng Pananakop 1. Bukod sa reducción, hinati-hati ang mga Kristiyanong Pilipino sa mga encomienda upang magbayad ng tributo o buwis. Sa kasalukuyan, bakit nagbabayad ang mamamayan ng buwis? 2. Noong panahon ng Espanya sa Pilipinas, dalawa ang dahilan ng tributo: bilang pagkilala sa kapangyarihan ng Espanya at para sa mga itinuring ng Espanya na serbisyo sa mga Pilipino—ang pagtuturo ng Kristiyanismo at ang pagpapatupad ng hustisya. Basahin ang sipi ni Haring Carlos I hinggil sa pagpataw ng tributo.

! ! 61 ! Sipi #1. Mula sa dekreto ni Haring Carlos I ng Espanya hinggil sa pagpataw ng tributo, 26 Hunyo

Add a comment

Comments

belstaff uk | 10/01/15
belstaff deutschland 2015 prom belstaff uk http://jacket-malls.co.uk/
discount uggs online | 31/01/15
ugg australia authentic discount uggs online http://ugguk.discountsbootssale.co.uk/
fitflop malaysia outlet | 22/07/15
fitflop malaysia sale 2014 fitflop malaysia outlet http://fitflopsmalaysia.cabotalpost71.com/
fitflop factory outlet singapore | 22/07/15
new fitflops fitflop factory outlet singapore http://www.fitflopssingapore.com/
birkenstocks australia | 20/08/15
birkenstock shoes clearance birkenstocks australia http://birkenstockaustraliamalls.com/

Related presentations

Related pages

Grade 7 | Araling Panlipunan - Heograpiya ng Asya

K to 12 Resources; Create; ... Learning Module: View: 7 : 6228 : ... Latest Grade 7 Additions Math SIM . English | vnd ...
Read more

K TO 12 GRADE 7 LEARNING MODULE IN ARALING PANLIPUNAN ...

Learning materials / modules in Araling Panlipunan for Grade 7, Module 1 to 5. I combined the 5 modules. it was separated by a blank blue page for the ...
Read more

Grade 7 araling panlipunan learning module DepEd K to 12 ...

K TO 12 GRADE 7 LEARNING MODULE IN ARALING PANLIPUNAN Learning materials / modules in Araling Panlipunan for Grade 7, Module 1 to 5. I combined the 5 ...
Read more

Araling Panlipunan Curriculum: GRADE 7 - Department of ...

... a new transformation in the Philippines educational system. Before the K ... K to 12 Araling Panlipunan ... module in Araling Panlipunan ;grade 7 ...
Read more

K To 12 Curriculum Araling Panlipunan

Browse and Read K To 12 Curriculum Araling Panlipunan ... araling panlipunan grade 7 module answer ... childrens esl curriculum learning english with ...
Read more

K to 12 Curriculum Guide - Official Gazette of the ...

araling panlipunan (grade 1 to grade 7) january 31, ... k to 12 araling panlipunan ... i. learning area standard
Read more

K-12 Learning Modules - Google Drive

k to 12 araling-panlipunan- learning module -4 kolonisasyon.pdf. ... k to 12 grade 7 - mapeh learning module.pdf. 10/15/14. k to 12 grade 8 - music and ...
Read more