advertisement

Gemiler İçin Tıbbi Rehber

33 %
67 %
advertisement
Information about Gemiler İçin Tıbbi Rehber
Books

Published on March 7, 2014

Author: asbasak

Source: slideshare.net

Description

Gemilerde İlk Yardım ve Tıbbi Bakım İle İlgili Rehber
advertisement

T.C. TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GEMİLER İÇİN TIBBİ REHBER EDİTÖR Prof. Dr. Turhan ÇAŞKURLU EDİTÖR YARDIMCILARI Prof. Dr. Arzu DENİZBAŞI ALTINOK Prof. Dr. M.İhsan KARAMAN Doç. Dr. Gürkan KAZANCI Dr. Özlem ERİNEKÇİ Dr. Turhan ÖZBİLEN

T.C. TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GEMİLER İÇİN TIBBİ REHBER Editör: Prof. Dr. Turhan ÇAŞKURLU Editör Yardımcıları: Prof. Dr. Arzu DENİZBAŞI ALTINOK, Prof. Dr. M.İhsan KARAMAN, Doç. Dr. Gürkan KAZANCI, Dr. Özlem ERİNEKÇİ, Dr. Turhan ÖZBİLEN ISBN: 978-975-420-920-4 Bu kitabın, 5846 ve 2936 sayılı Fikir ve Sanat Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlü münden alıntı yapılamaz; kısmen veya tamamen ç grafik, vb.’ler kopya edilemez. Tüm hakları sak lık Genel Müdürlüğü’ne aittir. Belirli şirketlerin veya bazı imalatçıların ürünlerinin isimlerinin geçmesi, bunların Türkiye Hu-dut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından burada adı geçmeyen diğer benzerlerine tercihen onaylandıkları veya tavsiye edildikleri anlamına gelmez. Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü bu yayında yer alan bilgileri doğrulamak için makul sınırlar çerçevesinde tüm önlemleri almıştır. Ancak yayınlanan rehber, içindeki bil-gilere açık veya ima yollu hiçbir garanti verilmeksizin dağıtılmaktadır. Bu rehberin yorumlama ve kullanma sorumluluğu okuyucuya aittir. Hiçbir durumda, Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü bu rehberin kullanılmasından ötürü ortaya çıkabilecek zararlardan sorumlu tutulamaz. Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Kemankeş Cad. Karamustafapaşa Sok. No:21 Karaköy / Beyoğlu / İstanbul Telefon : (0212) 293 36 74 (8 Hat) Belgegeçer: (0212) 293 36 83 “Rehberle ilgili tüm görüş ve önerilerinizi tibbirehber@hssgm.gov.tr adresine iletebilirsiniz.” Düzenleme: TıpKitaNobevleri-HakkıÇakır Kapak: Baskı/Cilt: SüreyyaDrAltunay. Matbaacılık,NobelHadımköy-İSTANBUL BU REHBER TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL BİR SAĞLIK HİZMETİDİR. PARA İLE SATILAMAZ

III SUNUŞ Sunuş Bakanlığımız her alanda halkımıza sağlık hizmeti vermek için yoğun bir çaba içerisindedir. Ülkemizin gelişmesine katkı yapan ticaret, turizm ve istihdam açısından önemli bir role sahip olan olan denizcilik sektörüne yönelik sağlık hizmetlerini geliştirmek de Bakanlığımızın hedefleri arasındadır. Ülkemizin köklü kurumlarından biri olan Bakanlığımıza bağlı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü geçmişten bugüne denizcilik sektörüne yönelik önemli sağlık hizmet-leri sunmuştur. Bu hizmetlere ilave olarak Türk bayraklı gemilerde kullanılmak üzere “Gemiler İçin Tıbbi Rehber” hazırlandığını görmekten memnuniyet duydum. Bu rehberin gemilerimiz için sağlık alanında temel bir başvuru kaynağı olacağına ve önemli bir sağlık hizmeti ifa edeceğine inanıyorum. Rehberin hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür eder bu Rehberin denizcilik sektörümüz için hayırlı olmasını dilerim. Prof. Dr. Recep AKDAĞ Sağlık Bakanı

IV SUNUŞ Sunuş Tarih boyunca uluslararası seyahat ve ticarette önemli rol oynayan gemiler, sağlık açısından çok farklı ve özel bir koşullara sahiptir. Karadan dolayısıyla sağlık hizmetlerinden uzakta, uzun ve zorlu sefer şartlarında çalışır ve birbirine yakın kamaralarda kalan, yemek ve suları ortak tedarik edilen, kaza ve yaralanma risklerine açık izole toplulukları taşırlar. Bu koşullar, çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çık-ması için elverişli bir ortam oluşturur. Bu nedenle gemilerimize yönelik olarak verilen sağlık hizmetleri büyük önem arz etmektedir. Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü kuruluşundan bugüne denizcilik sektörü ile bir-likte çalışmış ve sektöre önemli sağlık hizmetleri sunmuştur. Uluslararası sefer yapan gemilerimizin bulundurması gereken Gemi Sağlık Sertifikaları Genel Müdürlüğümüzce yetkilendirilen Sağlık Denetleme Merkezlerince düzenlenmektedir. Dünyanın neresinde olursa olsun Türk ve yabancı bayraklı ve gemilerden gelen acil tıbbi yardım çağrıları 7 gün 24 saat Genel Müdürlüğümüze bağlı Tele-Sağlık birimin-ce yanıtlanmakta ve gemilere uzaktan sağlık yardım hizmeti sunulmaktadır. Gemi adamlarının sağlık muayeneleri periyodik olarak Genel Müdürlüğümüz birimlerince yapılmakta ve gemilerde çalışmaları için gerekli olan Gemiadamı Sağlık Raporları Genel Müdürlüğümüzce düzenlenmektedir. Yine gemi mürettebat ve yolcularının bazı ülkelere girişi için gerekli olan aşılar Genel Müdürlüğümüz Seyahat Sağlığı birimlerince yapılmakta ve gidilecek ülkelerdeki sağlık riskleri hakkında bilgiler verilmektedir. Bütün bu hizmetlere ilave olarak yeni bir sağlık hizmetini daha denizcilik sektörüne sunmanın heyecanını yaşıyoruz. Elinizde bulunan Gemiler İçin Tıbbi Rehber, Genel Müdürlüğümüz ve Haydarpaşa Numune Hastanesinden yaklaşık elli uzman tarafından bir buçuk yıl süren bir çalışma sonucunda hazırlanmış ve basımı yapılarak ücretsiz olarak gemilerimize dağıtılmıştır. Bu Sağlık Rehberi gemilere özel olarak tasarlanmış olup, yapılan sağlık önerileri gemi koşulları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Rehberde gemilerde karşılaşılabilecek her türlü sağlık sorunu ele alınmış ve bunlara yönelik pratik bilgi ve öneriler sunulmuştur. Gemiler İçin Tıbbi Rehberinin sağlık hizmetlerinden uzun süre uzak kalabilen gemilerimiz için önemli bir boşluğu dolduracağı inancıyla emeği geçen herkese teşekkür eder, bu Rehberin ülkemiz ve Denizcilik Sektörü için hayırlı olmasını dilerim. Op. Dr. İbrah m ẞENTÜRK Genel Müdür

TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ V Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Kuruluşu bulaşıcı karantina hastalıklarının yayılmasını önlemek temeline dayanan Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü 1838 yılında kurulmuştur. Bu tarihte II. Mahmut’un emriyle karan-tina için ilk defa bir meclis (Meclis-i Tahaffuz) toplanarak 1838 yılında göreve başlamıştır. 1839 yılında Meclis-i Tahaffuz-u Ula, Meclis-i Umuru Sıhhiye adını almış ve Meclis idare merkezini günümüzde de Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü olarak kullanılan Galata’ da Kurşunlu Mahzen civarında Yeraltı Camiinin üstünde bulunan bu günkü yerine taşımıştır. Meclis-i Umuru Sıhhiye, 1914 yılında kaldırılmış, yerine Hudut Sıhhiye Müdüriyeti kurulmuştur. Birinci Dünya Savaşı sonrası, İstanbul İtilaf Devletleri tarafından işgal edilince 1918 yılında çoğunluğu yabancılardan oluşan Beynelmüttefikin Sıhhiye Kontrol İdaresi kurulmuştur. 1923 yılında İstanbul geri alındıktan sonra Beynelmüttefikin Sıhhiye Kontrol İdaresi dağıtılmış ve Lozan anlaşması sonrasında yerine “İstanbul Limanı ve Boğazları Sıhhiye Müdüriyeti” kurulmuştur. 1924 yılında bu Müdüriyetin adı “Hudut ve Sevahil Sıhhiyesi Müdüriyeti Umumiyesi” (Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü) olarak değiştirilmiştir. Günümüzde Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü halk sağlığı risklerinin ülkemize girmesini önlemek amacıyla, uluslararası giriş noktalarında ve uluslararası sefer yapan taşıtlarda her türlü sağlık önlemini almak veya aldırmak, alınacak önlemlerinin standardını belirlemek, sağlık kontrolleri yapmak ve sağlık belgelerini düzenlemekle görevlidir. Yine 1936 tarihinde imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi gereği Türk Boğazlarından geçen gemi-lerin sağlık denetimi Genel Müdürlüğün İstanbul ve Çanakkale Boğazlarında bulunan Sağlık Denetleme Merkezlerince yapılmaktadır Genel Müdürlüğe bağlı Seyahat Sağlığı Merkezlerinde seyahat sağlığı hizmeti verilmektedir. Bu kap-samda yurtdışına giden vatandaşlarımıza gidecekleri ülkelerdeki sağlık riskleri hakkında bilgilendirme yapılmakta ve bazı ülkelere giriş için zorunlu olan aşılar yapılarak ve Uluslararası Aşı Sertifikası düzen-lenmektedir. Genel Müdürlüğün Gemiadamı Sağlık Merkezlerinde gemi adamlarının periyodik sağlık muayeneleri yapılmakta ve Gemiadamı Sağlık Raporları düzenlenmektedir

VI Genel Müdürlüğe bağlı Tele Sağlık Merkezinde ise dünyanın farklı bölgelerinde seyreden gemiler-den gelen acil tıbbi yardım çağrıları yanıtlanmakta ve gemilerde ortaya çıkan sağlık sorunlarına karşı tıbbi danışmanlık hizmeti verilmektedir. Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Lozan Anlaşması ve Montrö Sözleşmesiyle kuruluşu tamamlanan, Dünya Sağlık Örgütünce yayım-lanan Uluslararası Sağlık Tüzüğü, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile görevleri şekillenmiş olan Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tüm limanlar, havalimanları ve kara hudut kapılarında örgütlenmesine devam ederek hizmetlerini sürdürmektedir.

“Gemiler İçin Tıbbi Rehber”in hazırlanmasınd VII Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi” yöneti Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Haydarpa a Numune Eğ t m ve Ara tırma Hastanes 1839 yılında II. Sultan Abdülhamid tarafından açılan Mektebi Tıbbiye-i Şahane, daha sonra şimdiki Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin olduğu Haydarpaşa’ya taşınmıştır. Selimiye Kışlası ile Haydarpaşa Askeri Hastanesi arasına Marmara Denizine bakacak şekilde yapılan Mektebi Tıbbiye-i Şahane binası 6 Kasım 1903 tarihinde hizmete girmiştir. Bu binanın karşısında 75 metre mesafede yataklı koğuşlar ve ortada Hekimler Dairesi olmak üzere tek katlı pavyonlar bulunmaktaydı. Sultan Selim Vakfı üzerine kurulan ve Mimar D’Aranco tarafından inşaatı yürütülen bu pavyonlar halen Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak kulla-nılmaktadır. Mektebi Tıbbiye-i Şahane binası 1903’den 1908’e kadar Askeri Tıbbiye olarak, 1908’den 1933’e ka-dar İstanbul Tıp Fakültesi olarak görev yaptı. Daha sonra Tıp Fakültesi Eğitim Bakanlığına, Hastane kısmı da Sağlık Bakanlığı’na devredilmiş ve 1936 tarihinde 225 yataklı Haydarpaşa Numune Hastanesi faaliyete başlamıştır. Haydarpaşa Numune Hastanesi sağlık hizmeti sunumunda bir çok ilke imza atmıştır. Türkiye’nin ilk Reanimasyon Kliniği 1959 yılında bu hastanede kurulmuştur. Türkiye’de ilk mide rezeksiyonu ve ilk slikon meme protezi gerçekleştirilmiştir. İlk diplomalı plastik ve rekonstrüktif cerrahi uzmanı Haydar-paşa Numune Hastanesinden çıkmıştır. Günümüzde Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak faaliyet gösteren hastane ülkemiz sağlığına başarıyla hizmet etmeye devam etmektedir.

VIII REHBER NASIL KULLANILMALIDIR? Rehber Nasıl Kullanılmalıdır? Rehberin ana amacı, sağlık hizmeti sunumundan uzakta iken gemilerde meydana gelebilecek herhangi bir yaralanma veya hastalık gibi acil tıbbi durumlarda, gemi şartlarının elverdiği ölçüde ve gemia-damlarının almış oldukları tıbbi eğitim çerçevesinde, hasta/kazazedeye ilkyardım ve bakım konularında genel hatları ile bilgi vermek ve kılavuzluk etmektir. Rehberin kullanımında dikkat edilmesi gereken önemli nokta ise rehberde belirtilen tıbbi uygulama ve/veya tavsiye edilen ilaç uygulamasının Tele Sağlık Merkezi danışmanlığı ile birlikte gerçekleştirilmesi gerekliliğidir. Rehberin başlangıç kısmında seyir halinde iken gemide olabilecek bir yaralanma veya hastalık duru-munda uzaktan sağlık yardımı hizmetinin alınabileceği “Tele Sağlık Merkezi” nin genel yapısı, çalışma sistemi ve iletişim bilgilerine yer verilmiştir. Rehberin genelinde konu anlatımları görsel öğelerle desteklenmiştir. Ayrıca her konu kendi içinde kısa bir genel bilgi, ilk yardım uygulamaları, bakım ve takip uygulamaları, yapılması ve/veya yapılma-ması gerekenler, belirleyici ipuçları, hangi durumlarda uzaktan sağlık yardım alınması gerektiği gibi hususlar ayrı başlıklar altında belirtilerek sadelik ve kolay anlaşılabilirlik hedeflenmiştir. Rehber koruyucu sağlık hizmetleri ile birlikte tedavi edici sağlık hizmetlerini de kapsamaktadır. Ha-zırlık aşamasında, ilk yardım ve hastalıklar konusuna yoğunlaşılmıştır. Bu konuların yanı sıra gemi ve gemicilere özel durumlara da rehberde yer verilmiştir. “Gemiler İçin Tıbbi Rehber”; - İlkyardım, - Gemide Sağlığın Korunması, - Hastalıklar, - Denizcilere Özel Durumlar, - Ekler, bölümlerinden oluşmaktadır ve “Gemilerde Bulundurulması Gereken İlaç ve Tıbbi Donanım Listesi” kitapçığı ile birlikte kullanılmalıdır. Rehberin ilk bölümü, kalp krizi, şok, travmalar, yaralanmalar, kanamalar, yanıklar, boğulmalar, zehirlenmeler ile sık yaşanan gemici kazaları gibi spesifik durumlarda yapılması gereken “İlkyardım” konularını kapsamaktadır. Rehberin ikinci bölümünde genel olarak, gemide hijyen ve sağlık, gemici sağlığı ile anatomi ve fizyo-loji, hasta muayenesi, hasta hakları gibi konular ele alınmıştır. Rehberin üçüncü bölümünde, hastalıklara göz hastalıkları gibi organ hastalıkları şeklinde veya sinir sistemi hastalıkları gibi sistem hastalıkları şeklinde toplu olarak değinilmiş ayrıca tütün, alkol ve uyuş-turucu madde kullanımı konusu da bu bölüme dahil edilmiştir. Rehberin dördüncü bölümünde, balıkçı meslek hastalıkları, dalış kazaları ve hastalıkları, tehlikeli deniz canlıları, arama-kurtarma ve denizde ölüm gibi konulara değinilmiştir. Rehber ile birlikte kullanılmak üzere hazırlanan “Gemilerde Bulundurulması Gereken İlaç ve Tıbbi Donanım Listesi” kitapçığında ise, A,B ve C tipi gemiler, Yıllık Gemi Sağlık Cüzdanı almaya haiz ge-miler ve yatlar için ilaç ve tıbbi donanım listeleri ile İlkyardım seti içeriği kullanım amaçları belirtilerek gruplar halinde belirtilmiştir.

IX ÖNSÖZ Önsöz Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)” tarafından yayımlanan “164 sayılı Gemiadamlarının Sağlığının Korunması ve Tıbbi Bakımına İlişkin Sözleşme” ülkemizce kabul edilmiş ve 15.07.2003 tarih ve 4945 sayılı “Gemiadamlarının Sağlığının Korunması ve Tıbbi Bakımına İlişkin 164 Sayılı Sözleşmenin Onay-lanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun” adıyla ulusal mevzuat haline getirilmiştir. “Gemiler İçin Tıbbi Rehber” bu kanun çerçevesinde hazırlanmıştır. Gemicilik, zorlu doğa ve çalışma koşulları altında, izole ve küçük kapalı ortamlarda yürütülen, toplu yaşam ve çalışma alanlarını da içinde barındıran dünyanın en eski meslekleri arasındadır. Bu özellikleri ile gemicilik mesleği birçok zorluk ve tehlikeleri de beraberinde getirmektedir. Bu rehber, karadan, dolayısı ile sağlık yardımı ve bakımı hizmetlerinden uzun süre uzak kalabilen gemicilerimize sağlık konusunda yol gösterici olacaktır. Gemiadamlarının çalışma/yaşam ortamlarının sağlık ve hijyen koşulları ile ilgili farkındalığının artırılmasına katkıda bulunacaktır. Rehber, gemiadamı eğitimi veren Yetkili Kurs, Lise ve Üniversite eğitim programlarının bir parçası olan sağlık eğitimlerinde ve bu eğitimleri veren hekimlerin sertifikalandırılması sürecindeki eğitimlerde kaynak kitap olarak kullanılabilecektir. Ayrıca, gemiadamları ile açık sularda seyreden gemilere uzaktan sağlık yardımı veren “Tele Sağlık Merkezi” arasında yapılacak görüşmelere temel oluşturacak, gemiadamı ile sağlık hizmeti sunucusu arasında dil birliği sağlayacak ve uzaktan sağlık hizmetinin verilmesinde meydana gelebilecek yanlış anlama ve uygulamalar ile zaman kayıplarının önlenmesinde önemli bir rol oynayacaktır. Rehber hazırlığında, yaklaşık 50 kişiden oluşan bir ekip görev almış, her konu için konusunda uzman kişilerle çalışılmıştır. Anlatım dilinin kolay anlaşılır olmasına ve gemilere özel şartların göz önünde bulundurulmasına özellikle dikkat edilmiştir. Uzun süren titiz bir çalışmanın ürünü olan “Gemiler İçin Tıbbi Rehber”in ve rehber ile birlikte kullanılacak olan “Gemilerde Bulundurulması Gereken İlaç ve Tıbbi Donanım Listeleri Kitapçığı”nın Denizcilik Sektörümüz için yararlı olmasını diliyoruz.

İÇİNDEKİLER XI İçindekiler Bölüm 1 1.1 GEMİDE İLK YARDIMIN TEMEL KURALLARI ............................................................... 3 İlk Yardımın Temel Kuralları...........................3 Bilinç Kontrolü.............................................4 Hava Yolu Kontrolü ......................................5 Solunum Kontrolü ........................................6 Dolaşım Kontrolü .........................................6 1.2 TEMEL YAŞAM DESTEĞİ...................... 7 Kurtarma Soluğu Nasıl Verilir? .......................7 - Ağızdan Ağıza Kurtarma Soluğu ...................7 - Ağızdan Buruna Kurtarma Soluğu .................8 - Ambu Maske Kullanımı ...............................8 - Oksijen Nasıl Verilir? ..................................9 Göğüs Basısı Nasıl Yapılır? ...........................9 Otomatik Eksternal Defibrilatör ( AED) ........... 12 Kurtarma Pozisyonu ................................... 12 1.3 GÖĞÜS AĞRISI (ANJİNA PEKTORİS) .... 14 Genel Yaklaşım ......................................... 14 Kalp Krizi Durumunda Ne Yapmalı? .............. 15 Kalp Krizinin Komplikasyonları ..................... 16 Kalp Yetmezliği Olgusunda Neler Yapılmalı? ...... 16 1.4 KANAMALAR ..................................... 17 Kanama Nedir? ......................................... 17 Kaç Çeşit Kanama Vardır? .......................... 17 Dış Kanamalarda İlk Yardım ........................ 17 İç Kanamalarda İlk Yardım .......................... 19 Doğal Deliklerden Çıkan Kanamalarda İlk Yardım ................................................ 20 1.5 ŞOK .................................................. 21 Hipovolemik Şok ....................................... 21 Kardiyojenik Şok ....................................... 22 Distribütif Şok ........................................... 22 Septik Şok ............................................... 22 Anafilaktik Şok .......................................... 23 1.6 AĞRI TEDAVİSİ .................................. 24 Genel Yaklaşım ......................................... 24 Özellikli Durumlarda Yapılması Gerekenler ...... 24 - Çocuklarda Ağrı Tedavisi ........................... 24 - Gebe Kadınlarda Ağrı Tedavisi .................... 24 Morfin Türevlerine Bağımlı Hastalarda Ağrı Tedavisi ............................................. 25 İlaçlar ...................................................... 25 1.7 KAFA TRAVMALARI ........................... 27 Genel Yaklaşım ......................................... 27 Anatomi ................................................... 27 Kafatası Kırıkları ........................................ 27 Travmatik Beyin Hasarı ............................... 28 Beyin Sarsıntısı Sendromu ........................... 28 1.8 YARA İYİLEŞMESİ .............................. 30 Anahtar Sorular ......................................... 30 Yaralarda Önemli Noktalar ........................... 30 Yara Kapatma Teknikleri.............................. 31 Yaranın Dikilmesi ....................................... 32 Yara İltihaplanması ..................................... 34 Kapatılamayan Yaralarda Sargı ..................... 35 1.9 KEMİK, EKLEM VE KAS YARALANMALARI .............................................................. 36 Yaralanmaların Genel Tedavisi ..................... 36 Özellikli Yaralanmalar ................................. 36 - İncinme ve Burkulmalar ............................. 36 - Birleşik Kırıklar......................................... 36 Burun, Çene ve Yüz Kırıkları ........................ 37 Boyun (Servikal Omurga) Yaralanmaları ......... 37 Köprücük Kemiği Yaralanmaları .................... 38 Omuz Yaralanmaları ................................... 39 Önkol ve Dirsek Yaralanmaları ...................... 39 Dirsek Kırık ve Çıkıkları ............................... 40 El Bileği ve Ön Kol Kırıkları .......................... 40 El ve Parmak Yaralanmaları ......................... 41 Kaburga Kırıkları ........................................ 42 Pelvis, Kalça ve Femur Kırıkları ..................... 42 Diz Yaralanmaları....................................... 42 Kaval (Tibia) ve Kamış (Fibula) Kemiği Kırıkları .... 43 Ayak Bileği Yaralanmaları ............................ 44 Ayak ve Ayak Parmakları Kırıkları .................. 44

XII 1.10 GÖZ YARALANMALARI ...................... 46 Göz Muayenesi ......................................... 46 Göze veya Yakınına Darbe .......................... 47 Gözün Saydam Tabakasındaki (Korneal) Aşınma..48 İçindekiler Gevşek Yabancı Cisimler ............................ 48 Göze Gömülü Yabancı Cisimler .................... 49 Göz Kapağı ve Göz Küresi Yaralanmaları ....... 49 Kimyasal Yanıklar ...................................... 49 Kavisli Göz (Kaynak Makinesi Parlaması) ....... 50 1.11 BOĞULMALAR .................................. 51 Genel Bilgi ............................................... 51 Yabancı Cismi Çıkarmak ............................. 51 Baş Boyun Pozisyonu Vermek ..................... 52 Suda Boğulmada İlk Yardım ........................ 53 Asılarak Boğulmalarda İlk Yardım ................. 53 1.17 HASTA VE YARALILARIN TAŞINMASI . 76 Hasta ve Yaralı Taşınmasında Genel Kurallar ........................................................76 Acil Taşıma Teknikleri ..........................76 Kısa Mesafe Hızlı Taşıma Teknikleri .......77 Hastayı Kaldırıp Taşıyıcıya Yerleştirme Teknikleri ........................................................80 Sedye İle Taşıma Teknikleri...................81 1.18 SIK GÖRÜLEN GEMİCİ KAZALARI ....... 83 Olta İğnesi Yaralanmaları ......................83 El ve Parmaklarda Kesi ........................84 Septik Parmak ....................................84 Boğulmalar ........................................85 Dalış Kazaları .....................................86 Güneş Çarpması .................................86 Deniz Hayvanları Yaralanmaları .............87 1.12 ZEHİRLENMELER .............................. 54 Besin Zehirlenmeleri .................................. 54 Deniz Ürünleriyle Zehirlenmeler .................... 54 İlaç ve Kimyasal Madde Zehirlenmeleri .......... 55 Gaz Zehirlenmeleri .................................... 56 Bölüm 2 A. TEMEL BİLGİLER 1.13 KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALAR ........ 59 Kırık ........................................................ 59 Kaç Çeşit Kırık Vardır? ............................... 59 Burkulma ................................................. 60 Çıkık ....................................................... 60 1.14 YANIKLAR ........................................ 65 Alevi Söndürmek ....................................... 65 Sıcak Yanıkları ve Haşlanmalar .................... 65 Yanığın Mikrop Kapması ............................. 68 Solunum Yolu Yanıkları .............................. 68 Elektrik Yanıkları ....................................... 68 Kimyasal Yanıklar ...................................... 70 Duman Soluma ......................................... 70 ... 71 Ağır Üst Sindirim Yolu Kanamaları ................ 71 Ağır Alt Sindirim Yolu Kanamaları ................. 72 Anal Fissür (Yarık) ..................................... 72 Hemoroitler (Basur Memeleri) ...................... 73 1.15 AĞIR SİNDİRİM YOLU KANAMALARI 1.16 DİABETES MELLİTUS VE KOMA (ŞEKER HASTALIĞI VE KOMA) .................. 74 Diyabetik Ketoasidozis (Ketoasit Koması) ....... 74 Hipoglisemi .............................................. 75 2.1 GEMİDE HİJYEN VE SAĞLIK ............... 91 Havalandırma .....................................91 Aydınlatma.........................................92 Isıtma ...............................................92 Gıda Hiyjeni .......................................92 Yaşam Alanları ...................................96 Tuvalet, El Yıkama ve Yıkanma Üniteleri ......... 96 İçme ve Kullanma Suyu ............................... 97 Havuz ve SPA ........................................... 98 Sıvı ve Katı Atıkların Yok Edilmesi ................. 99 Su Birikintileri .......................................... 100 Makine Dairesi......................................... 100 Vektör Mücadelesi .................................... 101 2.2 GEMİCİ SAĞLIĞI ...............................103 Kişisel Hijyen........................................... 103 Yeterli Uyku ve Beslenme .......................... 103 Güneş Yanığı ve Cilt Kanseri ...................... 104 Ayak Yaralanmaları .................................. 105 Ağır Cisimleri Kaldırmak ............................ 106 Gemilerde İş Güvenliği .............................. 109 B. İNSAN SAĞLIĞINA GİRİŞ 2.3 ANATOMİ VE FİZYOLOJİ ....................111 Hücreler .......................................... 111

D o k u l a r 1 1 1

2.4 HASTALIK ETKENLERİ ..................... 130 Mikroplar ................................................ 130 Mantarlar ................................................ 131 Parazitler ................................................ 131 Enfeksiyonların Bulaşma Yolları .................. 131 Enfeksiyonlara Karşı Vücudun Direnci .......... 132 Antibiyotikler ............................................ 133 2.5 GEMİDE HASTA BAKIMI VE TIBBİ UYGULAMALAR ..................................... 134 1. GEMİDE HASTA BAKIMI ........................ 134 Hastanın Birime Kabulü ve Uyumu ............... 134 Hastayla Doğru ve Etkili İletişim ................... 134 Hastanın Taşınması ve Nakli ...................... 134 Hastanın Beslenmesi ve Diyet ..................... 135 Yaşamsal Fonksiyonların Gözlemlenmesi ...... 135 Yatak ve Yatakta Hasta Bakımı ................... 138 Hastaları Hareket Ettirme ve Çevirme ........... 142 Sıvı Dengesi Takibi ................................... 143 Bulantı-Kusması Olan Hastanın Bakımı......... 144 Yara İyileşmesi ve Yara Bakımı ................... 144 Ödem İzlemi ve Bakımı .............................. 145 Dezenfeksiyon ve Dezenfektanlar ................ 145 Laboratuvar Testleri .................................. 146 2. TIBBİ UYGULAMALAR .......................... 147 İlaçların Uygulanması ................................ 147 Oksijen Uygulama-Takip ............................ 158 Antiseptik Çözelti Hazırlama ....................... 159 Hastaya Air-Way Takılması ve Bakımı .......... 159 Endotrakeal Tüp Bakımı............................. 159 Aspirasyon Yapma.................................... 160 Nazogastrik Sonda Takılması-Bakımı ve Çıkarılması.............................................. 160 Mesane Kateteri Takılması-Bakımı ve Çıkarılması.............................................. 161 Sıcak Uygulama ....................................... 161 Soğuk Uygulama ...................................... 162 Glükometre İle Kan Şekeri Ölçme ................ 163 Yara Pansumanı ...................................... 163 Boşaltıcı Lavman Uygulaması ..................... 163 Periferik Venöz Kateter (Damar Yolu Açma) Uygulaması............................................. 164 2.6 GEMİ SAĞLIK TESİSLERİ ...................165 Gemi Reviri ............................................. 165 Fiziki Yapı............................................... 165 İlaçların Saklanması ................................. 167 Cankurtaran Botu ve Cankurtaran Salında Tıbbi Donanım ......................................... 167 2.7 HASTA MUAYENESİ ..........................169 Öykü ..................................................... 169 Sistemlerin Gözden Geçirilmesi................... 170 2.8 HASTA HAKLARI ..............................174 Bölüm 3.1 SİNDİRİM SİSTEMİ HASTALIKLARI 3 ........ ........ 179 Yemek Borusu Hastalıkları ............................................. 179 Mide Hastalıkları .................................................................. 180 Bağırsak Hastalıkları ........................................................... 180 Karaciğer ve Safra Kesesi Hastalıkları ...................... 183 3.2 KALP VE DAMAR HASTALIKLARI ................... 185 Kalp Krizi (Miyokart Enfarktüsü) ................................. 185 Paroksismal Taşikardi (Kalp Hızında Ani ve Geçici Hızlanma) ................................................................. 187 Yüksek Kan Basıncı (Hipertansiyon) ......................... 188 Varisli Damarlar (Variköz Venler) ................................ 188 3.3 KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARI ...... 190 Kanamalar ............................................................................... 190 Kafa Travmaları ..................................................................... 190 Yaralanmalar, Kesiler.......................................................... 192 Yabancı Cisimler .................................................................. 193 Kulak Burun Boğaz Hastalıkları ................................... 194 - Grip .......................................................................................... 194 - Sinüzit .................................................................................... 195 - Alerjik Nezle (Saman Nezlesi) .................................. 196 - Geniz Eti İltihabı............................................................... 196 - Akut Farenjit (Yutak İltihabı) Boğaz Ağrısı ........ 196 - Akut Tonsillit (Bademcik İltihabı) ........................... 197 - Ses Tellerinin İltihabı (Larenjit) ................................ 197 - Epiglotit Nefes Borusu Kapakcığı İltihabı ......... 198 XIII İçindekiler Organlar ................................................. 111 Anatomik Terimler .................................... 111 İskelet Sistemi ......................................... 114 Kas Sistemi ............................................. 117 Dolaşım Sistemi ....................................... 120 Solunum Sistemi ...................................... 122 Sindirim Sistemi ....................................... 123 Üriner Sistem (İdrar Yolları) ........................ 125 Sinir Sistemi ............................................ 126 Endokrin Sistemi ...................................... 127 Bağışıklık Sistemi ..................................... 128

XIV İçindekiler - Kabakulak ............................................. 198 - Dış Kulak Yolu Hastalıkları ....................... 199 - Orta Kulak İltihabı ................................... 199 - İç Kulak Hastalıkları ................................ 200 - Baş Dönmesi ve İşitme Kaybı (Menière Hastalığı) ................................... 200 - Baş Dönmesi Vestibüler Nörinit ................. 200 3.4 BULAŞICI HASTALIKLAR .................. 201 ENFEKSİYON HASTALIKLARI ................... 201 Akut Viral Hepatitler .................................. 202 Boğmaca ................................................ 203 Deng Ateşi .............................................. 203 Difteri (Kuşpalazı) ..................................... 203 Kolera .................................................... 204 Kızamıkçık (Rubella) ................................. 204 Kızamık .................................................. 205 Öpücük Hastalığı (Enfeksiyöz Mononukleoz) .......................................... 205 Kuduz .................................................... 205 Meningokoksik Menenjit ............................. 206 Çocuk Felci (Poliyomiyelit).......................... 206 SARS (Ciddi Akut Solunum Yetmezliği Sendromu) .............................................. 207 Sıtma (Malarya) ....................................... 207 Suçiçeği (Varicella) ................................... 208 Şarbon ................................................... 208 Tifo ........................................................ 208 Tetanos .................................................. 209 Tüberküloz (Verem) .................................. 209 Veba ...................................................... 210 PARAZİT HASTALIKLARI .......................... 210 Layşmaniyazis ......................................... 210 Toksoplazma Enfeksiyonları ....................... 211 Bağırsak Protozoonları .............................. 211 CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR ... 212 Bel Soğukluğu (Gonore)............................. 212 Frengi (Sifilis) .......................................... 213 AIDS (Edinilmiş İmmun Yetmezlik Sendromu) .............................................. 213 3.5 BÖBREK VE DİĞER İDRAR YOLLARI HASTALIKLARI....................................... 215 Böbrek Taşları ......................................... 215 İdrar Yapamama ...................................... 216 İdrar Yolu Enfeksiyonları ............................ 217 - Sistit (Mesane İltihabı) ............................. 217 - Ani Başlayan Prostat İltihabı ..................... 218 - Piyelonefrit (Böbrek İltihabı) ...................... 218 Ani Başlayan Testis (Yumurta) Ağrısı .... 219 - Epididimit-Orşit ............................... 219 - Testis Torsiyonu (Burulması) ............. 219 Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar ....... 220 - Üretrit............................................ 220 - Sifilis (Frengi)................................. 220 - Cinsel Organ Siğilleri (Kondiloma) ....... 220 - Kasıkta Lenf Düğümü Şişliği .............. 221 - Balanit........................................... 221 3.6 SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI ...........222 Felç (İnme) ...................................... 222 Baş Ağrısı ........................................ 222 Sara (Epilepsi) ve Nöbet ..................... 225 Status Epileptikus .............................. 226 Bilinç Kaybı ...................................... 227 Yüz Felci (Bell Felci) .......................... 229 3.7 RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI .......231 Ruhsal Bozukluklar ............................ 231 Psikoz Türleri: Şizofreni ...................... 231 Depresyon (Çökkünlük) ...................... 232 Şiddet ve Saldırgan Davranış Durumları ....... 233 İntihar .................................................... 233 Bunaltı (Anksiyete) ................................... 234 Alkol – Madde Kullanımı İle İlişkili Durumlar ... 234 3.8 ALKOL, UYUŞTURUCU VE MADDE BAĞIMLILIĞI .......................................... 236 Alkolizm ................................................. 236 Alkole Bağlı Bozukluklar ............................ 236 - Akut Alkol Zehirlenmesi ........................... 236 - Alkol Yoksunluğu.................................... 237 - Alkol Yoksunluğu Deliryumu (Deliryum Tremens) .................................. 239 - Wernicke-Korsakoff Sendromu .................. 239 Madde Bağımlılığı .................................... 240 - Esrar Zehirlenmesi ................................. 240 - Kokain Zehirlenmesi ............................... 240 - Amfetamin Zehirlenmesi .......................... 240 - Halüsinojen Zehirlenmesi ......................... 241 - Afyon Türevleriyle Zehirlenme ................... 241 3.9 SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARI ....242 Bronşit ................................................... 242 Bronşektazi ............................................. 243 Soğuk Algınlığı (Nezle) .............................. 243 Plörezi ................................................... 244 Zatürre (Pnömoni) .................................... 244 Bronşiyal Astım (Astım Bronşiyale) .............. 246

3.10 CİLT HASTALIKLARI ........................ 248 Hastalara Neler Sorulmalıdır?-Hasta Öyküsü Septik Artrit ............................................. 276 Disk Hernisi ............................................ 277 XV ......................................................248 3.13 KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM.....278 Gebelik .................................................. 278 Dış Gebelik ............................................. 279 Doğum ................................................... 280 Doğum Sonrası Kanama............................ 287 Jinekolojik Hastalıklar................................ 288 - Anormal Vajinal Kanama.......................... 288 - Vajinal Akıntı ......................................... 289 - Genital Kaşıntı ....................................... 289 Kontrasepsiyon (Gebelikten Korunma).......... 289 3.14 DİŞ HASTALIKLARI ..........................291 (Diş Özü İltihabı ve Diş Kökü Apsesi) Pulpit ve Periapikal Apse ........................... 291 (Diş Destek Dokusu Hastalıkları) Periodontal Hastalık.................................. 292 Yirmi Yaş Dişi İltihabı Perikoronit .............................................. 293 Dolgu Düşmesi ve Kırık Diş ........................ 294 Kanama ................................................. 294 3.11 GÖZ HASTALIKLARI ........................ 264 Göz Anatomisi ve Fonksiyonu ..............264 Göz Yaralanmaları .............................265 - Kimyasal Göz Yaralanmaları ..............266 - Kesici ve Delici Göz Yaralanmaları ......267 - Göz Kapağının Kesici Delici Yaralanmaları .. 267 - Konjonktiva Yaralanmaları ........................ 268 - Kornea Yaralanmaları .............................. 268 - Sklera Yaralanmaları ............................... 269 - Künt Göz Yaralanmaları ........................... 269 Işın Yanıkları ........................................... 270 Bulaşıcı Göz Hastalıkları ............................ 270 - Göz Kapağı Enfeksiyonu .......................... 270 - Göz Yaşı Kanallarının Akut Enfeksiyonu ...... 270 - Konjonktivit............................................ 271 - Arpacık ................................................. 271 - Keratit .................................................. 272 Bulaşıcı Olmayan Göz Hastalıkları ............... 272 - Konjonktiva Altına Kanama ....................... 272 - Ani Göz Tansiyonu Yükselmesi ................. 272 - Ani Ağrısız Görme Kaybı .......................... 273 Bölüm 4 4.1 BALIKÇI MESLEK HASTALIKLARI ......299 Parmak ve El Enfeksiyonları ....................... 299 Eldeki Kesiler (Tendon Hasarlarını İçeren)..... 300 Balıkçı Konjonktiviti................................... 300 Balık Oltasını Çıkarma .............................. 300 Deniz Tutması ......................................... 300 4.2 DALIŞ KAZALARI VE HASTALIKLARI ..302 Sinüs Barotravması .................................. 302 Kulakta Oluşan Etkilenme (Kulak Barotravması) ..303 Akciğer Barotravması ................................ 304 Dekompresyon (Vurgun) ............................ 307 Dalış Travması ........................................ 307 4.3 TEHLİKELİ DENİZ CANLILARI .............309 3.12 ORTOPEDİ ...................................... 274 Romatoit Artrit.......................................... 274 Gut ........................................................ 275 Osteoartrit ............................................... 275 İskorpit ................................................... 309 Trakonya ................................................ 309 Vatoz ..................................................... 309 İçindekiler Folikülit (Kıl Kökü İltihabı) ....................249 Akne (Sivilce)....................................250 Kuruluğa Bağlı Çatlaklar......................250 Donuk-Donma...................................251 Dermatit-Egzama...............................251 İritan Kontakt Dermatit ........................251 Atopik Egzama ..................................252 Alerjik Kontakt Dermatit.......................253 Derinin Mantar Enfeksiyonları...............253 Tinea Pedis (Atlet Ayağı) .....................254 Tinea Korporis (Gövde Mantarı) ............254 Tinea Kruris (Kasık Mantarı) ................255 Tinea Barba (Sakal Bölgesinin Mantarı)..255 Bakteriyel Deri Hastalıkları...................255 İmpetigo ..........................................255 Furonkül ve Karbonkül (Kan Çıbanı) ......256 Deride Apse .....................................257 Bitlenme ..........................................259 Uyuz ...............................................260 Zona-Gece Yanığı .............................260 Ürtiker (Kurdeşen) .............................261 Selülit ve Erizipel (Yılancık)..................262

XVI İçindekiler Denizanaları ............................................ 310 Deniz Şakayığı......................................... 310 Mercanlar ............................................... 310 Denizkestanesi ve Diğer Dikenliler ............... 310 Denizhıyarı.............................................. 311 Sünger ................................................... 311 Deniz Tırtılı ............................................. 311 Deniz Pireleri ........................................... 311 Ahtapot .................................................. 311 Müren .................................................... 311 Köpekbalıkları .......................................... 312 4.4 ARAMA-KURTARMA ......................... 313 Gemiden Ayrılma...................................... 313 Kazazedelerin Kurtarılması ......................... 316 Helikopterle Tahliye .................................. 317 Kurtarılan Kazazedelerin Sıvı ve Gıda İhtiyacı .... 318 Cankurtaran Filikalarında Bulundurulması Gereken İlaç ve Tıbbi Malzemeler ................ 318 4.5 DENİZLERDEKİ TEHLİKE................... 320 Hipotermi ................................................ 320 Siper Ayağı (İmmersion Foot)...................... 325 Dondurucu Soğuk Yaralanmaları ................. 326 4.6 GEMİDE ÖLÜM..................................331 Ölüm Belirtileri ......................................... 331 Ölü Vücudun İncelenmesi .......................... 332 Cesedin Korunması .................................. 333 Denizde Gömülme.................................... 333 Bölüm 5 TELE SAĞLIK MERKEZİ TIBBİ DANIŞMA FORMU ..................................................337 SÖZLÜK.................................................339 KAYNAKÇA ............................................347 İNDEKS..................................................349

HAZIRLAYANLAR EDİTÖR YARDIMCILARI Prof. Dr. Arzu DENİZBAẞI ALTINOK Prof. Dr. M.İhsan KARAMAN Doç. Dr. Gürkan KAZANCI Dr. Özlem ERİNEKÇİ Dr. Turhan ÖZBİLEN YAZARLAR Prof. Dr. Arzu DENİZBAẞI ALTINOK Prof. Dr. M.İhsan KARAMAN Doç. Dr. Dursun Duman Doç. Dr. Hülya TİRELİ Doç. Dr. Kemal TUTKAVUL Doç. Dr. Özge Ecmel ONUR Op. Dr. Abdullah İBRAHİM Op. Dr. Ay egül VERİM Op. Dr. Ece TURAN VURAL Op. Dr. Erkan Özkan Uz. Dr. Em‡n Karagül Uz. Dr. Fat‡h Akdoğan Uz. Dr. Feruze YILMAZ ENA Uz. Dr. F‡gen ATALAY Uz. Dr. Gonca ERKIRAN Uz. Dr. Gülay OKAY Uz. Dr. Hülya ÇAẞKURLU Uz. Dr. Mehmet GENCER Uz. Dr. Mehmet KOẞARGELİR Op. Dr. Mustafa GÜNEẞ Op. Dr. Sema ETİZ SAYHARMAN Uz. Dr. ẞah‡n ÇOLAK Uz. Dr. ẞeyda Gül KESKİN Uz. Dr. ẞ‡r‡n YAẞAR Op. Dr. Zafer YILDIRIM Dr. Adalet GÖK Dr. Ar‡f ZÜMRÜT Dr. Bünyam‡n BİLGİÇ Dr. Cemal AYAZOĞLU Dr. Fulya AYDOĞAN Dr. Levent SIVACIOĞLU Dr. Mehmet ÇELİK Dr. Murat ERDEM Dr. Nurdan ÜNALDI Dr. Özgür ÖZYILMAZ Dr. S‡bel ÜLKÜ Dr. Turhan ÖZBİLEN Dr. Tunç ÖZCAN Dr. Yekta L‡der KORKMAZ Sağ. Mem. Al‡ KARA Sağ. Mem. Murat AYYILDIZ Yük. Hem . ẞengül GÜNGÖR Çev. Sağ. Tek. Yahya ALAMEẞE KAPAK VE MEDİKAL ÇİZİMLER Dr. Süreyya ALTUNAY KATKIDA BULUNANLAR Dr. Ömer KOÇAK Dr. Ahmet Zek‡ HÜRDOĞAN Dr. Hasan Hüsey‡n ẞENER Dr. Levent BEDEN Hem . Aysel YÜKSEK GÜNAY Ebe N‡l TOKSOY Yük. Hem . Yıldız ÖZHİM YAYINA HAZIRLAYANLAR Sağ. Mem. Murat AYYILDIZ Çev. Sağ. Tek. Yahya ALAMEẞE Hazırlayanlar EDİTÖR Prof. Dr. Turhan ÇAẞKURLU XVII

TIBBİ ÖNERİLER Gemilerde görev yapan gemi personelinin sağlık koşullarının iyileştirilmesi konusunda dünyadaki denizcilik ve çalışma örgütleri tarafından sürekli iyileştirmeler yapılmakta ve belirlenen çalışma standart-ları yayınlanmaktadır. Denizcilik sektöründe hizmet veren ülkeler de bu standartlara göre kendi mevzu-atlarını güncellemekte ve gerekli çalışmaları yapmaktadırlar. Gemi personelinin sağlık sorunlarına karşı alınan önlemlerin en önemlilerinden biri de uzaktan tıbbi yardım olanaklarının geliştirilmesidir. Seyir halindeki deniz araçlarında meydana gelebilecek sağlık sorunlarına uzaktan tıbbi yardım sağlamak amacıyla, dünyanın birçok ülkesinde 24 saat nöbet esasına göre görev yapan doktor ve sağlık personelleri bulunur. Bazı ülkelerde bu hizmet hastaneler veya poliklinikler tarafından verilmekte, bazı ülkelerde ise bu hizmet için özel merkezler bulunmaktadır. Ülkemizde bu hizmet, Sağlık Bakanlığı, Tür-kiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren, Tele Sağlık Merkezi Baştabip-liği tarafından ücretsiz olarak sağlanmaktadır. Gemide acil bir sağlık problemi olduğu durumlarda, telefon, e-posta, faks gibi iletişim araçlarıyla doğrudan bu merkezlere ulaşılabilir ve gerekli tıbbi yardım alınabilir. Kıyıdaki telsiz istasyonuna acil sağlık yardımı çağrısı yapıldığı durumlarda ise yine bu istasyonlar gemiye yardım edebilecek durumdaki Tele Sağlık Merkezine ihbarı iletir veya gemi ile merkez arasındaki telsiz iletişimini sağlar. Gemilerin tıbbi yardım çağrılarına, diğer gemilerdeki görevli doktorlar tarafından müdahale edildiği durumlar da olabilmektedir. Gemilerin iletişim koşullarının gelişmesiyle birlikte uzaktan tıbbi yardım olanakları da gelişmektedir. Hastalara ait daha fazla veri alınabilmekte ve aynı oranda daha verimli tıbbi danışmanlık hizmeti verilebilmektedir. Tıbbi danışmanlık hizmetlerinin sağlıklı gerçekleştirilebilmesi için önemli olan hususlardan biri de iletişim dilidir. Tıbbi danışmanlık hizmeti alan ve bu hizmeti sağlayan kişiler aynı dili konuşuyorlar ise durumun aktarılmasında ve anlaşılmasında herhangi bir sorun yaşanmaz. Farklı dilleri konuşan kişiler anlaşmak için ortak dil olarak genelde İngilizceyi tercih ederler. Bu mümkün değil ise tercüman aracılı-ğıyla iletişim sağlanabilir. Tele Sağlık Merkezi Baştabipliğinde görev yapan doktorlar, Türkçenin yanı sıra yabancı gemi ve personele İngilizce tıbbi önerilerde vermektedirler. “Türk Arama Kurtarma Yönetmeliği” çerçevesinde, Türk Arama Kurtarma Bölgesi içerisinde denizlerde meydana gelen Arama Kurtarma faaliyetlerinin sağlık organizasyonu, Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi’nin (AAKKM) koordinasyonunda Tele Sağlık Merkezi tarafından gerçekleştirilir. Tele Sağlık Merkezi kazazedelerin Arama Kurtarma faaliyetlerinde oluşan sağlık sorunları ile ilgili yardım taleplerini karşılar, sağlık durumlarını değerlendirerek sağlık hizmetlerinin teminini sağlar. Tıbbi Tahliye Tele Sağlık Merkezine tıbbi öneriler almak amacıyla başvuran hasta/yaralının durumu doktor tarafın-dan değerlendirilir ve acilen tıbbi tahliyesine karar verilirse tıbbi tahliye organizasyonu başlatılır. Sağlık ekiplerinin hastaya ulaşmasına kadar geçen süre içerisinde veya gerekliyse hastanın anakara üzerinde ambulansa teslim edilene kadar geçen sürede hastaya uzaktan tıbbi destek verilmeye devam edilir. Tıbbi Öneriler Tele Sağlık Servisi XIX

XX Tıbbi tahliye organizasyonu deniz ambulanslarının görev yaptığı bölgede ise tıbbi tahliye öncelikle deniz ambulansı ile gerçekleştirilir. Deniz ambulansının görev alanı dışındaki bölgelerde ise tıbbi tahliye hizmeti, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü ve diğer kurumların olanakları dahilinde, bu kurumların yardımı ile gerçekleştirilir. Tıbbi Öneriler Hastanın durumunun aciliyetinin değerlendirmesi sonucunda tıbbi tahliyenin helikopterle yapılması gerekiyorsa olanaklar değerlendirilir ve gerekli birimlerle iletişime geçilerek tahliyenin gerçekleşmesi sağlanır. (Bkz. Helikopterle Tahliye, s. 317) Uluslararası sularda meydana gelen sağlık sorunlarında da nöbetçi doktor hasta/yaralının değerlendirmesini yaptıktan sonra gerekli tıbbi önerilerde bulunur. Hasta/yaralının tıbbi tahliyesi gerektiğine karar verilirse, Türk Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi ile temasa geçilir ve gemiye en yakın ülkeye tıbbi tahliyesi için yardım talep edilir. Bu arada hasta/yaralının durumu ile ilgili uluslararası standart formlar hazırlanır ve tahliyenin gerçekleşeceği ülkenin ilgili birimlerine iletilir. Hasta/yaralı ile sağlık ekipleri buluşuncaya kadar geçen sürede tıbbi önerilerde bulunmaya ve destek verilmeye devam edilir. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar: Herhangi bir sağlık sorunu nedeniyle Tele Sağlık Merkezi Baştabipliği’ne tıbbi yardım talebinde bulun-madan önce zaman kaybı olmaması, gereksiz yazışma ve görüşmenin önlenmesi açısından aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekir. • Tıbbi öneriler için doktoru aramadan önce Ek’te bulunan “TELE SAĞLIK MERKEZİ TIBBİ DANIŞMA FORMU” nu doldurunuz ve mümkünse e-mail olarak gönderiniz. Ancak, ACİL DURUMLARDA ÖNCE TELEFONLA İLETİẞİME GEÇİN. • Durumu tam olarak anlattığınızdan emin olun. Mümkünse hastalık veya yaralanma ile ilgili diji-tal fotoğraf çekin ve bunu formla birlikte Tele Sağlık Merkezine gönderin. • Formu doldururken önemsiz olduğunu düşündüğünüz hususları da belirtin. Bazen önemsiz olduğunu düşündüğünüz hususlar hastalığa doğru tanı koyma açısından çok önemli olabilir. • Gemide mevcut ilaç ve tıbbi malzeme listesini formla birlikte Tele Sağlık Merkezine gönderin. Tele Sağlık Merkez İlet m B lg ler Tel: +90 212 4448353 Fax: +90 212 2516469 e-mail: info@telesaglik.gov.tr

BÖLÜM 1 1.1. GEMİDE İLK YARDIMIN TEMEL KURALLARI 1.2. TEMEL YAẞAM DESTEĞİ 1.3. GÖĞÜS AĞRISI (ANJİNA PEKTORİS) 1.4. KANAMALAR 1.5. ẞOK 1.6. AĞRI TEDAVİSİ 1.7. KAFA TRAVMALARI 1.8. YARA İYİLEẞMESİ 1.9. KEMİK, EKLEM VE KAS YARALANMALARI 1.10. GÖZ YARALANMALARI BOĞULMALAR 1.12. ZEHİRLENMELER 1.13. KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALAR YANIKLAR 1.15. AĞIR SİNDİRİM YOLU KANAMALARI 1.16. DİABETES MELLİTUS VE KOMA (ẞEKER HASTALIĞI VE KOMA) 1.17. HASTA VE YARALILARIN TAẞINMASI 1.18. SIK GÖRÜLEN GEMİCİ KAZALARI

1.1. GEMİDE İLK YARDIMIN TEMEL KURALLARI İLK YARDIMIN TEMEL KURALLARI 1. Durum değerlendirmesi, tehlikenin varlığı: Öncelikle çevrede yaşamsal tehlike oluşturan herhangi bir tehdit olup olmadığına dikkat edilmesi gerekir. Yangın, zehirli duman, elektrik akı-mı, boğulma riski varsa kurtarıcı kendini riske atmamalıdır. Böyle bir durum varsa mutlaka önce yardım istenmelidir. Böylece hem ilk yardımın kalitesi artacak hem de gerekli kayıtların oluşması sağlanacaktır. Eğer riskli bir durum varsa önce çevredeki seyircileri daha sonra hastayı ortamdan uzaklaştırmaya çalışın ve ardından temel yaşam desteği aşamasına geçin. 2. Yalnızsanız mutlaka önce yardım çağırın. 3. “En iyi yardım yeri neresi olabilir?”. Ortamda yangın, zehirli gaz gibi riskli bir durum yoksa hemen orada müdahale edebilirsiniz. Ancak bazen hastaya revirde de müdahale etmek gerekebilir. Bu hastaların revire naklinde bir sorun yoksa ve gecikme olmayacaksa daha donanımlı bir revirde işlemleri yapmak daha iyi olacaktır. 4. Birden çok tıbbi yardım gerektiren hasta varsa bunlar arasında seçim yapmanız gerekebilir. Daha acil olanlar ve tıbbi müdahaleden fayda görecek olanlara daha önce ilk yardım gerekir. Bu hastayı seçme ve sıralama işlemlerine “triyaj” denir. Burada amaç yetersiz kaynak ve tıbbi perso-nel olması durumunda tıbbi önceliklerin belirlenmesidir. Bilinci yerinde olmayan kişilere önce o bölgede yardım edin. Eğer birden fazla bilinçsiz hasta varsa herkese ABC (Airway, Breathing, Circulation) (Hava yolu, Solunum, Dolaşım) kontrolü yaparak solunumu veya dolaşımı olmayana öncelikle yardım edin. Hastanın bilinci açıksa bu hastaya genellikle solunum veya dolaşım deste-ği gerekmez. Kanayan bölgelerine kanama kontrolü yapın. Bilinci açık hastaları diğer hastalarla birlikte revire sevk edin. İlk Yardımın ABC’si nedir? Bilinç kontrol edilmeli, kapalı ise aşağıdaki hususlar hızla değerlendirilmelidir: A. Hava yolu açıklığı. B. Solunum (Bak-Dinle-Hisset). C. Dolaşım (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak kontrol edilir). Önemli Not Var olan olanaklardan emin değilseniz (bilgi düzeyiniz, hasta, ortam, donanım) ilk yardım uygulamayın. Güvenli değilse kapalı bir alana girmeyin. Eğer hastanın omurga (spinal) travması veya uzun kemik kırığı varsa yerinden oynatılmaması, kımıldatılmaması gerekir. Hasta bilinç-siz ise yemesi veya içmesi için ağzından ASLA bir şey vermeyin. Boğulmasına neden olursunuz. 1.1. Gemide İlk Yardımın Temel Kuralları İlk yardım yaşamı tehdit eden bir durum oluştuğunda o kişiye yardım etmek için yapılması gereken tüm girişimleri kapsayan bir dizi işlemden oluşur. İlk yardımın temel kuralı, kimlere ilk yardım yapıl-ması gerektiğinin belirlenmesidir. Çünkü ilk yardım işlemleri gereksiz yere yapılırsa kişilere zararlı ola-bilir veya tam tersine bu işlemler yapılmazsa kişinin ölümüne neden olabilir. Bu ayrımı yapabilmek için önemli birkaç kontrolden sonra acil hasta diğerlerinden ayrılır. Bu kontrollerin başında bilinç, hava yolu, solunum ile dolaşım kontrolü gelir. 3

4 1Bölüm İLK YARDIM S .Altunay M.D. S .Altunay M.D. S .Altunay M.D. A BİLİNÇ KONTROLÜ Bilinç kontrolü kişinin sinir ve kalp-damar sistemi hakkında hızlı ve doğru bir şekilde bilgi verir. Bilinç durumu; oksijen azalması, kan şekeri düşmesi, kan kaybı, enfeksiyonlar, travmalar, beyinle ilgili dolaşım sorunu (felç, epilepsi gibi), alkol ve toksik maddeler veya psikolojik nedenler de dahil olmak üzere pek çok durumda bozulabilir. Altta yatan bir hastalık yoksa asla bilinç kaybı oluşmaz. Bazı ruhsal bozukluklarda altta yatan organik bir hastalık olmasa da bilinç bozukluğunun kendisi bir hastalık olarak kabul edilip o kişiye gerekli müdahale yapılır. Bilinç kaybı veya bilinç bozukluğu olan her hasta sağlık görevlilerine bildirilmelidir. Hastada bilinç kontrolü yapmanın birkaç yolu vardır. En kolayı hastayı omuzlarından hafifçe sarsarak ‘nasılsın ?’ diye sormaktır. Bundan başka en çok kullanılan yöntem sözlü veya ağrılı uyarana verilen yanıta göre yapılan bilinç muayenesidir. Hasta bu AVPU de- S .Altunay M.D. B Havayolunun kapalı hali (A temsili, B Şematik) recelendirmesine göre şöyle sınıflanır; A: Alert; (kendiliğinden uyanık), konuşabilir, size sorular sorar. sizinle S .Altunay M.D. V: Verbal; (sözlü yanıt pozitif), hasta ancak siz soru A sorarsanız yanıt verir. Bırakınca uyuklamaya başlar. P: Pain; (ağrıya yanıt) hasta ancak canı yanınca sizin-le konuşur. Bırakınca uyuklamaya başlar. U: Unresponsive; (yanıtsız) uyarana ya-nıt vermez. hasta hiçbir Bilinç sınıflaması yaparken danıştığınız merkeze has-tanın durumunu bu evrelere göre bilidirin. Böylece size danışmanlık yapacak ekip hastayı kendi zihninde daha iyi canlandırabilir. S .Altunay M.D. B Havayolu açılması (A temsili, B Şematik)

HAVA YOLU KONTROLÜ 1. Kısmen gevşek olan çenelerde: Çapraz parmak manevrası uygulanır. Baş parmak-la üst, işaret parmağı ile alt dişler yukarı ve aşağı doğru itilerek ağız açılır. 2. Gevşek çenelerde: Baş parmak ile dil ve dil kökü ekarte edilirken diğer parmaklarla alt çene kavranarak çene yukarı ve öne doğru çekilir. Ağız açıldıktan sonra boşta olan elin işaret ve orta parmakları yardımıyla ağız ve yutak (farinks) temizlenir. Sıvı yabancı maddelerin dışarıya boşaltılması için başın yan pozisyona çevrilmesi uygun olur. Bundan sonraki aşama hava yolundaki tıkanmanın önlenmesi ve acilen ortadan kaldırılmasıdır. Bilinç kaybı olan hastalarda üst hava yolu tıkanmasının nedeni, kas gerimindeki yetersizlik ve yerçekimi etkisi ile dil kökünün yutak arka duvarı üzerine çökerek hava yolunu kapatmasıdır. Bu durumda hava yolu açıklığının sağlanabilmesi için dil kökü ve küçük dilin (epiglotun) yutak arka duvarı üzerinden uzaklaştırılması gerekir. Burada iki manevradan söz edebiliriz. 1. Bunun için en uygun girişim baş arkaya doğru bastırılırken çenenin kaldırılmasıdır 1.1. Gemide İlk Yardımın Temel Kuralları Kalp ve solunum durması, akut hava yolu tıkanması gibi acil durumlarda hava yolunun açılması tedavinin ilk basamağıdır. Böyle bir durumda yapılacak ilk iş, ağız içinde bulunabilen kan, kusmuk ve yabancı maddelerin üst hava yolunda oluşturabileceği mekanik tıkanmayı önlemektir. Bu amaçla dişler kontrol edilmeli, varsa protezler çıkartılmalıdır. Ağzın açılmasında 2 yöntem kullanılır. 5 S .Altunay M.D. S .A . M.D. S .Altunay M.D. (head - tilt/chin - lift). Manevra için sağ elini kullanan uygulayıcı, sağ el ayası ile başı alından aşağı doğru iterken sol el baş parmağı dışındaki dört parmakla çeneyi kapatarak yukarı kaldırır. 2. Boyun travması düşünülen olgularda yalnızca çenenin kaldırılması yeterlidir. Başın bu hastalarda eğilmemesi gerekir. Bu girişim dışında bazı farklı manevralar da uygulanabilir. Bunlardan biri alt çenenin itilmesi manevrasıdır. Bu manevrada uygulayıcı başı arkaya doğru eğerken ağız içinden başparmak, dışarıdan da diğer parmaklarıyla kavradığı alt çeneyi ve ağzı öne doğru çeker (jaw thrust). Bu manevra boyun travmasından kuşkulanılan olgularda en uygun yaklaşımdır. Bu manevrada başın eğilmesine ge- S .Altunay M.D.

6 Bölüm 1 rek yoktur. Bu uygulamada ağız, köşelerinden her iki el ile yukarı doğru kaldırılır. Tüm bu girişimlerle yer çekiminin etkisi ile yutak arka duvarı üzerine çöken dil ve dil kökünün tıkama etkisi ortadan kaldırılır. SOLUNUM KONTROLÜ İLK YARDIM Hastanın solunumu olup olmadığını anlamak için bak-hisset-dinle (look-feel-listen) manevrası yapılır. Temel yaşam desteğinde de bu manevradan söz edilecektir. Kısaca özetlemek gerekirse, hastanın ya-nına geçerek üzerine eğilin. Kulağınızı hastayı din-lemek, yanağınızı onun hava akımını hissetmek ve gözlerinizi de göğüs hareketlerini gözlemek üzere başınızı hastaya yaklaştırın. Bu işlemler sonucuna göre temel yaşam desteğine başlama kararı verin. S .Altunay M.D. Solunum yoksa ya hastanın hava yolu tıkalıdır (A) ya da solunum (B) veya dolaşım (C) fonksiyonları yoktur. DOLAŞIM KONTROLÜ Hastada dolaşım fonksiyonlarının olup olmadığını anlamak için nabız kontrolü yapmak gerekir. Nabız kanın kalpten büyük atardamarlara pompalanması sırasında, uç noktalardaki atardamarlarda (periferik atardamarlarda) oluşturduğu dalgalanmadır. Kalp atışının uçtaki atardamarlardan hissedilmesine na-bız denir.   S .Altunay M.D. Normalde nabız (kalp atım hızı/sayısı);  Erişkinde 60-90 kez/dk.   Çocukta 80-100 kez/dk.   Bebekte 100-120 kez/dk civarındadır.  Nabız alınan noktalar boyun (şah (karotis) atardamarı), el bileği (radiyal atardamar), kasık (femoral atardamar), dirsek içi (brakiyal atardamar), diz arkası (popliteal atardamar), ayak üstü, kulak önü, şakak olarak sıralanır. Ancak en önemlisi boyunda şah damarı nabzına bakmayı öğrenmektir. Çünkü bu nabzın hissedilmesi kalp masajının gerekmediğini gösteren tek bulgudur. Bu nabzın alınamadığı her hastaya kalp masajı yapılır. Bebeklerde na-bız, dirsek çukurunun hemen yukarısından, kolun iç kısmından (brakiyal atardamar) alınabilir. Şah damarı nabzına sırtüstü düz yatan hastada bakılır. Bu atardamar boyun bölgesinde adem elması olarak bilinen glotis çıkıntısının her iki yanında bulunur. Boyun düz durmaz ise boyun kasları altına kaçan nabız hissedilmeyebilir. S .Altunay M.D. Şah damarı nabız kontrolü

1.2. TEMEL YAŞAM DESTEĞİ KURTARMA SOLUĞU NASIL VERİLİR? AĞIZDAN AĞIZA KURTARMA SOLUĞU    Boyun yaralanması kuşkusu yoksa bir eliniz hasta boynunun arkasında iken diğer elinizle has-tanın alnından tutarak başını arkaya doğru itiniz.   Hava kaçağını önlemek için elinizin baş ve işaret parmağı ile hastanın burun deliklerini kapa-tınız.   Hastanın ağzını açınız, derin bir solukalıp dudaklarınızı hastanın dudaklarına dışarıya hava kaçmayacak şekilde sıkıca bastırarak havayı üfleyiniz.  S .Altunay M.D. Şekil 1. Hava yolu açma aracının çeşitleri. 1.2. Temel Yaşam Desteği Solunum veya kalp durması birçok durumda ortaya çıkabilir. Kalp durduğunda, vücuda kan pom-palanamaz, tansiyon ve nabız alınamaz. Bu durumda, yaşamsal önem taşıyan beyin ve akciğer gibi organlara kan pompalanamaz. Temel Yaşam Desteği, kalp masajı ve suni solunum kısımlarından oluşur. Bunlar sayesinde, oksi-jenlenmiş kanın yaşamsal önem taşıyan organlara ulaşması sağlanır. Temel yaşam desteği akış şeması aşağıdaki gibi ilerler: 1. Hastayı sarsma ve bağırmaya karşı yanıt: HAYIR Solunum: VAR Kalp atışı: VAR Hastaya kurtarma pozisyonu verilir ve diğer hayatı tehdit edici nedenler araştırılır. 2. Hastayı sarsma ve bağırmaya karşı yanıt: HAYIR Solunum: YOK Kalp atışı: VAR Hava yolu temizlenir ve kurtarma soluğu verilir. 3. Hastayı sarsma ve bağırmaya karşı yanıt: HAYIR Solunum: YOK Kalp atışı: YOK Kardiyopulmoner resüsitasyona başlanır. 7

8  Bölüm 1  İLK YARDIM      Elinizde havayolunu açma aracı (airway) varsa kullanınız (Şekil 1).   Hava yolu açma aracını hastanın dişlerinin ara-sından konkav eğrisi yukarı bakacak şekilde ilerletiniz (Şekil 2).   Hava yolu açma aracını ağız içinde havayolunu 180 derece döndürüp dışbükey kısmının aşağıya bakmasını sağlayınız. Aracın dış kısmının dudakların dışında kalması gerekmektedir.   Hastanın ağzını açmak mümkün değilse ağız-dan buruna solutmayı deneyin.   Hastayı her beş saniyede bir ya da dakikada 12 kez solutunuz. Her seferinde soluk vermeden önce akciğerlerinizi tam olarak hava ile doldu-runuz.   Her kurtarma soluğu sonrası hasta göğsünün kalkıp kalkmadığına ve inip inmediğine bakı-nız. Özellikle hastanın dışa verdiği soluk ha-vasının yanağınıza gelip gelmediğini kontrol ediniz.  S .Altunay M.D. Şekil 2. Havayolunu açma aracının takıl-ması.  Yanağınıza hastanın dışa verdiği soluk havası gelmiyorsa, hastanın ağzında yabancı bir cisim olabileceğinden kuşkulanın.  AĞIZDAN BURUNA KURTARMA SOLUĞU 1. Aşağıdaki durumların herhangi birinin varlığında ağızdan buruna kurtarma soluğu veriniz:      Hastanın ağzı açılamıyorsa.   Hastanın dudaklarının etrafına ağzınızı sıkı bir şekilde yerleştiremiyorsanız.   Hastanın ağzı içindeki herhangi bir tıkanıklık giderilemiyorsa.   Hasta sudan çıkartılamıyor ve kurtarıcının eliy-le hastanın vücudunun desteklenmesi gereki-yorsa.  S .Altunay M.D. Şekil 3. Ağızdan ağza kurtarıcı solunum. 2. Hastanın başını bir eliniz ile alından arkaya doğru iterken, diğer eliniz ile çenesini sıkıca kapatınız. 3. Derin bir nefes alınız, dudaklar

Add a comment

Related presentations

Related pages

Gemiler İçin Tıbbi Rehber | e-MarineEducation.com

Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan Gemiler için Tıbbi rehber isimli kitabın tanıtımıdır.
Read more

GEMİLER İÇİN TIBBİ REHBER - Gezgin Korsan

Gemiler İçin Tıbbi Rehber kitabı SEZAR ATMACA'nın paylaşımıdır. İndirme linki yazının sonundadır. Sağlık Bakanlığı, Hudut ve Sahiller ...
Read more

Gemi Adamları İçin Tıbbi Rehber PDF | Vardiya Zabitleri ...

Gemi Adamları İçin Tıbbi Rehber ... bunlara yönelik pratik bilgi ve önerilerin sunulduğu "Gemiler İçin Tıbbi Rehber" kitabı ...
Read more

Gemi adamları için tıbbi rehber - Deniz Haber

Gemi adamları için, karşılaşılabilecek sağlık sorunlarının ele alındığı, bunlara yönelik pratik bilgi ve önerilerin sunulduğu "Gemiler ...
Read more

Sağlık Bakanlığı'ndan "Gemiler İçin Tıbbi Rehber" kitabı ...

Ana Sayfa » Sağlık » Sağlık Bakanlığı'ndan "Gemiler İçin Tıbbi Rehber" kitabı Sağlık Bakanlığı'ndan "Gemiler İçin Tıbbi Rehber" kitabı
Read more

Sağlık Bakanlığı'ndan Gemi Adamları İçin Tıbbi Rehber

Sağlık Bakanlığı'ndan Gemi Adamları İçin Tıbbi Rehber. ... bunlara yönelik pratik bilgi ve önerilerin sunulduğu "Gemiler İçin Tıbbi Rehber ...
Read more

Sağlık Bakanlığından gemi adamları için tıbbi rehber

Sağlık Bakanlığından gemi adamları için tıbbi rehber Sağlık Bakanlığı tarafından, günlerce denizde yolculuk yapmak zorunda kalan gemi ...
Read more

Sağlık Bakanlığından gemi adamları için tıbbi rehber

Sağlık Bakanlığı tarafından, bazen günlerce denizde yolculuk yapmak zorunda kalan gemi çalışanları (gemi adamları) için ...
Read more

Alesta Yacht: Gemiler İçin Sağlık Rehberi

Gemiler İçin Sağlık Rehberi’ni indirmek için Tıklayınız. Tüm denizcilere kazasız ve neta bir hayat geçirmeleri dileğiyle. 27th January, ...
Read more