Dünya ve Ay'ın hareketleri

67 %
33 %
Information about Dünya ve Ay'ın hareketleri
Education

Published on March 15, 2014

Author: Tulay01

Source: slideshare.net

151 1. Dünya’n›n her yerinde ayn› anda gündüz mü yaflanmaktad›r? 2. Dünya’n›n hareketli oldu¤unu kan›tlayan örnekler bulabilir misiniz? 3. Türk bayra¤›nda da yer alan Ay’›n hilâl görünümünü gökyüzünde gözlemlediniz mi? Bu görünüm nas›l oluflur? B. DÜNYA VE AY’IN HAREKETLER‹ Dünya, Günefl ve Ay

Dünya üzerindeki pek çok varl›k hareket eder. Pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda insanlar›n, arabalar›n hareket hâlinde olduklar›n› görürüz. Sararan yapraklar yere düfler. Rüzgârl› bir havada a¤aç dallar› k›p›rdamaya bafllar. Okulumuzun bahçesindeki bayrak dalgalan›r. Sakin gibi görünen deniz bile hareket hâlindedir. ‹rili ufakl› dalgalarla deniz, hareketlili¤ini gösterir. Uzayda da ayn› yeryüzündeki gibi hareketlilik vard›r. Dünyam›z da uzayda hareket eder. Dünya hiçbir zaman sabit durmaz. Sürekli olarak kendi etraf›nda döner. Dünya’n›n hareketi bir basket- bolcunun parma¤›nda döndür- dü¤ü topun hareketine benzer. Dünya’n›n kendi etraf›ndaki bu dönüflünü, topac›n dönme- sine de benzetebiliriz. Siz de buna benzer örnekler bulabilir misiniz? Elbette ki Dünya’n›n kendi etraf›ndaki dönüflü bir topac›n dönüflü kadar h›zl› de¤ildir. S›n›f›m›zdaki yerküreyi alarak bir tam dönüfl yapt›ral›m. Bu olay›n gerçekte ne kadar sürece¤ini düflünelim. Dünya’n›n kendi etraf›nda bir tam dönüfl yap- mas› bir gün olarak kabul edilir. Buna göre Dünya’n›n kendi etraf›nda dönmesi 24 saat sürecektir. 152 5. Ünite 1- S›n›f›m›zdaki yerküre modeli neden kendi etraf›nda dönecek flekilde yap›lm›flt›r? 2- Dünya’n›n her yerinde bir gün 24 saattir. Bir günün süresi neden hiç de¤iflmez? 1. Dünya Yerinde Duram›yor Merak Ediyorum

Bir gün içerisinde hem gece hem gündüz yaflan›r. Bu durum Dünya’n›n kendi etraf›nda dönmesiyle oluflur. Bu durumu bir etkinlik yapa- rak gözlemleyelim. 153 2. ETK‹NL‹K Bir Gün Nas›l Olufluyor? Birlikte Yapal›m Ne Oldu ? Bu etkinli¤in sonunda, gece ve gündüzün nas›l olufltu¤unu ö¤renmifl olaca¤›z. Ifl›k kayna¤›, yerküre modeli 1. Yerküre modelinin hangi taraf› ayd›nl›kt›r? 2. Yerkürenin ayd›nl›k taraf›nda günün hangi bölümü yaflanmaktad›r? 3. Yerkürenin karanl›k taraf›nda bulunan biri, gökyüzüne bak›yor olsayd›, Günefl’i görebilir miydi? 4. Yerkürenin karanl›kta kalan taraf›n› ›fl›k kayna¤›n›n yerini de¤ifltirmeden nas›l ayd›nlatabiliriz? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... Neler Ö¤rendik? • S›n›f›m›zda karanl›k bir ortam olufltural›m. Ifl›k kayna¤›n› yakarak resimde gösterildi¤i gibi yerküre modeline do¤ru tutal›m. • Yerküre modelindeki ayd›nl›k ve karanl›k bölgeleri gözlemleyelim. • Gözlemlerimizi not alarak s›n›fta tart›flal›m. Bafllamak ‹çin Günefl’ten gelen ›fl›k, Dünya’n›n Günefl’e dönük olan taraf›n› ayd›nlat›r. Ayd›nl›k olan yerler gökyüzünde Günefl’in göründü¤ü yerlerdir. Bu bölgelerdeki insanlar gündüzü yaflarlar. Karanl›k olan bölgelerden ise Günefl görünmez. Bu bölgelerde gecedir. Buna göre günefl ›fl›¤› gelen yerlerde gündüzdür. Günefl ›fl›¤›n›n ulaflmad›¤› yerlerde ise gece yaflan›r. Dünya, Günefl ve Ay

154 5. Ünite Güneflli bir günde, de¤iflik zamanlarda gökyüzüne bakt›¤›m›zda Günefl’in yerini de¤ifliyormufl gibi görürüz. Sabah, ö¤le ve akflam vakitlerinde Günefl gökyüzünün farkl› yerlerinde duruyor gibi görünür. Gün boyunca Günefl’i gökyüzünde farkl› yerlerde görürüz. Sabah kalkt›¤›m›zda do¤uda gördü¤ümüz Günefl, gün ilerledikçe tepeye geliyormufl gibi görünür. Akflam saatlerinde ise bat›ya do¤ru ilerliyormufl gibi görünerek gözden kaybolur. Günefl’in de¤iflik zamanlarda farkl› yerlerde görünmesini bir etkinlikle inceleyelim. 1. Okula gelirken ve okuldan dönerken Günefl niye ayn› yerde durmuyor? 2. Dünya hareket etmeseydi neler olurdu? E¤er Dünya kendi etraf›nda dönmeseydi, Dünya’n›n bir yar›s›nda daima gece, di¤er yar›s›nda ise gündüz olurdu. Oysa Dünya döndükçe karanl›kta kalan bir nokta giderek ayd›nlan›r. Ayn› nokta, Dünya dönmeye devam ettikçe, tekrar günefl ›fl›nlar›ndan uzaklafl›r. Böylece o noktada yine gece olur. 2. Günefl ile Dünya Merak Ediyorum S: 88 E: 4

155 Günefl’in gökyüzünde farkl› yerlerde görünmesinin sebebi Dünya’n›n kendi etraf›nda dönmesidir. 3. ETK‹NL‹K Günefl Nereden Gelir, Nereye Gider? Birlikte Yapal›m Ne Oldu ? Bu etkinli¤in sonunda, Günefl’in gökyüzünde hareket ediyormufl gibi görünmesinin sebebini kavrayaca¤›z. Ifl›k kayna¤›, yerküre modeli 1. A bölgesine ›fl›¤›n ilk de¤di¤i an, o günün hangi zaman›d›r? Bu zamanda A bölgesinden bak›yor olsayd›k, Günefl’i hangi yönde görürdük? 2. A bölgesinin en ayd›nl›k göründü¤ü zaman günün hangi zaman› olabilir? 3. A bölgesi ayd›nl›ktan karanl›¤a do¤ru yaklaflt›¤› zaman ›fl›k hangi yönden geliyor? 4. A bölgesinden sürekli gökyüzünü takip ediyor olsayd›k bulundu¤umuz yere göre Günefl’i hangi noktalarda görürdük? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... Neler Ö¤rendik? • S›n›f›m›zda karanl›k bir ortam olufltural›m. • Feneri yakarak resimde gösterildi¤i gibi yerküre modeline do¤ru tutal›m. • Yerküre modeli üzerinde bir bölge belirleyelim ve buna A bölgesi diyelim. • Yerküreyi soldan sa¤a do¤ru yavafl yavafl çevirerek A bölgesindeki ayd›nlanmay› izleyelim. • Yerküreyi, A bölgesi bafllang›çtaki duruma gelinceye kadar döndürmeye devam edelim. • Gözlemlerimizi not ederek s›n›fta tart›flal›m. Bafllamak ‹çin Dünya, Günefl ve Ay

Bir gün, gece ve gündüzden oluflur. Dünya’n›n bir bölgesinde gece oldu¤unda bu noktaya günefl ›fl›¤› ulaflamaz ve gökyüzü karanl›kt›r. Bu bölgede gündüz olmas› için günefl ›fl›klar›n›n o noktaya ulaflmas› gerekir. Ayd›nlanma bir anda olmaz, yavafl yavafl gerçekleflir. Bu durumu bulundu¤umuz flehirde de gözlemleyebiliriz. Bir günün bafllang›c›nda ilk ayd›nlanma sabaha karfl› görülür. Ayd›nlanman›n oldu¤u nokta günefl ›fl›¤› almaya bafllar ve Günefl, do¤udan yükselir. Ö¤le saatleri günün en ayd›nl›k zaman›d›r. Bu saatlerde Günefl’i tam tepede görürüz. Akflama do¤ru ise, günefl ›fl›¤› daha az geldi¤inden hava kararmaya bafllar. Günefl, bu saatlerde bat›da gözükür. Böylece Dünya’n›n kendi etraf›nda yapt›¤› dönme hareketi sonucunda, Günefl’i gökyüzünde farkl› yerlerde görürüz. Günefl’i Seven Dünya Dünya kendi etraf›nda dönerken Günefl’in etraf›nda da döner. Dünya’n›n Günefl etraf›ndaki bu hareketi lunaparklardaki ahtapot oyunca¤›n›n hareketine benzer. Böyle bir oyunca¤a binen kifli iki türlü hareket yapar. Hem kendi etraf›nda hem de ahtapotun bafl›n›n çevresinde döner. Burada ahtapotun bafl›n› Günefl, ahtapotun kollar›na yerlefltirilmifl koltuklar› da Dünya olarak kabul edelim. Bu koltuklar bir yandan kendi etraflar›nda dönerken bir yandan da ahtapotun bafl›n›n etraf›nda dönmektedir. T›pk› Dünya’n›n hem kendi etraf›nda hem de Günefl’in etraf›nda döndü¤ü gibi. Dünya’n›n kendi etraf›nda bir tam dönüfl yapt›¤› sürenin bir gün oldu¤unu biliyoruz. Dünya’n›n, Günefl’in etraf›nda bir tur atmas› için gereken süre de bir y›l olarak kabul edilmifltir. Buna göre gün ve y›l gibi zaman birimleri Dünya’n›n hareketlerinin sonuçlar›na göre belirlenmifltir. Gece ve gündüz de do¤a olaylar› sonucu meydana gelir. 156 5. Ünite S: 89 E: 5

Gündüzleri gökyüzüne bakt›¤›- m›zda, hava aç›ksa Günefl’i göre- biliriz. Bulutsuz bir gecede ise Ay ve y›ld›zlar görünür. Ay da Dünya ve Günefl gibi bir gök cismidir. Dünya gibi Ay da hareket hâlindedir. Kendi etraf›nda döner. Sadece kendi etraf›nda dönmekle kalmaz, ayn› zamanda Dünya’n›n da etraf›nda döner. Daha önce ö¤rendi¤imiz gibi, Dünya da hem kendi etraf›nda hem de Günefl’in etraf›nda döner. Dünya ve Ay’›n hareketlerini bir model üzerinde daha kolay görebiliriz. Bu modelin hareketli olmas› Dünya ve Ay’›n hareketlerini model üzerinde aç›klamam›z› kolaylaflt›racakt›r. Yapt›¤›n›z modellerden de anlafl›labilece¤i gibi Dünya, Günefl’in etraf›nda dönerken Ay da Dünya’n›n etraf›nda döner. Ayr›ca Dünya da, Ay da kendi etraflar›nda dönmektedirler. Ay, kendi etraf›nda döndü¤üne göre geceleri Ay’› gözlersek onun tüm yüzeyini görebilir miyiz? Ay, hem kendi etraf›ndaki hem de Dünya’n›n etraf›ndaki bir turunu ayn› sürede tamamlar. Bu süre yaklafl›k 29 gündür. Ay’›n hep ayn› yüzünü görmemizin sebebi budur. ‹sterseniz bu durumu çizimler üzerinde görelim. 157 Kimi geceler Ay’› göremeyiz. Acaba Ay baz› geceler nereye gidiyor? 3. Ay’›n Hareketleri Merak Ediyorum S: 89 P: 2 Dünya, Günefl ve Ay

158 5. Ünite Resim 2’de de Ay’›n farkl› zaman- lardaki üç durumunu görüyoruz. Fakat bu defa, Ay’›n kendi etraf›nda dönme- di¤ini farz edelim. Dünya’dan Ay’a bakan kifli Ay, 1 numaral› durumdayken Ay’daki k›rm›z› krateri görür. Di¤er durumlarda (2 ve 3) Ay’a bakt›¤›nda ise Ay’›n farkl› yüzlerini görebilir. Söz gelimi, 3 numaral› durumdayken bak›ld›¤›nda, Ay’›n di¤er yüzeyindeki mor krater de görülebilir. E¤er böyle olsayd› Dünya’dan Ay’a bakt›¤›m›zda Ay’›n farkl› yüzlerini görebilirdik. Resim 1’de, Ay’›n farkl› zaman- lardaki üç ayr› durumunu görüyoruz. Dünya’dan Ay’a bakan kifli Ay, 1 numaral› durumdayken sadece k›rm›z› renkli kraterin oldu¤u yüzü görür. Di¤er durumlarda da yine k›rm›z› renkli krater görülür. Ay’› gözlemleyen kifli Ay’›n arka yüzeyindeki mor krateri hiçbir zaman göremez. Ay’›n, Dünya’n›n etraf›nda döner- ken, ayn› zamanda kendi etraf›nda da döndü¤ünü biliyoruz. Bu nedenle Dün- ya’dan Ay’a bakt›¤›m›zda her zaman Ay’›n ayn› yüzünü görürüz. Ay, kendi etraf›nda bir tur att›¤› anda, Dünya’n›n etraf›n› da bir kez dolaflm›fl olur. Bu sebeple Dünya yüzeyinden Ay’a bakt›¤›m›zda Ay’›n her zaman ayn› yüzünü görürüz. Resimlerdeki Ay’›n üzerindeki kraterlerin ikisi di¤erlerinden farkl› renklere boyanm›flt›r. Bafllang›çta k›rm›z› renkli krater Ay’›n ön yüzünde, mor renkli krater ise Ay’›n arka yüzündedir. Resim 1: Ay hem kendi etraf›nda hem de Dünya etraf›nda dönerken Resim 2: Ay sadece Dünya etraf›nda dönseydi Bunlar› Biliyor musunuz? Ay’›n etkisi Dünya’daki deniz sular›n›n alçal›p yükselmesine sebep olur. Buna gelgit ad›n› veririz. Bu do¤a olay› özellikle okyanus k›y›lar›nda gözlenir. Gelgit s›ras›nda sular›n hareketinden faydalan›larak enerji elde edilir. 1 2 3 1 2 3

Ay da Günefl gibi küreye benzer flekildedir. Günefl’in kendi ›fl›¤› vard›r. Genel olarak kayalarla kapl› olan Ay’›n ise kendi ›fl›¤› yoktur. Bu sebeple Ay da Dünya gibi Günefl’ten gelen ›fl›kla ayd›nlan›r. Farkl› farkl› gecelerde Ay’› gözledi- ¤imizde, de¤iflik flekillerde oldu¤unu görürüz. Ay, her zaman bütün olarak görünmez. E¤er Ay’›n kendi ›fl›¤› olsayd› onu da Günefl’i gördü¤ümüz gibi her zaman bir bütün olarak görebilirdik. Ay’›n Evreleri Ay’›n görünümündeki de¤ifliklikleri takip etti¤imizde Ay’›n bir süre sonra bafllang›çtaki hâline döndü¤ünü görürüz. Ay’›n görünümündeki de¤iflimleri anlayabilmek için Çal›flma Kitab›’m›zdaki önceden doldur- du¤umuz “Ay Gözlem Projesi” inceledi¤imizde Ay’›n görünümünün düzenli bir de¤iflim içerisinde oldu¤unu fark ederiz. Ay, Dünya etraf›ndaki bir dönüflü s›ras›nda belli flekillerde görülür. Bu görünümler her zaman ayn› s›ray› izler. Yandaki foto¤rafta Ay’›n k›sa zaman dilimleri içerisinde çekilmifl görünümlerine yer verilmifltir. Ay’›n farkl› görünümlerine Ay’›n evre- leri denir. Ay’›n evreleri, Ay’›n Dünya etra- f›nda dönmesi sonucu oluflur. 159 Gökyüzü Maceras› Günefl’ten gelen ›fl›k Ay’›n bir yar›s›n› ayd›nlat›r. Ay, küreye benzer flekilde oldu¤u hâlde neden farkl› flekillerde görünüyor? 4. Ay De¤iflik fiekillerde Görünür Merak Ediyorum S: 91 P: 3

160 5. Ünite Ay’›, Dünya’n›n etraf›nda dönerken farkl› flekillerde görürüz. Bafllang›çta, Ay’›n Dünya ile Günefl aras›nda oldu¤unu düflünelim. Bu durumda Günefl, Ay’›n Dünya’dan görünmeyen k›sm›n› ayd›nlat›r. Bu evreye yeni ay ad› verilir. Sizce yeni ay evresinde Dünya’daki insanlar gece Ay’› görebilirler mi? Neden? Yeni ay evresinde geceleri Ay görünmez. Bunun nedeni Ay’›n karanl›k olan taraf›n›n Dünya’ya dönük olmas›d›r. Ay, bafllang›çtaki durumuna göre bir çeyrek tur att›¤›nda oluflan evreye ilk dördün ad› verilir. Resim 2’de ‹lk dördün evresi gösterilmifltir. Bu evrede Ay’›n görünen flekli bir yar›m daireye benzer. Ay, Dünya’n›n etraf›ndaki bir turunu tamamla- madan önce bir kez daha yar›m daire fleklinde görülür. Bu defa di¤er yar›s› ayd›nlanm›flt›r. Bu evre de son dördün olarak adland›r›l›r. Son dördünde Ay, Dünya etraf›ndaki turunun 3/4’ünü tamamlam›fl- t›r. Bunu Resim 4’te görebiliriz. Kimi zaman Ay, gökyüzünde p›r›l p›r›l parlayan bir topa benzer. Ay’›n bu hâline dolunay denir. Dolunay evresinde Ay’›n Dünya’ya bakan yüzü tamamen ayd›nlanm›flt›r. Resim 3’te Ay ile Dünya’n›n konumu verilmifltir. Resim - 1 Resim - 2 Resim - 3 Resim - 4

161 4. ETK‹NL‹K Ay’›n Evrelerini Gözlemleyelim Bafllamak ‹çin Birlikte Yapal›m Ne Oldu ? • Kapakl› karton kutunun yan yüzeylerine birer gözetleme deli¤i açal›m. • Bir pinpon topu Ay’› temsil etsin. Bu topu, kutu kapat›ld›¤›nda kutunun içine sarkacak flekilde bir iple kapa¤a asal›m. • Yan yüzlerden yaln›zca birinde, gözetleme deli¤inin alt›nda kalacak flekilde beflinci bir delik daha açal›m. • El fenerini yakarak aç›lan beflinci deli¤e, kutunun içini ayd›nlatacak flekilde sabitleyelim. • Her bir gözetleme deli¤inden topun durumunu gözleyerek çizelim. Bu etkinli¤in sonunda, Ay’›n evrelerinin oluflumunu daha iyi kavram›fl olaca¤›z. Kapakl› karton kutu, pinpon topu, ip, el feneri, makas gözetleme delikleri ayd›nlatma deli¤i Etkinlikte de gördü¤ümüz gibi Ay’›n evreleri Dünya, Günefl, Ay’›n konumlar›na ba¤l› olarak oluflur. 1. Dünya’n›n hareketleri nelerdir? Aç›klay›n›z. 2. Bir y›l nas›l oluflur? Aç›klay›n›z. 3. Ay’›n farkl› görünümlerinin nedeni nedir? Aç›klay›n›z. Kendimizi De¤erlendirelim 1. Pinpon topu Ay’› temsil etti¤ine göre, el feneri hangi gök cismini temsil eder? 2. Oluflturulan modelde Dünya nas›l gösterilmifltir? 3. Her bir görünümün Ay’›n hangi evresi olabilece¤ini tart›flal›m. 4. Ay’›n her bir evresinde Dünya, Günefl ve Ay’›n konumlar› nas›ld›r? S: 92-93 E: 6-7 Gökyüzü Maceras› ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... Neler Ö¤rendik? Ay’›n evrelerini gösterece¤imiz bir model olufltural›m. Oluflturdu¤umuz bu model üzerinde Ay’›n evrelerinin nas›l meydana geldi¤ini aç›klayal›m.

Add a comment

Related presentations

Related pages

Dünya'nın ve Ay'ın Hareketleri - YouTube

güneş dünya ay bir yıl 365 gün dünya nın hareketleri ayın hareketleri artık yıl mevsimler gece gündüz.
Read more

Dünya,Güneş ve Ay'ın Hareketleri - YouTube

Dünya,Güneş ve Ay'ın Hareketleri Egitim Bilisim Agi. Subscribe Subscribed Unsubscribe 1,915 1K. Loading... Loading... Working... Add to.
Read more

Dünya ve Ay'ın hareketleri,Ay'ın evreleri

Dünya ve Ay'ın hareketleri,Ay'ın evreleri: DÜNYA, GÜNEŞ VE AY Dünya, üzerinde yaşadığımız gezegendir. Güneş sisteminin dokuz gezegeninden ...
Read more

Dünya ve Ay'ın hareketleri,Ay'ın evreleri ...

Dünya, üzerinde yaşadığımız gezegendir. Güneş sisteminin dokuz gezegeninden biridir. Dünya uzaydaki cisimler arasında ancak küçücük bir ...
Read more

Dünya,Güneş ve Ay: B.Dünya ve Ay'ın Hareketleri

Başlangıçta,Ay'ın Dünya ile Güneş arasında olduğunu düşünelim. Bu durumda Güneş, Ay'ın Dünya'dan görülmeyen kısmını aydınlatır.
Read more

Dünya ve Ay'ın Hareketleri 5. Sınıf Fen ve Teknoloji ...

Bir günün bir kısmını gece, bir kısmını gündüz olarak yaşarız. Bunun nedeni Dünya'nın kendi etrafında dönmesidir.
Read more

Dünya ve Ay'ın hareketleri, Ay'ın evreleri

DÜNYA, GÜNEŞ VE AY Dünya, üzerinde yaşadığımız gezegendir. Güneş sisteminin dokuz gezegeni
Read more

Dünya ve Ay'ın hareketleri,Ay'ın evreleri

Dünya, üzerinde yaşadığımız gezegendir. Güneş sisteminin dokuz gezegeninden biridir. Dünya uza
Read more

Okul Ödevi 5.Sınıf Fen bilimleri Dünya ve Ay'ın ...

Dünya ve Ay'ın Hareketleri. ... Ay, Dünya'ya göre kendi etrafında daha yavaş döner. Bu nedenle Dünya'dan Ay'ınhep aynı yüzü gözlemlenir.
Read more