advertisement

Burimet e energjise gjeotermale ne shqiperi dhe platforme per perdorimin e tyre

50 %
50 %
advertisement
Information about Burimet e energjise gjeotermale ne shqiperi dhe platforme per perdorimin...
Travel

Published on February 8, 2014

Author: hoteleritourismalbania

Source: slideshare.net

Description

take by, http://www.fgjm.edu.al/departamentet/ingbene/projektet/BURIMET%20E%20ENERGJISE%20GJEOTERMALE%20NE%20SHQIPERI%20DHE%20PLATFORME%20PER%20PERDORIMIN%20E%20TYRE.pdf
advertisement

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj TREGUESI I LËNDËS Parathënie………………………………………………………………15 Hyrje……………………………………………………………………..17 Kreu 1 BURIMET E ENERGJISË GJEOTERMALE NË SHQIPËRI 1.1. Nxehtësia e shtresave të tokës në strukturat gjeologjike në Shqipëri………………………………………21 1.1.1. Dendësia e fluksit të nxehtësisë………………….21 1.1.2. Gradienti gjeotermal…………………………………23 1.1.3. Temperaturat në thellësi të ndryshme…………..26 1.2. Ujërat termalë në Shqipëri…………………………………….37 1.2.1. Burimet dhe puset e ujërave termalë në Shqipëri………………………………………………………....37 1.2.2. Zonat e burimeve gjeotermale në Shqipëri dhe karakteristikat fiziko-kimikë të ujërave termalë në Shqipëri…………………………………………. 43 1.2.2.1. Zona gjeotermale Kruja…………………………..43 a. Struktura e Kozanit, Elbasan….………….47 b. Struktura e Ishmit, Fushë Krujë……….…49 c. Struktura e Llixhave, Elbasan……………..50 d. Struktura e Galigatit dhe burimet Holtës, Gramsh………………………………62 e. Burimi i Shupalit, Tiranë……………………63 f. Burimet e Mamurrasit……………………….63 g. Burimet e Urës së Katiut, Lëngaricë, Përmet………………………………………….64 h. Burimi i avullit në Postenan, Leskovik……………………………………….67 i. Burimet në Sarandaporo, Leskovik……… 67 1

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ 1.2.2.2. Zona gjeotermale Peshkopia…………………….76 1.2.2.3. Zona gjeotermale Ardenica………………………81 a.Puset gjeotermale Semani-1. Semani-3….82 b. Puset gjeotermale Ard.-3, Ard.-12….…….83 c. Pusi gjeotermal Bubullima-5………………84 d. Pusi gjeotermal Verbasi-2 ………………….84 1.2.2.4. Burimet gjeotermale Kapaj- Mallakastër……..88 1.2.3. Rezervat e burimeve të energjisë gjeotermale ………...100 1.2.3.1. Zona gjeotermale Kruja…………...…………….100 1.2.3.2. Zona gjeotermale Ardenica……………………..102 Kreu 2 PLATFORMË PËR SHFRYTËZIMIN TË ENERGJISË GJEOTERMALE NË SHQIPËRI, RRUGËT DHE MUNDËSITË 2.1. Energjia gjeotermale në bilancin botëror energjetik……107 2.2. Teknologjitë moderne të shfrytëzimit të energjisë gjeotermale ……………………………………………………….110 2.2.1. Ngrohja dhe freskimi i godinave me sistemin Burim Nxehtësie Trualli-Pus-Këmbyes Vertikal Nxehtësie-Pompë Nxehtësie Gjeotermale (BNT-KN-PNGj)………………………………………114 2.2.2. Ngrohja dhe freskimi i serave…………………….120 2.2.3. Pishina me ujë të ngrohtë gjithë vjetore duke përdorur sistemin Pus-Këmbyes Vertikal Nxehtësie-Pompë Nxehtësie Gjeotermale……..121 2.3. Shfrytëzimi integral dhe kaskadë i energjisë gjeotermale të burimeve dhe puseve të ujërave të nxehtë…………122 2.3.1. Klinika me konceptim modern dhe hotele me pishina me ujë të ngrohtë………………………..122 2.3.2. Ngrohje të godinave dhe serave, instalime akuakulture: rritje rasati të peshqve dhe peshq, kultivimi i algave dhe mikroalgave, për nxjerrje të elementëve kimikë (p.sh. Jod, brom etj) si edhe i kripërave natyrale……………………………………..……….123 2.4. Vështrim mbi përvojën botërore të shfrytëzimit të energjisë gjeotermale të entalpisë së ulët........124 2

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 2.4.1. Përdorimi balneologjik i ujërave termomineralë................................................133 2.4.2. Ngrohje mjedisesh..........................................143 2.4.3. Sera për perime dhe lule.................................144 2.4.4. Kultivim mikroalgash......................................155 2.4.5. Rritje rasati peshku........................................160 2.4.6. Përdorimi industrial. ......................................160 2.4.7. Industrializimi i ujërave minerale....................163 2.4.8. Prodhimi i energjisë elektrike.........................165 2.4.8.a. Sisteme që shfrytëzojnë vetëm avullin (me një pus).............................165 2.4.9.b. Sistemet binarë.................................167 2.4.9.c. Sistemet e kombinuar........................170 2.4.9.d. Burimet me temperaturë të mesme....170 2.4.9.e. Prodhim i kombinuar i nxehtësisë dhe energjisë elektrike me ujëra të temperaturave nën 100oC....................171 2.5. Skenarët për shfrytëzimin e energjisë gjeotermale në Shqipëri..................................................................173 2.5.1. Ngrohja dhe freskimi i godinave.....................174 2.5.2. Ngrohje dhe freskim i serave..........................176 2.5.3. Kompleks gjeotermal në një nga burimet ose puset që fontanon ujë të nxehtë…………..................177 2.5.3.1. Zona Kozan, Elbasan........................184 2.5.3.2. Llixha Elbasan..................................193 2.5.3.3. Pusi Ishmi-1/b, Bilaj (Fushë-Krujë)...195 2.5.3.4. Peshkopi...........................................196 2.5.3.5. Bënjë, Përmet....................................197 2.5.3.6. Sarandaporo, Leskovik......................201 2.5.3.7. Mamurras.........................................202 2.5.6.8. Shupal..............................................202 2.5.3.9. Holtë, Gramsh...................................202 2.5.3.10. Kapaj, Mallakastër...........................203 2.5.3.11. Postenan, Leskovik,.........................203 2.5.3.12. Puset Ardenicë 3, Ardenicë 12.........204 2.5.3.13. Puset Semani 1, Semani-3..............205 2.5.3.14. Puset Bubullimë 5, Verbasi 2..........206 2.5.4. Rëndësia e skenarëve të propozuar dhe 3

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ arritjet e pritshme.........................................206 2.5.5. Përfundime.dhe rekomandime.......................207 Kreu 3 ANALIZË TREGU PËR SHFRYTËZIMIN E ENERGJISË GJEOTERMALE NË SHQIPËRI 3.1. Analizë tregu për drejtimet e ndryshme të shfrytëzimit të energjisë gjeotermale.............................211 3.1.1. Ngrohja dhe freskimi i godinave………………..212 3.1.2. Shfrytëzimi i energjisë së ujërave gjeotermalë…………………………………………………..217 3.2. Studim fisibiliteti për sisteme të ndryshme të shfrytëzimit të energjisë gjeotermale……………….....220 3.2.1. Vlerësime ekonomike për sisteme të ndryshme ngrohëse……………………………………………………..221 3.2.2. Vlerësime ekonomike për skemën e ngrohjes dhe freskimin e serave ……………………………………227 3.2.3. Kosto paraprake për investimin e një hoteli-klinikë..229 3.2.4. Risku gjeologjik, mundësitë financiare për të mbuluar riskun gjeologjik…………………………………………….231 3.2.5. Trafiku i komunikimit: rrugët dhe mundësi për transportimin e mallrave të rënda………………………231 Kreu 4 RUAJTJA DHE MBROJTJA E MJEDISIT NGA SHFRYTËZIMI I ENERGJISË GJEOTERMALE. 4.1. Impakti mjedisor nga shfrytësimi i energjisë gjeotermale të ujërave termale..................................233 4.2. Masat për ruajtjen dhe mbrojtjen e mjedisit gjatë shfrytëzimit të ujërave termalë…………………………..234 4.3. Çlirimi i gazeve serë nga shfrytëzimi i sistemeve gjeotermale të ngrohjes/freskimit……….237 4

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Kreu 5 BARIERA EKONOMIKE, LIGJORE DHE INSTITUCIONALE PËR NXITJEN E SHFRYTËZIMIT TË ENERGJISË GJEOTERMALE NË SHQIPËRI. 5.1. Nxitja për miratimin nga parlamenti të draftit të Ligjit Shqiptar të Energjisë Gjeotermale……………243 5.2. Sistemi i granteve për nxitjen e shfrytëzimit të energjisë gjeotermale ………………………………………246 5.3. Drafte për Projektligjin Shqiptar ―Për Energjinë Gjeotermale‖………………………………………………….248 Summary in English PLATFORM FOR PROJECTING OF INTEGRATED AND CASCADE USE OF GEOTHERMAL ENERGY OF LOW ENTHALPY IN ALBANIA". 1. Introduction................................................................263 2. Geothermal energy resources in Albania…………………264 2.1. Methodic………………………………………………264 2.2 Geothermal features………………………………..265 2.3. Geothermal areas and reservoirs……………….265 3. Directions for the exploitation of geothermal energy of low enthalpy in Albania……………………………..267 4. Albanian geothermal energy market………………………270 4.1. Space heating and cooling………………………..270 4.2. Consumers for geothermal energy & thermal water (heat, spa, cooling, power production, drinking water, aquaculture, agriculture) …273 4.3. Geological risk, financial possibilities to cover geological risk..............................................275 4.4. Traffic connections: roads, railways, navigation, and possibilities for transport of heavy goods.................................................275 5. The aims and objectives of the project for direct 5

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ use of thermal waters of low enthalpy in Albania……………………………………..………276 6. Application and transfer technology for a complex and cascade exploitation of geothermal waters energy………………………………………………279 7. Preliminary cost for the investment……………….280 8. Economical-financial evaluations………………….281 9. Application and transfer technology for a complex and cascade exploitation of geothermal water energy………………………………………………282 10. Economical-financial evaluations, repayment of the credit..………………………………………284 11. Work programme.............................................287 12. Economic evaluation of the proposed scheme for space heating and cooling........................... 289 13. Economic evaluation of the proposed scheme for greenhouse construction..............................290 14. Gathering information material and knowledge dissemination as a very important element of utilization of geothermal energy……………….292 15. Significance of the project proposal and its expected achievements…..………………………293 16. Conclusions…….………………………………….…..294 BIBLIOGRAFIA.........................296 ANEKS 1 Veprimtaria ripërtëritëse, pushuese, kuruese, sportive dhe ekoturistike në qëndrat gjeotermale bashkëkohore …………....…………………………………… ..315 ANEKS 2 Shembuj nga përdorimet e sistemeve ngrohëse/ freskuese gjeotermale në Shqipëri………..………………327 ANEKSI 3 Studimet komplekse për gjenerimin e energjisë 6

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj elektrike nga energjia gjeotermale e entalpisw së ulët në Shqipëri......................................................339 ANEKSI 4 Shtëpitë me energji zero dhe shtëpitë passive…………349 ANEKSI 5 Marrëdhëniet teknologji - ekonomi në serat…………359 ANEKSI 6 Metodika e vlerësimit të rezervave të energjisë ...........364 MATERIALI GRAFIK: Fig. 1.1. Harta e dendësisë së fluksit të nxehtësisë e Shqipërisë. Fig. 1.2. Harta e gradientit gjeotermal e Shqipërisë. Fig. 1.3. Harta e temperaturës në thellësinë 100 m e Shqipërisë Fig. 1.4. Termograma e pusit Rinasi-1 (a) dhe ujit të liqenit të Ohrit (b,c). Fig. 1.5. Harta e temperaturës në thellësinë 3 000 m. e Shqipërisë. Fig. 1.6. Profili gjeologo-gjeofizik Albanid-1: Falco në detin Adriatik-Durrës-Tiranë-Peshkopi. [Të dhënat e gravitacionit për detin Adriatik sipas Richetti, 1980]. 1. Pliocen (N2), 2- Miocen i poshtëm (N1)-flishi i paleogjenit (Pg3); 3- Gëlqerorë mesozoikë (Mz); 4- Shkëmbinj ultrabazikë; 5- Kripëra; 6- Bazamenti kristalin; 7- Kore bazaltike; 8- Kufiri MOHO; 9- Thyerje e thellë; 10- Dendësia, g/cm3; 11Temperatura, oC; 12- Pus i thellë; GB- Anomalia Bouguer; T- Anomalia e fushës totale magnetike; q-Dendësia e fluksit 7

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ të nxehtësisë. b. Profili gjeotermal Ardenicë. Fig. 1.7. Profilet gjeotermale Divjakë (a), Kalcat (b). Fig. 1.8. Harta e zonave gjeotermale në Shqipëri. Fig. 1.9. Burimet dhe puset gjeotermale kryesorë në Shqipëri Fig. 1.10. Pamje foto-satelitore e Shqipërisë me burimet dhe puset gjeotermale kryesorë 1. Peshkopi. 2. Pusi Ishmi 1/b; 3. Pusi Kozani-8; 4. Llixhat Elbasan, 5. Pusi Galigati-2; 6- Holtë; 7- Pusi Semani-3; 8- Pusi Ardenica-12; 9- Pusi Bubullima-5; 10- Burimet Bënjë- lumi Lëngarica-Përmet; 11- Burimi avullit Postenan-Leskovik; 12Burimet Sarandaporo-Leksovik; 13- Burimet Kavasila- Greqi. Fig. 1.11. Harta hidrogjeologjike dhe burimet gjeotermalë Mamurras, Burizan, Shupal dhe puset gjeotermalë Ishmi 1/b dhe Kozani 8, (sipas Harta Hidrogjeologjike e Shqipërisë, shkalla 1:200.000). Fig. 1.12. Harta topografike e zonës së puseve të thellë gjeotermalë Kozani-8, Kozani- 2 dhe Kozani- 3. Fig. 1.13. Pamje satelitore (3D) e zonës Kozani. Fig. 1.14-a. Pamje satelitore (2D) e zonës pusit gjeotermal Ishëm 1/b, Bilaj, Fushë Krujë. Fig. 1.15. Harta hidrogjeologjike dhe pozicioni i burimeve gjeotermalë Llixhat Elbasan – Hydrat, Holtë dhe pusi gjeotermal Galigati 2. (sipas Harta Hidrogjeologjike e Shqipërisë, shkalla 1:200.000). Fig. 1.16. Harta e Zonës Gjeotermale Kruja, (Pjesa veriore). Fig. 1.17-a. Skemë topografike, zona e burimeve gjeotermalë Llixha Elbasan. (Avgustinsky V.L. 1957). 1. Olistolit gëlqeror; 2- Argjila; 3- konglomerate; 4- Shkëmbinj të kaolinitizuar; 5. Burim termal. b. Foto: Zona e burimeve gjeotermalë, Llixha Elbasan. c. Harta gjeologjike e Rajonit të Llixhave, Elbasan dhe përhapja e potencialit të fushës elektrike natyrale (Leka P. etj, 2006). 8

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj d. Prerjet reale të polarizimit të provokuar dhe rezistencës elektrike specifike, Llixhat e Elbasanit (Kasapi S., 2008, 2009). Fig. 1.18.a. Harta topografike dhe pozicioni i burimeve gjeotermalë Llixhat Elbasan – Hydrat. Fig. 1.8.b. Pamje satelitore (3D) e zonës Llixhat e Elbasanit Hydrat. Fig. 1.19. Pamje satelitore (3D) e zonës Llixhat e Elbasanit Holtë. Fig. 1.20. Harta topografike e zonës së burimit në Holtë – pusit Galigati-2, Gramsh. Fig. 1.21. Pamje satelitore e zonës së burimit në Holtë – pusi Galigati-2, Gramsh. Fig. 1.22. Harta topografike e zonës së burimit në Shupal, Tiranë. Fig. 1.23. Pamje satelitore e zonës së burimit në Shupal, Tiranë. Fig. 1.24. Harta topografike e zonës së burimeve në Mamurras Fig. 1.25. Harta tektonike e zonës së burimeve gjeotermalë Bënjë-Postenan- Sarandaporo. [Harta Tektonike e Shqipërisë, Shkalla 1:200 000, 1985]. 1. Depozitime kuaternare (Q1 - Q3); 2- Depozitime flishore oligocenike, tektonogjeneza e burdigalian-tortonianit; 3Depozitime flishore oligocenike, tektonogjeneza e mbarimit të oligocenit të mesëm; 4Gëlqerorë neritikë eocenike; 5Depozitime flishore, tekonogjeneza e eocenit të vonshëm; 6Gëlqerorë të kretakut të poshtëm, tektonogjeneza e kretakut të vonshëm; 7- Depozitime karbonatike të pa padiferencuara të triasikut të sipëm-jurasikut të poshtëm, tektonogjeneza e jurasikut të vonshëm; 8- Serpentinite; 9- kufi tektonik mbihipës; 10- Aks sinklinali; 11- Aks antiklinali; 12- Burim ujërash termale; 13- Burim avulli. b. Foto: Zona e burimeve gjeotermalë tek Ura e Katiut në Bënjë të Përmetit. Fig. 1.26. Harta topografike e zonës së burimeve gjeotermalë 9

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Bënjë, Lumi Lëngaricës (Ura e Katiut, Përmet). Fig.1.27. Harta topografie e zonës së burimit të avullit në Postenan (Leskovik). Fig. 1.28. Harta topografike e zonës së burimit gjeotermal Sarandaporo (Leskovik). Fig. 1.29. Pamje satelitore e zonës së burimeve termalë të Bënjës, Postenan, Sarandaporo. Fig. 1.30.a. Harta gjeologjike e zonës gjeotermale Peshkopia. [Sipas Harta Tektonike e Shqipërisë, Shkalla 1:200 000, 1985]. 1. Sedimente terrigjene të metamorfizuar, me ndërthurje vullkanogjenësh, të moshës ordovician-devonian; 2Depozitime evaporitike triasike; 3Formacione të tektonogjenezës të jurasikut të vonshëm: karbonate (T1 dhe T2J) dhe konglomerate të serisë verukano (P-T1); 4- Formacioni efuziv-sedimentar (T1-2); 5- Flishi i hershëm (J1-Cr2cen); 6Formacioni flishor i eocenit të sipërm-oligocenit të poshtëm (Pg23-Pg31); 7- Ranorë-konglometate-mergele të pliocenit të vonshëm-kuaternarit (N2-Q1-3); 8- Burime termale; 9- Kufiri i diapirit evaporitik. b. Foto: Zona e burimeve gjeotermalë në përroin e Peshkopi. Banjës në Fig. 1.31. Harta topografike e zonës së burimeve gjeotermalë të Peshkopisë, Fig. 1.32. Pamje satelitore 2D dhe 3D e zonës së burimeve gjeotermalë Peshkopi. Fig. 1.33. Harta e zonës gjeotermale Ardenica. Dalje e ujit të nxehtë; 2- Kufi moshor gjeologjik; 3- Kufi sizmik; 4. Tektonikë shkëputëse; 5- Sipërfaqja e shplarjes; 6- Molasa neogjenike (N13-N2); 7- Mergel e burdigalianit (N1b) – Flishoid i akuitanianit (N1a); 8- Flish oligocenik (Pg3); 9- Gëlqerorë kretakë- eocenikë (Cr2-Pg12). Fig. 1.34. Harta hidrogjeologjike dhe pozicioni i puseve të thellë gjeotermalë Se-1. Se-3, Ar-3, Ar-12, Bu-5, Ve-2 (sipas Harta Hidrogjeologjike e Shqipërisë, shkalla1:200.000). Fig. 1.35. Pamje satelitore e zonës së puseve gjeotermalë në zonën e Myzeqesë. 10

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Fig. 1.36. Pamje satelitore e zonës së pusit Semani-1 dhe Semani-3, i cili aktualisht ndodhet nën ujërat e detit Adriatik. Fig. 1.37. Harta topografike e zonës së burimeve në Kapaj, Mallakastër. Fig. 1.38. Fotografi e zonës së burimeve 1 dhe 2 në Kapaj, Mallakastër. Fig. 1.39. Profil gjeologjik i zonës Kapaj, Mallakastër. Fig. 2.1. Fushat e përdorimit të energjisë gjeotermale. Fig. 2.2. Skema e shfrytëzimit integral dhe kaskadë e energjisë gjeotermale (Popovska Vasilevska S., 2009). Fig. 2.3.a. Fusha e përdorimit të energjisë gjeotermale në varësi të temperaturës. Fig. 2.3.b. Skema e shfrytëzimit integral dhe kaskadë të energjisë gjeotermale në pjesën veriore të zonës gjeotermale Kruja. Fig. 2.4. Kurba e vazhdueshmerisë vjetore të ngarkesës elektrike pa ngrohje dhe me ngrohjen, për vitin 1999 (Energjia elektrike totale e furnizuar 5775 GWh), (Agjencia Kombëtare e Energjisë). Fig. 2.5. Skema e sistemit ngrohës: Pus – Këmbyes vertikal nxehtësie – Pompë nxehtësie gjeotermale (a), bateri pusesh për këmbyesit vertikal të nxehtësisë (b), këmbyes horizontal nxehtësie i thjeshte (c), Sistemi me qark të hapur Pus- Pompë nxehtësie gjeotermale (d) për ngrohjen e banesave dhe të serave. Fig. 2.6. Skema e Lindal-it e përdorimit të energjisë gjeotermale në varësi të temperaturës së fluidit që japin burimet ose puset gjeotermale. Fig. 2.7. a. Kapacitetet e instaluar gjeneruese të energjisë elektrike nga burimet gjeotermalë. 11

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Fig. 2.7. b. Energjia elektrike e prodhuar në Evropë (2004) prej burimeve gjeotermalë (GWh/vit). Fig. 2.8. Kapaciteti vjetor botëror i përdorimit të energjisë gjeotermale (Geothermal Development Expand Gllobally. 5.13.09. Tim Stepture, Analyst, Emerging Energy Research). Fig. 2.9. Fuqia e instaluar sipas sektorëve të përdorimit. Fig. 2.10. Energjia gjeotermale e përdorur sipas sektorëve. Fig. 2.11. Skema e propozuar për sistemin gjeotermal ―Toplic‖ në Dorian, Maqedoni. (Popovski K., dhe Micevski E., 2009). Fig. 2.12. Pamje e një vaske për banja termale dhe masazh. Fig. 2.13. Pamje e vaskave për banja termale me baltë. Fig. 2.14. Skema e përgjithshme e një SPA në Kaliforni (J.W.Lund 2005). Fig. 2.15. Skema e përgjithshme e një llixhe që ofron instalime banjash private, gjysmë private dhe publike (J.W.Lund 2005). Foto. 2.16. Sera të kultivimit të domateve në SHBA. Fig. 2.17. Konstruksione të ndryshme serash dhe fusha e kultivimit te asparagus. Fig. 2.18. Sisteme ngrohëse gjeotermale të serave. Fig. 2.19. Pamje e spirulinës dhe tabletave farmaceutike të prodhuara. Fig. 2.20. Foto satelitore: Qyteti Nigrita dhe kompleksi i serave, Selanik, Greqi. 12

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Fig. 2.21. Pamje e vaskave të kultivimit të spirulinës, centrifugat për të tharë produktin, pamje e dhomës së tharjes dhe spirulina e prodhuar në kompleksin e Nigritës. Fig. 2.22. Fushat gjeotermale. e përdorimit industrial të energjisë Fig. 2.23. Skema e impiantit të tharjes gjeotermale të perimeve dhe frutave. Fig. 2.24. Çezmat e Kolonave në Karlovy Vary ku mbushen me ujë mineral për të pirë enë të posaçme porcelani. Fig. 2.25. Impiant për prodhim të energjisë elektrike me një shkallë separimi. Fig. 2. 26. Impiant për prodhim të energjisë elektrike me dy shkallë separimi. Fig. 2.27. Skema e përgjithshme e një sistemi binar. Fig. 2. 28. Sistem binar me lidhje në seri të turbinave. Fig.2. 29. Sistem binar me lidhje në paralel të turbinave. Fig.2.30. Fuqia e përftuar nga burimet me temperaturë të ulët deri në të mesëm. Fig. 2.31. Pamje e gjeneratorit ElectraTherm (50 kW). Fig. 2. 32. Skema e teknologjisë Kalina për gjenerimin e energjisë elektrike. Fig. 2.33 Skema e shfrytëzimit të energjisë gjeotermale e pusit Kozani-8 në qendrën gjeotermale të projektuar ShijonElbasan. Fig. 2.34. Skema energjetike e hotel-klinikës të qendrës 13

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ gjeotermale të projektuar Shijon- Elbasan (projektoi Ruzhdi Baçova). inxh. Fig. 2.35. Skema e e shfrytëzimit të energjisë gjeotermale të burimeve të Bënjës, Lëngaricë, Përmet. Fig. 3.1. Shpenzimet kumulative për instalimin e sistemit ngrohës dhe konsumi operativ i energjisë (a); Grafikët e diferencës së vlerave të energjisë termale të përftuar ndaj shpenzimeve për instalimin e sistemit dhe energjinë e konsumuar (b); shpenzimet vjetore kumulative për konsumin e energjisë (c); Kosto specifike e ngrohjes Euro/m2 (d). Fig.3.2. Shpenzimet kumulative vjetore për konsumin e energjisë elektrike ose të naftës për ngrohjen e një godine me sistemet e ndryshme (c); Kosto specifike e ngrohjes Euro/m2 (d). Fig. 4.1. Sasitë sezonale të gazrave serë që çlirohen gjatë djegies së qymyrit dhe hidrokarburëve në kaldajat për ngrohjen e disa intitucioneve në Shqipëri. FOTOGRAFI Foto 1.1 Pamje të puseve hidrotermalë Ishmi 1/b (a) dhe Kozani –8 (b). Foto 1.2. Qendrat balneologjike Hotel Park Nosi Llixhat e Elbasanit (a) dhe në Peshkopi (b). Foto 1.3. Pamje të hoteleve në Hydrat-Llixhat e Elbasanit (a) dhe Sarandaporo (Leskovik) (b). Foto 1.4. Burimet termalë në Lumin Sarandaporo, Foto 1.5. Pamje e zonës gjeotermale në lumin Sarandaporo dhe tektonika me të cilën lidhet burimi i avullit në malin e Postenanit (Leskovik). Foto 1.6. Pamje e pusit gjeotermal të braktisur Ardenica-12 dhe pusit Semani –3, që aktualisht ndodhet nën ujërat e detit Adriatik. Foto 1.7. Pamje nga burimet termalë në lumin e Holtës, Gramsh. Foto 2.1. SPA ―Les Bain de Lavey‖ në Zvicër . Foto 4.1. Ndotja e mjedisit nga ujërat termomineralë, Pusi Kozani-8 (a), Llixha Elbasan (b). 14

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj PARATHËNIE Energjia ka shtruar përpara shoqërsë njerëzore një nga problemet më madhore: - të gjenden burime energjetike gjithënjë e më të mëdha, që ti përgjigjen nivelit të kërkesave aktuale të ekonomisë dhe jetës sociale, - të zbatohen teknologji të gjenerimit të energjisë që të ruajnë dhe të mos dëmtojnë jetën e ndotin mjedisin, - sistemet energjetike të jenë integruese. Këto zhvillime po realizohen në kushtet e globalizimit në fillimin e shekullit 21 dhe veprimtarisë antiglobalizuese dhe lëvizjes ekologjike. Komuniteti European (EU) ka dhënë direktivën që të shfrytëzohen burimet e energjisë së rinovueshme për të reduktuar varësinë nga lëndët djegëse konvencionale dhe në të njëjtën kohë të bëhet presion pë zgjidhjen e problemeve mjedisore që shkaktohen nga përdorimi i këtye lëndëve. Në Direktivwn 2001/77/EC “Përparimi i elektricitetit nga burimet e rinovueshme”, paraqitet qëllimi që në vitin 2010 të arrihet që 12% e totalit të konsumit shtëpiak të energjisë dhe 22% e elektricitetit të arrihet nga shfrytëzimi i burimeve të rinovueshme”. Duke filluar në prehistori me zjarrin me dru si burim energjetik, njerëzimi shtoj nga shekulli në shekull burimet e energjisë për të përmirësuar jetën. Shekulli 20-të u bë periudha e naftës e gazit, që janë burimi kryesor energjetik i sotëm, e qymyrgurit, e centraleve bërthamorë dhe e sistemeve të pakta energjetike alternative të energjive të rinovueshme. Në vende të ndryshme mbizotërojnë sisteme energjetike kryesisht të vetme. Midis tyre, tipike është Shqipëria, që ka sot një sistem energjetik që mbështetet në burimet hidrike të vendit. Koha vërtetoi se sisteme të tilla nuk sigurojnë sasitë e nevojshme të energjisë që ti përgjigjen kërkesave të ditës dhe zhvillimit të qëndrueshëm të vendit. Kjo bëri që ne ti kthejmë 15

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ sytë nga qielli dhe të pyesim: a të do të bjerë shi? A do të kemi drita? Ndër energjitë e rinovueshme renditen ajo e ujit, diellit, erës, biomasave dhe gjeotermale. Energjia gjeotermale, që është nxehtësia e Tokës, u rendit e fundit jo për nga rëndësia, pasi ajo qëndron e dyta pas energjisë së ujit, por sepse hera herës nuk e klasifikojnë në rradhën e energjive të rinovueshmë, por e quajnë “energji e pambarueshme”. Po punohet për energjinë e hidrogjenit, që do të jetë energjia e të ardhmes. Të gjitha këto energji duhen shfrytëzuar, përfshirë edhe ato të lëndëve fosile: naftës, gazit dhe qymyreve. Çështja shtrohet që teknologjitë e përdorura duhet të shmangin në maksimumin teknik të mundshëm të kohës ndotjet dhe gazrat sere ,etj. që çlirohen gjatë djegie së tyre. Në Shqipëri ka mundësi të mëdha edhe për shfrytëzimin e energjive të rinovueshme, si ajo gjeotermale, e diellit, e erës dhe e biomasave. Në kushtet aktuale të ekonomisë së tregut në Shqipë, së bashku me transformimet në manaxhimin e sistemit energjetik ekzistues, ka filluar edhe studimi i energjive të tjera të rinovueshme. Sot ne po paraqesim një platformë si mund dhe duhet të shfrytëzohet energjia gjeotermale në Shqipëri. Le të fillojmë të ngrohim dhe freskojmë banesat tona me këtë energji dhe do të paguajmë katër herë më pak sesa kur i ngrohim me kaloriferë elektrike, ose edhe më shumë kur përdorim kaldajë me naftë ose me gaz. Le të shfrytëzojmë ujërat termalë për të zhvilluar ekoturizmin, që do të përmirësojë jetesën e komunitetit dhe do të hapë vende pune të reja. Le të ngrohim e freskojmë serat për kultivimin e perimeve, luleve dhe algave me këtë energji. Ne do të konsiderojmë se kemi kryer detyrën tonë nëse kjo platformë do të gjëjë zbatim dhe energjia gjeotermale do të zërë vendin që meriton në bilancin energjetik të Shqipërisë, si në vendet e përparuara, midis të cilave edhe ato fqinjë. Alfred Frashëri 16

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Hyrje Toka është një planet i nxehtë. Vullkanet, gejzerët dhe burimet e ujërave termalë janë dëshmia më e mirë e këtij fakti. Burimet e nxehtësisë së Tokës janë të brendshme dhe të jashtme. Burimet e brendshme japin një fluks nxehtësie 10-6 kal/cm2.sek. Ndër këto burime bëjnë pjesë bërthama prej urani në qendrën e Tokës, me diametër 5 milje, e cila përfaqëson një reaktor bërthamor natyror, nxehtësia që çlirohet nga zbërthimi i elementëve radioaktivë (uranit, thoriumit dhe izotopit të kaliumit) përbërës të mineraleve në koren dhe mantelin e sipërm të rruzullit të Tokës, nxehtësia e çliruar gjatë procesit të diferencimit gravitacional të lëndës në thellësi të Tokës, gjatë reaksioneve të kalimeve fazore nga reaksionet kimike që zhvillohen në thellësi, si edhe nga fërkimi i shkëmbinjve të kores së Tokës gjatë baticave të litosferës. Burimi i jashtëm është rrezatimi diellor, me fluks nxehtësie 10-2 kal/cm2.sek. Por ndikimi i nxehtësie së rrezatimit diellor është vetëm në disa metra deri dhjetërat e para të metrave nga sipërfaqja e Tokës dhe vetëm në zonat e ngricave të përjetshme në rrethin polar arrijnë deri në qindra metra. Mesatarisht, fluksi i nxehtësisë në kontinente arrin 54,4 mW/m2 dhe sasia e nxehtëisë së shpërndarë 2,8.1012 Wat, ndërsa në total për rruzullin e Tokës 41,0.1012 Wat. Nxehtësia e individualizuar në shkëmbinjtë e Tokës dhe në rezervuarët midis tyre përfaqëson energjinë gjeotermale të shfrytëzueshme nga njerëzimi. Ajo është energji e rinovueshme, miqësore me mjedisin, e cila lidhet me: Shkëmbinjtë e ngrohur nga fluksi i nxehtësisë që vjen nga thellësitë e Tokës Ujërat e nxehtë dhe avulli, që burojnë ose fontanojnë nga geizerët dhe nga puset. Këshilli Europian i Energjisë Gjeotermale, në Deklaratën e Ferrarës, Itali, 29-30 Prill 1999, përcakton se: “Mjedisi ynë na ofron dy burime për të plotësuar nevojat tona, Diellin dhe Tokën, 17

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ tërësisht të ndryshëm. Dielli na jep energjinë drejtpërsëdrejti ose tërthorazi: energjinë e erës, të ujit dhe të biomasës. Por Dielli është lozonjar; ai na bën të varur nga koha e ditës dhe e natës, nga moti dhe klima. Toka paraqet vështirësi, por është e sigurt: potenciali i saj është i gjendur në çdo kohë, ai vetëm duhet shfrytëzuar me teknologjinë e përshtatshme.” Sipas temperaturës së fluidëve natyrore (uji ose shëllirave) të burimeve ose të puseve, energjia gjeotermale klasifikohet: 1. E entalpisë së lartë, me fluide me temperaturë mbi 150oC 2. E entalpisë së mesme, me fluidë me temperaturë 80-150 oC 3. E entalpisë së ulët, me fluidë temperaturë nën 80 oC Shfrytëzimi i energjive të rinovueshme është prirja e sotme në vendet e përparuara të botës, për disa arësye: së pari për të plotësuar kërkesat energjetike që nuk plotësohen nga burimet energjetike të lëndëve djegëse dhe së dyti, janë energji miqësore për mjedisin. Gjatë shfrytëzimit të energjive të rinovueshme nuk çlirohen gazra që krijojnë efektin serë dhe nuk kanë impakte negative të mëdha mbi mjedisin, madje shpesh herë ndikojnë për përmirësimin e ekosistemeve. Prandaj është e kuptueshme që zhvillimet energjetike bashkohore karakterizohen sot, në shtetet e përparuara të Komunitetit Evropian, në SH.B.A, në Japoni etj., nga shfrytëzimi gjithnjë e më shumë e energjive të rinovueshme si e ujit, e Diellit, e erës, gjeotermale dhe e biomasës. Shfrytëzimi i drejtpërdrejtë i energjisë gjeotermale zë një vend të rëndësishëm në bilancin energjetik pas energjisë hidrike. Në nivel botëror, në vitin 2005 kapaciteti i instaluar dhe energjia gjeotermale e shfrytëzuar drejtpërdrejtë 27,825 MWt dhe energjia e përdorur është 261,418 TJ/vit (Lund J. W. 2005). Në Rezolucionin e Reykiavik-ut, të datës 17 nëntor 1998, në kuadrin e Programit të Pestë për kërkim e Zhvillim të Komunitetit Evropian, midis të tjerave thuhet: “Ne dëshirojmë të theksojmë se duhet të realizohet qëllimi për dyfishimin e kontributit të energjive të rinovueshme në dhjetë vitet e ardhshme, duke kërkuar impaktin e plotë të energjisë gjeotermale, si për prodhimin e energjisë elektrike ashtu edhe për ngrohje.... Burimet gjeotermalë mund të përbëjnë një 18

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj kontribut të rëndësishëm për të reduktuar varësinë nga importi i lëndëve djegëse, si edhe ngarkesën e mjedisit në disa vende të Evropës.....” Për të ndërmarrë shfrytëzimin modern, kompleks e kaskadë të energjisë gjeotermale të entalpisë së ulët në Shqipëri ishte e domosdoshme hartimi i një platforme afat shkurtër – afat gjatë, bazuar në përparësitë energjetike të vendit, e cila u realizua në projektin ―Platformë për shfrytëzimin integral dhe kaskadë të energjisë gjeotermale të entalpisë së ulët në kuadrin e bilancit energjetik të Shqipërisë”, në kuadrin e Programit Kombëtar për Kërkim e Zhvillim, Uji dhe Energjia (2007-2009). Në këtë platformë, nëpërmet skenarëve të ndryshëm propozohet të realizohet me efektivitet të lartë shfrytëzimi kompleks dhe kaskadë i energjisë gjeotermale në kushtet e vendit tonë, për të patur jo vetëm efektivitet ekonomik të lartë, por edhe të hapen biznese të reja, të sigurohen vende të reja pune për komunitetin, të jepet ndihmesë në zhvillimin e turizmi ekologjik, si edhe të mbrohet mjedisi. Kjo platformë mbështetet në studimet e gjeotermisë në Shqipëri dhe energjisë së saj miqësore me mjedisin, në kuadrin e Shkencave të Tokës, të cilat janë rezultat i një pune intensive mbi 21 vjeçare. Në kornizën e Shkencave të Tokës, arritjet më të mira të kësaj pune kërkimore shkencore janë botuar në ―Atlasin e burimeve te energjisë gjeotermale në Shqipëri‖ (2004) nga Fakulteti i Gjeologjisë dhe i Minierave në kuadrin e Programit Kombëtar për Kërkim e Zhvillim të drejtuar nga Akademia e Shkencave, në kapitujt mbi Shqipërinë në ―Geothermal Atlas of Europe‖ (1992) dhe ―Atlas of Geothermal Resources in Europe‖ (1997) botuar nga Komisioni Europian, si edhe janë në dhjetëra studime dhe artikuj të referuar dhe botuar në vend dhe në forume prestigjioze ndërkombëtare jashtë vendit (1992-2009), lista e plotë e të cilave jepet në fund të këtij libri. Autorët falënderojnë grupin e redaktimit shkencor Prof. Dr. Andonaq Lodo, Prof. Dr. Angjelin Shtjefni, Prof. Dr. Bashkim Çela (Bashkëdrejtues i Projektit), Prof. Dr. Niko Pano, Dr. Inxh. Ramadan Alushaj, Akad. Prof. Dr. Salvatore Bushati, 19

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Prof. Dr. Spiro Thodhorjani, me të cilët bashkërisht punuam në realizimin e projektit. Ne u shprehim falënderimet më të mira recenzentëve Prof. Dr. Rushan Liço, Prof. Dr. Riza Aleti, Dr. Inxh. Rexhep Karapici, Prof. As. Dr. Flamur Bidaj si edhe Departamentit të Burimeve të Energjisë në Fakultetin e Gjeologjisë dhe të Minierave dhe Departamentit të Energjetikës në Fakultetin e Inxhninierisë Mekanike për vlerësimin dhe vërejtjet e sugjerimet e bëra, të cilat ndihmuan të përmirësohet studimi. Ata ndjejnë të nevojshme tu shprehin falenderimet e tyre më të mira bashkautorëve të studimeve gjeotermale në vite, Muhamet Doracaj, Rushan Liço, Fiqiri Bakalli, Nazif Kapedani, Burhan Çanga, Hilmi Halimi, Edlir Vokopola, Enkeleida Jareci, Salvatore Bushati, Niko Pano, Hajri Haska, informaticienëve Gudar Beqiraj dhe Neki Frashëri, Inxh. Gjeof. Spartak Kasapi. Në mënyrë të veçantë, falenderojmë ekipin e gjeotermisë së Institutit Gjeofizik të Pragës Dr. Vladimir Çermak, Jan Safanda, Milan Kresl, Lenka Kuçerova e Peter Stulc. Me mirënjohje falenderojnë edhe gjeotermistët më në zë të kohës, për konsulitimet dhe vlerësimet e rezultateve të studimeve, Prof. J.W. Lund (Insituti i Energjisë, Oregon, USA), Prof. Dr. Hurtig E. (Instituti Qëndror i Fizikës së Tokës, Potdam, Gjermani), Prof. Dr. K. Popovksi (Universiteti St. Kliment Ohridski, Bitota, Maqedoni), Prof. F. Mongelli dhe Prof. G. Zito (Universiteti i Barit, Itali), Prof. M. Fytikas (Universiteti i Selanikut, Greqi), Prof. P. Valldimarsonn (Universiteti i Islandës). Ne u jemi mirënjohës institucioneve të shtetit shqiptar Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës - Programit Kombëtar për Kërkim e Zhvillim, Fakultetit të Gjeologjisë dhe të Minierave dhe Fakultetit të Inxhinierisë Mekanike, Universiteti Politeknik të Tiranës, Akademisë së Shkencave, ish Komitetit të Shkencave, Zyrës GEF SGP të UNDP për mundësimin e kërkimit shkencor në fushën e energjisë gjeotermale. Falenderojmë Komisionin Gjeotermal Europian për përfshirjen e studimeve shqiptare të gjeotermisë së Atlaset e Evropës, si edhe Institutin Gjeofizik të Akademisë së Shkencave, Pragë, për bashkëpunimin e frytshëm shkencor në fushën e studimeve gjeotermale. 20

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Kreu 1 BURIMET E ENERGJISË GJEOTERMALE NË SHQIPËRI 1.1. Nxehtësia e shtresave të Tokës në strukturat gjeologjike në Shqipëri Regjimi gjeotermal i Albanideve, që përfaqësojnë bashkësinë e strukturave gjeologjike të cilat shtrihen në territorin e Republikës së Shqipërisë, kushtëzohet nga dendësia e fluksit të nxehtësisë, gradienti gjeotermal dhe shpërndarja e fushës së temperaturave në thellësi të ndryshme, në lidhje të ngushtë me litologjinë dhe me tektonikën e strukturave gjeologjike, si edhe me hidrodinamikën e ujërave nëntokësore. Ky regjim kushtëzon edhe burimet dhe rezervat e energjisë gjeotermale. 1.1.1. Dendësia e fluksit të nxehtësisë Parametri kryesor që kushtëzon rezervat e energjisë gjeotermale është dendësia e fluksit të nxehtësisë, shpërndarja e të cilës në Shqipëri është e ndryshme në krahinat e saj (Fig. 1.1). Në qendrën e Ultësirës Perëndimore, ku shtrihet Baseni Sedimentar Shqiptar, dendësia e fluksit të nxehtësisë është rreth 41.3 mW/m2. Izoterma 30 mW/m2 mbetet e hapur drejt shelfit shqiptar të detit Adriatik. Krahina malore jugore deri veri-lindore, ku shtrihet brezi i 21

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ shkëmbinjve magmatikë, karakterizohet nga dendësi më e lartë e fluksit të nxehtësisë, që luhatet nga 40 mW/m2 në Rehovë të Korçës, 48.3 mW/m2 në Bulqizë dhe deri në 61.8 mW/m2 në fshatin Keçël të Kukësit. Edhe në masivin ultrabazik të Tropojës, dendësia e fluksit arrin 47.2 mW/m2. Deri në 47 mW/m2 arrin dendësia e fluksit të nxehtësisë edhe në Mirditën Qendrore. Izotermat me vlera 35;40;45 mW/m2 përvijojnë mirë brezin ofiolitik. Izotermat me vlera 45mW/m2 në verilindje dhe me vlerë 40 mW/m2 në juglindje mbeten të hapura në drejtim të vazhdimit të brezit ofiolitik në Kosovë dhe në Greqi, përkatësisht. Vlerat më të larta të dendësisë së fluksit të nxehtësisë në këto krahina, në krahasim me Ultësirën perëndimore dhe krahinat jug-perëndimore, shpjegohen me cektimin e tavanit të bazamentit kristalin, ku shtrihen shkëmbinj granitoidë që gjenerojnë më shumë nxehtësi, si rrjedhojë e zbërthimit të elementeve radioaktivë (Fig. 1.6.a). Në këtë brez janë fiksuar disa vatra me vlera të larta të dendësisë së fluksit të nxehtësisë. Këto anomali të fluksit të lartë lidhen me transmetimin intensiv të nxehtësisë nëpër thyerjet e thella tërthore, dhe veçanërisht në nyjet e ndërprerjes së tyre me thyerjet e thella gjatësore. Këto thyerje kushtëzojnë edhe burimet e energjisë gjeotermale. Në zonën e Dumresë dhe në zonën e Xarës në Sarandë, ku ndodhen diapirët kriporë, dendësia e fluksit të nxehtësisë ka, përkatësisht, vlera 37 mW/m2 dhe 27 mW/m2. Në Alpet Shqiptare, dendësia e fluksit të nxehtësisë është shumë e vogël. Ajo ka vlera që arrijnë deri në 10 mW/m2, çka shpjegohet me thellësinë e madhe, 50-60 km, të Kufirit MOHO, si edhe me prerjen e trashë karbonatike, e cila gjeneron shumë pak nxehtësi, në mungesë të përmbajtjes së elementeve radioaktive. Burimi më i cekët i energjisë gjeotermale është nxehtësia e truallit dhe e shkëmbinjve rrënjësorë që shtrihen nën ta deri në thellësinë rreth 100-150 m. Fluksi i nxehtësisë në këto thellësi përfaqëson burim të energjisë gjeotermale, e cila mund të shfrytëzohet me efektivitet të lartë ekonomik me anën e sistemit të pompave të nxehtësisë gjeotermale për ngrohjen dhe freskimin e godinave, të serave dhe pishinave. 22

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Ujërat e liqeneve, si edhe i detit (me temperaturë 12-13 oC edhe në dimër), të ngrohur nga nxehtësia e Tokës dhe rrezatimi diellor janë burim tjetër i energjisë gjeotermale. Burim i energjisë gjeotermale është edhe nxehtësia e shtresave të thella të tokës disa mijëra metra, aq sa janë edhe puset e thellë të shpuar në vend. Nxehtësia nga shkëmbinjtë e këtyre shtresave nxirret me këmbyes vertikalë nxehtësie të futur në puset e thellë. 1.1.2. Gradienti gjeotermal Gradienti gjeotermal në Shqipëri kushtëzohet nga dendësia e fluksit të nxehtësisë në rajon dhe nga përcjellshmëria termike e shkëmbinjve që ndërtojnë strukturat gjeologjike. Kësisoj, fusha e gradientit gjeotermal është përhapur në varësi të ndërtimit gjeologjik të krahinave dhe nga situacioni litologostrukturor lokal (Viz. 1.2). Në territorin jug-perëndimor dhe perëndimor të vendit, gradienti gjeotermal, mesatarisht, ka madhësi rreth 15 mK/m. Izolinja me vlerën e gradientit 15 mK/m ka përvijëzim pothuajse të ngjashëm me kufirin e Ultësirës Perëndimore dhe mbetet e hapur në drejtim të veriperëndimit, drejt shelfit të detit Adriatik. Ky gradient i vogël shpjegohet me trashësinë shumë të madhe, mbi 12 000 m, të depozitimeve të Basenit Sedimentar Shqiptar. Vlera më e madhe e gradientit gjeotermal vrojtohet në pjesën argjilore të suitës Helmësi të pliocenit në qendrën e Ultësirës Pranadriatike në Myzeqe, ku gradienti arrin në 21.3 mK/m (Fig. 1.6.b dhe 1.7.a). Krahinat malore jugore deri veri-lindore, ku shtrihet brezi i shkëmbinjve magmatikë, karakterizohen nga gradientë gjeotermale, që luhaten në kufij të gjerë, nga (2 - 23.5) mk/m. Gradientët e vegjël shpjegohen me qarkullimin intensiv të ujërave nëntokësorë, veçanërisht në masivët ultrabazikë, çka vërtetohet me temperaturat e ulëta, në nivelin 7.0°C deri në thellësi rreth 200 m. Duke analizuar në tërësi hartën e 23

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ gradientit mesatar për këtë brez, vihet re rritje e gradientit drejt lindjes. Kjo rritje është e madhe, veçanërisht, drejt verilindjes në rajonin e Kukësit dhe juglindjes, në rajonin e Korçës. Gradienti më i madh (23.5 mK/m) është regjistruar në zonën e Kukësit dhe Tropojës. Alpet Shqiptare, rajoni i Gjirokastrës dhe jug-lindja e Sarandës përfaqësojnë zona me gradientë të vegjël, me madhësi nga 5 mK/m deri në zero ose madje negativë, si pasojë e ndikimit të fuqishëm të lëvizjes intensive të ujërave të ftohta sipërfaqësore deri në thellësitë e mëdha, 1000-2000 m, në prerjet gëlqerore në strukturat që kanë bërthama të zhveshura në sipërfaqen e tokës ose që shtrihen në thellësi të vogël. Kjo dukuri është fiksuar në strukturën e Kalcatit (Fig. 1.6.b), Erindit dhe Nokovës. Kështu ndodh edhe në prerjet gëlqerore të Alpeve Shqiptare, ku deri në thellësinë 500 m sa është regjistruar temperatura, gradienti gjeotermal ka madhësi pothuajse zero mK/m. Krahina malore qendrore Fushë-Krujë – Tiranë - Elbasan – Gramsh karakterizohet nga gradienti gjeotermal relativisht i vogël, i nivelit rreth 10 mk/m, që ka mundësi të kushtëzohet me praninë e diapireve kripore. Gradienti gjeotermal ka madhësi rreth 12.5 mK·m-1 në pjesën veriore të zonës Kruja, në Velipojë. E kundërta ndodh në sektorin jugor, në zonën Përmet-Leskovik, ku gradienti rritet deri në 20 mK/m. Kjo rritje lidhet me ndikimin e fluksit gjeotermal të rritur në jugun e brezit ofiolitik. Gradienti gjeotermal kushtëzohet nga tektonika dhe litologjia e prerjes gjeologjike të rajonit. Vlera më të larta të gradientit gjeotermal janë fiksuar në strukturat antiklinale molasike, si në Divjakë (Fig. 1.7.a). Në vargjet antiklinale me bërthama gëlqerore ku ka qarkullim të ujërave nëntokësore, gradientët gjeotermalë kanë vlerë më të vogël në krahasim me pjesën e prerjes flishoidale. Gradienti gjeotermal zvogëlohet mesatarisht në masën 10-20%, madje edhe më shumë, deri në 24%, siç është rasti i strukturës së Ballshit, ku gradienti në thellësinë 700-800m karshi prerjes flishore të oligocenit ka vlerë 13.5 mK/m, kurse më thellë, në prerjen gëlqerore të jurasikut deri në eocen, gradienti zvogëlohet deri në 11.5 mK/m. Gradienti merr vlera të vogla, 7-10 mK/m, në brezat e thellë sinklinalë të 24

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj zonës Jonike dhe zonës Kruja, që kryesisht përfaqësojnë luginat midis maleve. Litologjia e prerjes gjeologjike kushtëzon ecurinë lokale të gradientit gjeotermal. Kjo lidhet me faktin se shkëmbinjtë me përbërje të ndryshme litologjike kanë përcjellshmëri termike të ndryshme. Gradient gjeotermal është mbi dy herë më i madh në prerjet gjeologjike argjilore e suitës Helmësi në krahasim me pjesën konglomeratike të prerjes. Në madhësinë e gradientit gjeotermal ndikon edhe shfaqja e trysnive të larta anomale. Duke filluar nga zona kalimtare deri në thellësinë e shfaqjes së trysnive të larta anomale, ekzistojnë anomali termike lokale të qarta. Temperatura rritet me hop në masën (5-10) °C [Hoxha Xh. 1984, Liço R. etj., 1998]. Në këto raste, në puse takohen shtresa me ujë të nxehtë, që mund të shfrytëzohen, si në Seman, në Divjakë etj. Në krahinat perëndimore dhe jug-perëndimore të Shqipërisë gradienti gjeotermal ka vlerë të ngjashme edhe me strukturat e Dinarideve, të cilat gjithashtu, karakterizohen nga gradient relativisht i vogël, mesatarisht 15 mK·m-1 [Ibrahimpasic.J 1983, Milivojeviç G. M. 1993, Ravik D. dhe Rajner D. 1993], dhe me të pjesës veriore të Helenideve, ku gradienti gjeotermal është rreth 12 mK·m-1 [Fytikas M, Kolios N.P.], si edhe me shelfin shqiptar të Adriatikut (18.4 - 19.7 mK/m) [Atlasi Gjeotermal i Europës 1992]. Përputhje e mirë konstatohet edhe me të dhënat gjeotermale të Maqedonisë [Georgievna M. 2003, Micevsky E. 2003]. Në përhapjen e fushës termale ekzistojnë ndikime anësore, të cilat janë të mëdha veçanërisht kur në afërsi me pusin ku regjistrohet temperatura shtrihen struktura karbonatike ku qarkullojnë ujëra nëntokësorë. Kështu, në pusin e thellë Ardenica-18, deri në thellësinë 2500 m, gradienti gjeotermal mesatar ka madhësi 15.4 mK·m-1. Nën nivelin 3000m gradienti zvogëlohet deri në 13.1 mK·m-1; kjo ndodh sepse në lindje të këtij pusi, në të njëjtën thellësi shtrihet struktura karbonatike e Patos-Verbasit (Fig. 1.6.b). Modelimet gjeotermale kanë 25 treguar se në krahinat

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ perëndimore të Shqipërisë vlerat e gradientit gjeotermal 1521.3 mK/m ruhen deri në thellësinë 20 km. Më thellë, gradienti zvogëlohet. Ky ndryshim i madhësisë së gradientit gjeotermal përputhet me tavanin e bazamentit kristalik. Ndërsa në krahinat malore, gradienti gjeotermal zvogëlohet më thellë se 12 000 m, me tavanin e evaporiteve triasike (Fig. 1.6.a). 1.1.3. Temperaturat në thellësi të ndryshme Temperatura e shtresave pranë sipërfaqësore, si edhe ecuria e temperaturës me thellësinë, në prerjen e të ashtuquajturit brez i temperaturës konstante, përcaktohen nga pozicioni gjeografik, stina e moti, si edhe kushtet gjeomorfologjike të zonës (pjerrësia e tokës dhe pozicioni i saj ndaj diellit, përbërja litologjike dhe nxehtësia specifike e mbulesës së shkrifët, e shkëmbinjve rrënjësorë nën ta, si edhe nga lagështia e tyre). Sipas studimeve hidrometeorologjike shumë vjeçare rezulton se gjatë stinës së verës, zonat fushore dhe jugperëndimore marrin mesatarisht 140,000 kalori.cm-2 nga rrezatimi diellor, ndërsa në zonat verilindore si në Peshkopi, sasia e nxehtësisë arrin 120,000 kalori.cm-2. Në pjesën pranësipërfaqësore, me rritjen e thellësisë zvogëlohet temperatura. Kjo ulje arrin deri në 9 °C nga thellësia 5 cm në 80 cm [Gjoka L., 1990, Klima e Shqipërisë 1978]. Në prerjen e depozitimeve kuaternare në rajonin fushor të vendit, në brezin e temperaturës konstante në fushën e Tiranës (Rinas), nga sipërfaqja e Tokës e deri në thellësinë 25m, temperatura ndryshon me stinën: më e lartë në verë dhe më e ftohtë në dimër (Fig. 1.3, 1.4.a). Nën këtë thellësi temperatura është konstante, rreth 15.5 °C gjatë të gjithë vitit. Por janë regjistruar ndryshime anësore të temperaturës, deri në masën 0.5oC edhe në largësi 500m, në të njëjtën ditë dhe orë. Kjo lidhet me ndryshimin e përbërjes litologjike të depozitimeve të shkrifta kuaternare. Në rajonet malore verilindore të Shqipërisë, është vrojtuar se brezi i temperaturës konstante vijon deri në thellësinë 50m, siç është rasti në prerjen e shkëmbinjve vullkanogjenë në zonën e Fushë-Arrëzit. Tabloja e fushës termale në sipërfaqe të Tokës, si edhe 26

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj gradientët gjeotermalë të vegjël në territorin shqiptar, kanë bërë që në thellësinë 100m temperaturat të jenë mbi 5oC deri rreth 19oC. Temperaturat e rendit nga 16 °C deri në 18.8°C janë regjistruar në Ultësirën Perëndimore dhe në jug-perëndim të Shqipërisë (Fig. 1.3). Sektorët me temperaturë më të lartë, midis 18 °C dhe 19 °C, ndodhen në zonën e Myzeqesë KolonjëDivjakë-Kryevidh, në Vlorë dhe në Sarandë-Delvinë. Duke analizuar hartën e temperaturës në thellësinë 100m, vihet re se temperatura rritet drejt jug-perëndimit dhe perëndimit të vendit. Izotermat kanë në përgjithësi përvijëzim sipas shtrirjes së strukturave dhe të zonave tektonike të Albanideve, me drejtim veriperëndim - juglindje. Bën përjashtim nga kjo ecuri, përvijëzimi i izotermave në zonën e Alpeve Shqiptare. Izotermat me vlerë të temperaturës 16 °C dhe 18 °C, mbeten të hapura drejt veriperëndimit në shelfin e detit Adriatik. Shumë interes paraqet fusha e temperaturës në liqene. Në liqenin e Ohrit temperatura e matur në fundin e verës ka qenë 23.8 °C në thellësi 10 m (Fig. 1.4.b). Temperatura ndryshon, madje me gradient të madh, në drejtim vertikal deri në thellësinë 40 m. Më thellë, praktikisht ajo ruhet konstante, në vlerën 7-8°C. Fusha gjeotermale në thellësi, në krahinat veri-perëndimore, qendrore, perëndimore dhe jug-perëndimore karakterizohet nga vlera relativisht të ulëta të temperaturës, siç është karakteristikë e baseneve të thellë sedimentare. Në thellësinë 500 m, temperaturat rriten deri në 21-25.7°C. Në Ultësirën Perëndimore dhe në zonën jug-perëndimore temperatura arrin deri në 32.9oC në thellësinë 1000m, 54oC në thellësinë 2000m dhe 71.8oC në thellësinë 3000m (Fig.1.5). Në nivele më të thellë, temperatura rritet gradualisht, derisa arrin 105.8 °C në thellësinë 6000m, të matur në strukturën e Ardenicës (Fig. 1.6.b). Krahas ndryshimeve krahinore të temperaturës, ekzistojnë edhe luhatje lokale anësore edhe në largësi 7-8 km. Në Ultësirën Perëndimore, në thellësinë 3000 m janë regjistruar 27

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ ndryshime të temperaturës deri në 8-9 °C në largësi të krahasueshme me thellësinë. Ndryshimet më të mëdha anësore të temperaturës për nivelet, deri në 500m, janë fiksuar në rajonet e krahinave malore jugore, qendrore, veri-lindore, duke filluar nga Rehova deri në Tropojë. Ky ndryshim i fundit shkaktohet kryesisht nga lëvizjet e ujërave të ftohtë nëntokësorë. 28

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 29

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ 30

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 31

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ a) b) Fleta 1.4. Termograma e pusit Rinasi-1 (a) dhe ujit të liqenit të Ohrit (b,c). 32

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 33

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Fig. 1.6-a. Profili gjeologo-gjeofizik Albanid-1: Falco në detin Adriatik-Durrës-Tiranë-Peshkopi. Geological-geophysical profile Albanid-1. [Të dhënat e gravitacionit për detin Adriatik sipas Richetti, 1980]. 1. Pliocen (N2), 2- Miocen i poshtëm (N1)-flishi i paleogjenit (Pg3); 3- Gëlqerorë mesozoikë (Mz); 4- Shkëmbinj ultrabazikë; 5- Kripëra; 6- Bazamenti kristalin; 7- Kore bazaltike; 8- Kufiri MOHO; 9- Thyerje e thellë; 10- Dendësia, g/cm3; 11Temperatura, oC; 12- Pus i thellë; GB- Anomalia Bouguer; T- Anomalia e fushës totale magnetike; q-Dendësia e fluksit të nxehtësisë. 34

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Fig. 6.b. Profili gjeotermal Ardenicë. Geothermal profile in Ardenca zone. 35

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ a) b) Fleta 1.7. Profilet gjeotermale Divjakë (a), Kalcat (b). Geothermal profiles Divjaka (a), Kalcat (b). Cr-Pg1-2 – gëlqerorë; Pg3- Flish; N13- Molasa; N2H- Argjila, N2Rr- Konglomerate. 36

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 1.2. Ujërat termalë në Shqipëri 1.2.1. Burimet dhe puset e ujërave termalë në Shqipëri Shqipëria ka shumë burime të ujërave termale (Pasqyra 1.1, Fig. 1.8, 1.9, 1.10). Këto burime njihen qysh në lashtësi. Në fshatin Bënjë të Përmetit ka burime termalë në shtratin e lumit të Lëngaricës, të mirënjohura qysh në kohën e Perandorisë Romake dhe vetë fshati emrin e ka marrë nga fjala ―banjë‖ (Fig. 1.12.a dhe b). Burimet termale të Llixhave të Elbasanit, gjithashtu janë të njohura qysh në atë kohë dhe në vitin 1932 atje është ndërtuar një qendër balneologjike moderne për kohën ―Hotel Park‖, që funksionon edhe në ditët tona me të njëjtën teknologji (Fig. 1.17.a dhe b, Foto 1.2.a). Në malin e Postenanit, në veri të Leskovikut, shfaqet burim avulli. Edhe ky burim është shfrytëzuar nga banorët vendas për të bërë banja dhe për të mjekuar sëmundje të ndryshme. Edit‘h Durham, në librin ―The Burden of the Balkans‖, botuar në vitin 1905, shkruan: ―Përgjatë një shkëmbi, jo larg nga fshati, gjendet një burim sulfidrik, .....Burimi vlerësohet shumë për mjekime të reomatizmit…‖. Që nga ajo kohë, burimet unikale të avullit në Shqipëri, mbetën jashtë vëmendjes së specialistëve dhe nuk janë pasqyruar në literaturën gjeologjike. Në verën e vitit 2003, Alfred Frashëri, Neki Frashëri dhe Ilir Mati, vajtën në Postenan dhe kryen vrojtime e fotografime [N. Frashëri, I. Mati, 2003] (Foto 1.5). Për këto burime avulli ka shkrojtur edhe gjeografi Meçaj N. në librin e tij (2003). Janë të mirënjohura burimet termalë të Vromonerit në bregun e lumit Sarandaporo në Leskovik (Foto 1.4, 1.5), të Peshkopisë (Foto 1.2.b ) dhe të Holtës pranë Gramshit (Foto 1.7). Gjatë gjysmës së dytë të shekullit të kaluar ka fontanuar ujë i nxehtë edhe nga disa puse të thellë të shpuar për kërkimin e naftës e të gazit (Pasqyra 1.2, Viz. 1.8, 1.9, 1.10, Foto 1.1 1.6). Deri sot, ujërat termalë janë shfrytëzuar vetëm për qëllime kurative të sëmundjeve të ndryshme. 37

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Në Shqipëri, njihen vetëm burime dhe puse të ujërave termalë të entalpisë së ulët, temperaturat e disa prej tyre janë pothuajse në kufijtë e sipërm të entalpisë së ulët, duke arritur në 60 °C në Llixhat e Elbasanit dhe në pusin Ishmi 1/b, dhe 65.5 °C, në pusin Kozani-8 (Foto 1.1). Nisur nga prania e burimit të avullit në Postenan, duket se janë premisat gjeologjike që të gjenden edhe burime gjeotermalë të entalpisë së mesme, me temperaturë mbi 80 oC. Këto burime e puse që fontanojnë ujëra të nxehtë ndodhen në zonat gjeotermale, të cilat lidhen me tektonikën shkëputëse krahinore dhe me brezat sizmologjikë aktive (Fig. 1.8). Katalogu i burimeve termalë në Shqipëri Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Emri i burimit dhe rajonit Temp . °C Zhejë 1 dhe 2 Shupal Llixha Elbasan Burimet ―Nosi‖ Përroi i Banjës, Hydrait, Elbasan Peshkopi, Përroi i Banjës Ura e Katiut, Lëngaricë, Përmet Vromoneri, Sarandoporo, Leskovik Përroi i Holtës, Gramsh Postenan, Leskovik Kapaj, Mallakastër Treblovë, Vlorë 21-22 29.5 38-60 46-58 43.5 30 26.7 24 Avull 16.917.9 Pasqyra 1.1 Koordinatat Gjeografike Prurja l/sek Gjeresi V 41°35'34" 41°27'3" 41°01'50‘‘41o02‘00‘‘ 41o1‘10" 41o1‘20" 41°42'10" Gjatesi L 19°42'53" 19°55',9 20°04'20"20o04‘30‘‘ 20o05‘15" 20o05‘25" 20°27'15" 40°14'41", 6 40°5'56" 20°26‘5‘‘,2 >160 20°40'30" >10 40°55'46", 8 o10‘32", 40 9 40o32‘30" 20°13'12",6 >10 40o28‘42‘‘ 19o39‘27‘‘ 38 11.7 <10 15 28,6 14 20o23‘14",1 19o48‘42" 12

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Katalogu i puseve termale në shqipëri Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 Pusi Kozani 8 Ishmi 1/b Galigati 2 Bubullima 5 Semani 1 Semani 3 Ardenica 3 Ardenica 12 Verbasi 2 Puse të cekët Frakull i cekët K-5 Selenicë i cekët, Vlorë Burizan i cekët Letan Temp. në °C 65.5 60 45-50 48-50 35 67 38 32 29.3 Koordinatat Gjerësi V. 41°06' 41°29.2' 40°57'6‖ 41°19'18‖ 40°47'26‘‘,7 40o 46‘12‖ 40°49'20‖,5 40°41'41‖,3 40oo‘45‘‘,1 Pasqyra 1.2 gjeografike Prurja Gjatësi L. l/sek 20°01'6‖ 10.3 19°40.4' 3.5 20°09'24‖ 0.9 19°40'36‖ 19°23‘39‘‘,6 5 19o22‘24‖ 30 19°35'10‖,7 15-18 '19°35'42‖ 5-18 19o38‘10‘‘,7 1-3 40o38‘0‘‘,36 19o32‘19‘‘,8 35.3 40o33‘18" 19o39‘30" <10 50 41o31‘17‘‘,4 41007‘9‖ 19o42‘40‘‘,2 20o22‘49‖ 5.5 39

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ 40

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Fig. 1.9. Burimet dhe puset gjeotermalë kryesorë në Shqipëri. 41

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Fleta 1.10. Pamje foto-satelitore e Shqipërisë me burimet dhe puset gjeotermalë kryesorë. 1. Peshkopi. 2. Pusi Ishmi 1/b; 3. Pusi Kozani-8; 4. Llixhat Elbasan, 5. Pusi Galigati-2; 6- Holtë; 7- Pusi Semani-3; 8- Pusi Ardenica-12; 9- Pusi Bubullima-5; 10- Burimet Bënjë- lumi Lëngarica-Përmet; 11Burimi i avullit Postenan-Leskovik; 12- Burimet SarandaporoLeksovik; 13- Burimet Kavasila- Greqi. 42

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj 1.2.2. Zonat e burimeve gjeotermalë në Shqipëri dhe karakteristikat fiziko-kimike të ujërave termalë në Shqipëri Burimet dhe puset e ujërave termalë në Shqipëri janë të lokalizuar në tri zona gjeotermale (Viz. 1.8): 1. Zona Gjeotermale Kruja 2. Zona Gjeotermale Ardenica 3. Zona Gjeotermale Peshkopia Tri zonat gjeotermale kanë veçori gjeologjike dhe termohidrogjeologjike të ndryshme. Përveç këtyre, ka edhe burime të veçanta në zona të tjera si: në fshatin Kapaj në Mallakastër, në Selenicë dhe Treblovë të Vlorës, si edhe në Krane në lindje të qytetit të Sarandës; por këto janë burime të veçantë dhe ujërat e tyre kanë temperatura relativisht të ulëta dhe prurje të vogla dhe jo të qëndrueshme (Pasqyra 1.1). 1.2.2.1. Zona gjeotermale Kruja Zona gjeotermale Kruja është zona më e madhe, e cila shtrihet rreth 180 kilometra dhe ka një gjerësi 4-5 kilometra (Viz. 1.8). Ajo fillon në bregdetin e Adriatikut, në veri të Kepit të Rodonit, vazhdon me strukturën e Ishmit, të Kozanit në veri të Elbasanit, të Llixhave të Elbasanit, të Holtës, të Bënjës në përroin e Lëngaricës, të avullit në malin e Postenanit në Leskovik dhe të lumit të Sarandaporos në afërsi të kufirit shqiptaro- grek. Tej kufirit, zona Kruja vazhdon më në jug me burimet e Kavasilës në zonën e Konicës në Greqi [Frashëri A. et., 2003, Fytikas M.D. etj. Taktikos S. 1993]. Zona Gjeotermale Kruja përfaqëson një varg strukturash antiklinale, me bërthama karbonatike. Gëlqerorët vazhdojnë me flishin oligocenik. Prerja flishore ka trashësi deri në 5 km. Në disa struktura në veri të zonës, si në atë të Ishmit, drejtpërsëdrejti mbi gëlqerorët e shplarë vendosen transgresivisht molasat e tortonianit. Në struktura të tjera, si 43

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ në Kozan, mbi prerjen flishore, transgresivisht shtrihen mergelet e burdigalianit. Formacioni karbonatik përfaqësohet nga gëlqerorë neritikë, gëlqerorë dolomitikë dhe dolomite. Gëlqerorët janë me çarje dhe mikroçarje të shumta dhe të karstëzuar. Antiklinalet janë lineare, me gjatësi deri në 20-30 km. Ato janë asimetrike dhe krahët e tyre perëndimore janë të këputur nga tektonika disjunktive. Ka edhe antiklinale të përmbysur dhe të mbihedhur drejt perëndimit. Vargu i strukturave me ujëra të nxehtë përfaqëson, kryesisht, buzinën perëndimore të zonës tektonike Kruja. Strukturat e buzës perëndimore të zonës Kruja vendosen mbi strukturat e zonës Jonike, nëpërmjet tektonikës mbihipëse krahinore. Tektonikat mbihipëse krahinore të Albanideve, nga thellësi të mëdha, arrijnë e zhvishen në sipërfaqe. Disa prej tyre prekin të gjithë koren sedimentare. E tillë është edhe tektonika më perëndimore e zonës tektonike Kruja. Temperaturat e akuiferit, të vlerësuara sipas përbërjes kimike të ujërave termalë të disa burimeve, me anën e gjeotermometrave Fournier, Truesdell dhe Na+K+Ca jepen në pasqyrën 1.3. Temperatura e akuiferit e vlerësuar sipas gjeotermometrave (në gradë Celsius) Pasqyra 1.3 Gjeotermometr i Fournier Truesdell Na+K+Ca Burimet në Mamurras Burimi 1 Burimi 2 Burimi ―NOSI‖ Llixha Elbasan 254 235 143 214 184 130 44 220 191 132

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Fig. 1.11. Harta hidrogjeologjike dhe burimet gjeotermalë Mamurras, Burizan, Shupal dhe puset gjeotermalë Ishmi 1/b dhe Kozani 8 (sipas Harta Hidrogjeologjike e Shqipërisë, shkalla 1:200.000). 45

Alfred FRASHËRI, Nevton KODHELAJ Kozani-2 Kozani-3 Kozani-8 Fig. 1.12. Harta topografike e zonës së puseve të thellë gjeotermalë Kozani-8, Kozani- 2 dhe Kozani- 3. 46

Burimet e energjisë gjeotermale në Shqipëri dhe platformë për shfrytëzimin e saj Këto rezultate tregojnë se uji vjen nga thellësi të mëdha, ku mjedisi ka temperaturë të lartë, 150-200°C. Uji i nxehtë ngjitet lart, kryesisht, nëpërmjet shkëmbinjve të shkatërruar të zonave tektonike dhe ngop çarjet e kolektorit karbonatik në Ishëm, po ashtu në Kozan, kur krijohet depresion në pus për përvetësim dhe gjatë fontanimit, ose buron si në Llixhat e Elbasanit, në Holtë, Bënjë, Postenan dhe Sarandaporo. Në pasqyrën 1.4 jepet përbërja kimike e ujërave të pjesës veriore të zonës gjeotermale Kruja, nga Galigati në jugë deri në Mamurras në veri. Klasifikimi i burimeve dhe puseve gjeotermalë në Shqipëri, që po paraqitet më poshtë është bërë sipas temperaturës së ujërave termomineralë dhe gjerësisë së gamës së përdorimit të tyre. 1.2.2.1.a. Struktura e Kozanit, Elbasan Struktura e Kozanit shtrihet në luginën shumë të bukur të lumit Kusha ku ndodhet fshati Shijon i Elbasanit. Një pus i thellë, Kozani-8, i shpuar në tetorin e vitit 1990, jep ujë termal me temperaturë të lartë në grykë, 65.5 °C (Viz. 1.8, 1.9, 1.10, 1.11, 1.12, 1.13, 1.16, Foto 1.1). Pusi ndodhet 35 km në juglindje të Tiranës dhe gjendet vetëm 8 km larg Elbasanit, në veri-perëndim të tij. Uji del nga një horizont gëlqerorësh në thellësinë 1816-1837m. Sipas diagramës së rezistencës së dukshme, gëlqerorët janë kompaktë në këtë interval dhe kanë rezistencë elektrike specifike të lartë. Temperatura e ujit është 80°C, kurse trysnia 191 atmosferë në tavanin e gëlqerorëve në fund të pusit, si dhe 12 atmosferë në grykën e tij. Në pasqyrën Nr. 1.4 jepet përbërja kimike e ujit. Mineralizimi i ujit 4.6 g/l. Prurja është e qëndrueshme, 10.3 l/sek. Fuqia e mundshme për tu instaluar ësht

Add a comment

Related presentations

Krishna Holidays is a well established Adventure and Tour operating company in Ris...

Learn about Fastport Passport, we offer expedited passport and visa solutions nati...

71A_Slides_Tusrismo

71A_Slides_Tusrismo

November 10, 2014

Slides sobre Turismo e Intercâmbio

Casa Batlló

Casa Batlló

June 3, 2009

Aircraft leasing is an important decision and before making such an important purc...

Private jets can be hired by companies and individuals to travel in jets in a more...

Related pages

Ekoturizmi Ne Shqiperi - free Ebooks download

... gjeotermale ne shqiperi dhe platforme per ... http://www.slideshare.net/hoteleritourismalbania/burimet-e-energjise-gjeotermale-ne-shqiperi-dhe ...
Read more

RRuga dRejt eneRgjisë së RipëRtëRitshme dhe ekonomisë ...

efikase për energjinë në ndërtesat dhe industritë e tyre si dhe masa për ... nga burimet e ripërtëritshme dhe me ... Achieves Energy
Read more

Energjia - Shqiperia, Albania. Lajme, Kulture, Historia ...

Nafta dhe energjia elektrike janë dy burimet ... Struktura e Kapitalit Aksioner te Bankave ne Shqiperi ... Qeveria terheq nga Kuvendi ligjin per ...
Read more

PLATFORMË E SHFRYTËZIMIT INTEGRAL DHE KASKADË TË ...

duke rritur të ardhurat për frymë të tyre, si edhe në të njëjtën kohë ... me zonat dhe burimet gjeotermale. ... of geothermal Energy ...
Read more

Burimet E Pariperteritshme - ManualSilo

Manual per Burimet e Energjive te Rinovueshme. 2. ... elektrike nga burimet e ujit, era dhe ... BURIMET E ENERGJISE GJEOTERMALE NE SHQIPERI DHE ... Date ...
Read more

Harta Memece E Rajoneve Te Shqiperise - free Ebooks download

... gjeotermale ne shqiperi dhe platforme per ... http://www.slideshare.net/hoteleritourismalbania/burimet-e-energjise-gjeotermale-ne-shqiperi-dhe ...
Read more

Energjia dhe burimet e saj avi medium - YouTube

Energjia dhe burimet e saj avi medium ... Nafta dhe burimet alternative te energjise medium ... Rregull i ri fiskal per borxhin ...
Read more

Llojet e perfitimit të energjisë elektrike - Wikipedia

Hidrocentralet bëjnë shndërrimin e energjisë potenciale të rëniës së ujit në energjinë mekanike me anë të turbinës hidrulike dhe pastaj ...
Read more