advertisement

BTT. Modül 11.İşletim Sistemleri Temelleri

47 %
53 %
advertisement
Information about BTT. Modül 11.İşletim Sistemleri Temelleri
Technology
btt

Published on March 13, 2009

Author: denizarmutlu

Source: slideshare.net

Description

BTT. Modül 11. İşletim Sistemleri Temeller
advertisement

T.C. Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ MEGEP (MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İM RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ ) Bİ ŞM TEKNOLOJİ Lİİ LERİ İLETİ Sİ Ş M STEMLERİTEMELLER ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı ğ tarafı geliş itim ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı ı kanlı n lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğretim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğrenmeye ş rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda ş uygulanmaya baş lanmı r. tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş ı kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşlabilirler.  Bası ş ılı lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır.  Modüller hiçbir ş lamaz ve ücret karş ğ ıı ekilde ticari amaçla kullanı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ 1 ...................................................................................................3 - 1. İLETİ Sİ Ş M STEMİ N TEMELLERİ Nİ ...............................................................................3 1.1. Sistem Kaynakları ..........................................................................................................4 1.1.1. Kesme İ stekleri (IRQ)............................................................................................4 1.1.2. Doğ rudan Bellek Eriş (DMA) ..........................................................................5 imi /Çı ş 1.1.3. Giriş kıAdresleri (I/O) .....................................................................................6 1.2. Bir İşletim Sisteminin Bileş enleri ..................................................................................7 1.2.1. Kullanı Arabirimi................................................................................................7 cı 1.2.2. Çekirdek................................................................................................................. 7 1.2.3. Dosya Yönetim Sistemi .........................................................................................8 1.3. İşletim Sisteminin İ ş levleri ............................................................................................8 1.3.1. Dosya ve Klasör Yönetimi.....................................................................................8 1.3.2. Uygulamaları Yönetimi .....................................................................................10 n 1.3.3. Yardı Programları mcı Destekleme ...................................................................... 10 1.3.4. Bilgisayar Donanı nı mı Kontrol Etme .................................................................. 11 1.4. İşletim Sistemi Tipleri.................................................................................................. 13 1.4.1. Çoklu Kullanı (Multiuser) İ ş cı letim Sistemleri ................................................... 13 1.4.2. Çoklu Görev (Multitasking) İ ş letim Sistemleri ................................................... 14 1.4.3. Çoklu İ ş lemci (Multiprocessing) İ şletim Sistemleri............................................14 1.4.4. Çoklu Görev (Multithreading) İ ş letim Sistemleri............................................... 14 UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 15 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................18 ÖĞ RENME FAALİ YETİ 2 ................................................................................................. 19 - 2. DOSYA YÖNETİ ......................................................................................................... 19 Mİ 2.1. Fat Dosya Yönetim Sistemi .........................................................................................20 2.1.1. FAT (File Allocation Table –Dosya Yerleş Tablosu-) Nedir? ........................ 20 im şı 2.1.2. FAT NasıÇalır? ............................................................................................... 20 l 2.1.3. FAT Çeş (FAT16, FAT32, VFAT) .............................................................. 21 itleri 2.2. NTFS Dosya Yönetim Sistemi .....................................................................................22 2.2.1. NTFS Nedir?........................................................................................................22 UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................25 ÖĞ RENME FAALİ YETİ 3 ................................................................................................. 27 - 3. BELLEK YÖNETİ ........................................................................................................27 Mİ 3.1. Bellek Yönetimi Nedir? ............................................................................................... 27 3.2. Bellek Tipleri ............................................................................................................... 28 3.2.1. Geleneksel Bellek (Conventional Memory) ........................................................ 29 3.2.2 Üst Bellek Alanı (UMA –Upper Memory Area-) ve Geniş letilmiş Bellek .......... 29 3.2.3. Uzatı ş lmıBellek (Extended Memory)................................................................. 30 3.2.4. Geniş letilmiş Bellek (Expanded Memory ) .........................................................32 3.2.5. Yüksek Bellek (High Memory Area-HMA)........................................................ 32 3.3. Diğ Bellek Çeş er itleri................................................................................................... 33 3.3.1. Sanal Bellek (Swap file veya Page file)............................................................... 33 i

3.3.2. Bootstrap.............................................................................................................. 34 ş 3.4. Bellek Çakı maları ....................................................................................................... 35 3.5. Korumalı Modda Bellek Adresleme ............................................................................35 UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 37 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................38 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 40 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 41 ÖNERİ LEN KAYNAKLAR.................................................................................................. 43 KAYNAKÇA .........................................................................................................................44 ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD 481BB0019 ALAN Biliş Teknolojileri im DAL/MESLEK Alan Ortak MODÜLÜN ADI İletim Sistemleri Temeller ş MODÜLÜN TANIMI İşletim sistemlerinin temellerini tanı öğ tan renme materyalidir. SÜRE 40/16 ÖN KOŞUL İ ş YETERLİ K letim sisteminin yönetimini yapmak Genel Amaç: Bu modül ile; gerekli ortam sağ ğnda, iş landıı letim ş sistemi yönetimi ve sistemin çalıması ilgili bilgileri ile kullandıı z ğnı bilecek ve iş letim sisteminin yapı rması yapabileceksiniz. landı nı Amaçlar: Bu modül ile gerekli ortam sağ ğnda; landıı MODÜLÜN AMACI 1. İ şletim sisteminin temellerini bilecek ve yapı rma yapabileceksiniz landı 2. Dosya yönetiminin nasıyapı ğnıbilecek ve ldıı l gerekli ayarlamalarıyapabileceksiniz 3. Bellek yönetimi nası yapır bilecek ve bellek l lı yapını sı ayarlayabileceksiniz. EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M Bilgisayar laboratuarı bu ortamda bulunan bilgisayar, ve ORTAMLARI VE bilgisayar masaları lisanslıiş , letim sistemi programı , DONANIMLARI sabit disk ve bellek modülleri Her faaliyet sonrası nda o faaliyetle ilgili değ erlendirme soruları ile kendi kendinizi değ erlendireceksiniz. Modül içinde ve sonunda verilen öğ retici sorularla edindiğ iniz bilgileri ÖLÇME VE pekiş tirecek, uygulama örneklerini ve testleri DEĞERLENDİ RME gerekli süre içinde tamamlayarak etkili öğ renmeyi gerçekleş tireceksiniz. Sı yla araşrma yaparak, rası tı ş grup çalı maları katı na larak ve en son aşamada alan ş öğretmenlerine danı arak ölçme ve değ erlendirme uygulamaları gerçekleş nı tiriniz. iii

iv

Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili Öğ renci; ş Bilgisayarları çalı n abilmesi için gereken temel yazım iş lı letim sistemidir. Bilgisayarlar çeş donanı ürünlerinin belli bir tasarı göre bir araya getirilmesiyle itli m ma oluşturulur. Ancak kendilerinden beklenen iş leri gerçekleş tirmeleri için bu sadece donanı mdan oluş altyapı an yeterli değildir. Bir kelime iş yazımı belge oluş lem lı ile turabilmek için önce bilgisayarı açı , n lması ş donanı ürünlerinin birbirlerini tanı m masıve birlikte çalı acaklarışartları sağ n lanması cıklavyede bir tuş bastıı bir harfin ekranda görüntülenmesi, ğnda, gerekecektir. Kullanı a yazı lanları saklanmak istendiğ n inde belgenin disk üzerine yazı , belgeye bir dosya adı lması verilebilmesi yapılabilecek iş arası ler ndadır. Kullanı yazım ne tür olursa olsun bazı lan lı temel işlemler hep aynı r. Dosyaları dı n diske yazı , diskten alı p ekrana görüntülenmesi, bir dosyanı bası lması nı n lmak üzere yazıya cı gönderilmesi... Bu durumda tüm yazımlarıüzerinde çalı ı ş lı n acağzemini oluş turmak ve temel tirmek üzere kullanı yazım ile karş ır. Bu, iş ı lı işlemleri gerçekleş lan lı laş letim sistemidir. 1

2

ÖĞRENME FAALİ YETİ –1 ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 - AMAÇ İ şletim sisteminin temellerini bilecek ve yapı rma yapabileceksiniz. landı ARAŞ TIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş z tı unlardır:  Çevrenizdeki bilgisayarlarda kullanı lan iş letim sistemlerinin isimlerini öğ reniniz.  ş z. ı Farklı letim sistemlerinin ortak noktaları kendinizce belirlemeye çalını iş nı  IRQ ayar tablosunu araşrı z. tını  DMA tablosunu araşrız.tını  I/O adres aralı tablosunu araşrı z. kları tını  Farklı iş letim sistemlerini birbirinden ayı ran en belirgin özelliklerini şz ı ı belirlemeye çalınıve bütün bu bilgileri sıfta arkadaş nı paylaş z. nı ları zla nı 1. İLETİ Sİ Ş M STEMİ N TEMELLERİ Nİ Bilgisayarlarda iş letim sistemi, donanı n doğ mı rudan denetimi ve yönetiminden, temel ş sistem iş lemlerinden ve uygulama programları nıçalı rmaktan sorumlu olan sistem tı yazımı r. lı dı En yaygı olarak kullanı iş n lan letim sistemleri iki ana grupta toplanabilir: Microsoft Windows grubu ve UNIX benzeri iş letim sistemlerini içeren grup (bu grup içinde pek çok Unix versiyonu, Linux ve Mac OS sayılabilir). İşletim sistemi, bütün diğ yazımları belleğ girdi/çı er lı n e, ktıaygı na ve dosya tları ş ı sistemine erişimini sağ Birden çok program aynı lar. anda çalıyorsa, işletim sistemi her ı ş programa yeterli sistem kaynağ ayı nı rmaktan ve birbirleri ile çakımamaları sağ nı lamaktan da sorumludur. 3

1.1. Sistem Kaynakları Sistem kaynaklarıbilgisayar sistemi içerisinde kullanı aygı n (seri, paralel, usb , lan tları port, fare v.s.), programları kontrol edilebilmesi, kullanılara hizmet edebilmesi için n cı gerekli mekanizmalarıanlatmak için kullanı kelimelerdir. Sistem kaynakları sistem lan , içerisindeki donanı elemanları n CPU ile haberleş m nı ebilmesi için paylaşrır. tılı Sistem kaynaklarıiki veya daha fazla donanı n aynızamanda haberleş mı meye ş nı engeller. CPU’nun sistem aygı nı tanı çalıması tları mlayabilmesini ve onlar ile haberleşebilmesini sağ lar. 1.1.1. Kesme İ stekleri (IRQ) IRQ İ ngilizce karş ğ Interrupt Request, yani kesme isteğ kelimelerinin ıı lı i kısaltması r. IRQ ile donanı dı mlar sistem iş lemcisi ile iletiş kurarlar. Bir nevi her im donanı n özel adresi denebilir. mı Bilgisayarı zı merkezi iş ünitesi olarak CPU çevre birimleri ile olan tüm mın lem iletiş imleri baş r, onları yönetimini elinde tutar. Peki herhangi bir çevre birimi CPU'nun latı n layacak, onun dikkatini nasıçekecek. İ bu noktada IRQ ş kendisi ile ilgilenmesini nasısağ l l te ğı (Donanı kesmeleri) devreye girer. IRQ, çevre birimlerinin dikkat çekmek için kullandı m bir yöntemdir.  Kesmeler (IRQ) NasıÇalır? l şı Bilgisayarı zdaki kesmeler Intel 8259 öncelikli kesme denetleyicisi (PIC) tarafı mı ndan sağ r. Önceleri ayrıbir çip olarak bulunan bu kesme denetleyicisi, günümüz lanı bilgisayarları anakartı çipsetinde yerleş olarak bulunmaktadı Bir kesme talebi nda n ik r. geldiğ inde 8259 CPU'yu elindeki iş geçici olarak durdurmaya ve hemen bu kesmeyi i layan bir programı şrmaya iter. CPU kesme hizmet programı yönetmesine olanak sağ çalı tı na dallanı dönüşadresini yıı hafı ğ leme yine kaldıı ğ yerden rken n zada saklar ve iş bitince iş i devam eder. Birçok aygıaynı t anda kesme hizmeti isteyebilir. Sistem tarafından belirlenmiş ı öncelik sı na göre talepler karş r. Genelde kesme hizmet programı rası lanı yüksek önceliğ e sahip bir iş tarafı lem ndan kesilebilir. Ama daha öncelikli veya eş seviyedeki bir cihazdan it kesme talebi gelirse o anki kesme programı bitene kadar bu istek saklanır. 4

Resim1.1: Bir donanı için IRQ ayarı görme m nı ş Eğ bilgisayarı zda bir donanı cihazı z doğ çalı yor ise aygı yöneticisi er mı m mı ru mı t penceresinden donanı elemanı seçerek çift tı z ve de açı sekmede kaynaklar kları m nı lan sekmesi ile boş olan bir irq seçmeliyiz. Ancak unutmamak gerekir ki, bu ayarlar için bilgi düzeyimiz yeterli değ ise müdahale etmememiz gerekir. il 1.1.2. Doğrudan Bellek Eriş (DMA) imi DMA İ ngilizce karş ğ ı ıDirect Memory Access anlamı gelen direkt lı na hafı eriş kelimelerinin kı za imi saltmasır. Özellikle disk sürücüleri ve benzeri dı şı cihazlar için bu seçeneğ aktif halde olmasıbelli bir performans artı in sağ lamaktadı Çünkü bu durum sayesinde cihaz gerek duyduğ bilgileri r. u işlemciye uğ ramadan direk olarak sistem belleğ inden elde edebilir. Bu kanallar sistem belleğ bazı tları (ses kartıethernet kartı ine aygı n , gibi) erişimini hızlandı rmak için kullanırlar. Bir sabit disk disk denetleyicisi sabit diskten bazı lı verileri ş im ı aldı sonra bunları ktan RAM'e depolamak ister. Aynı ekilde yerel iletiş ağ (ethernet) 5

kartından da veri geldiğinde bunları RAM'e depolanması n gerekebilir. Bunları adresleri I/O üzerinden CPU'ya oradan da RAM'e göndermek yerine bazı kartları kullanabildiğ DMA n i (Direct Memory Access - direk bellek eriş kanalları tası daha hı ve CPU'yu da imi) vası yla zlı meş etmeden direk RAM'e ulaşrmak mümkün. Bu sayede CPU meş edilmemiş gul tı gul imiz daha hı bir ş olacak ve de bizim isteğ zlı ekilde yerine getirilmiş olacaktı r. Tekrar özetlersek DMA verileri bir çevre biriminden RAM'e veya RAM'den çevre birimine CPU'nun müdahalesine gerek kalmadan aktarabilmeyi sağ Çevre birimlerinin lar. birbirine direk ulaş na imkan sağ ması layamaz. Sisteminize DMA kullanmak üzere kaç tane kart takılabileceğ sırlı r. i nı dı Hafı eriş bilgilerini de kaynaklar sekmesinden görebiliriz. Ancak eriş adres za im im bilgileri çoğunlukla bizim değ tirebileceğ iş imiz bilgiler değ ildir. Bütün donanı kartları m ile ilgili eriş adresleri bilgilerini bilmemiz gerekir ki bu da çok düş bir olasıktı im ük lı r. 1.1.3. Giriş kıAdresleri (I/O) /Çı ş Bilgisayarı zı patronu olan CPU'nun çevre aygı yla ve devre kartları mın tları (ses kartı , ethernet kartıvs.) ile iletiş kurmak ve bu aygı im tlarıbirbirinden ayı edebilmek için rt kullandıığGiriş kı(Input/Output) adresleridir. Bu adresler quot;port adresleriquot; veya quot;donanı /Çı ş m ş ğı adresleriquot; olarak da bilinir. Zaten CPU'nun dıdünya ile iletiş kurmak için kullandı iki im yol vardı denilebilir. Bunlardan biri bilgisayarı zı ana belleğ r mın inin adresleri diğ de eri bahsedildiğüzere I/O adresleridir. i  I/O Adres Çakı şmaları Her kartı mikroiş n lemci ile haberleş mesi için farklı I/O adresi vardı Birden fazla bir r. adresi kullanmasıdurumuna çakı denir. İ kartı aynı ş kartı aynı n ma ki n adresi kullanması durumunda mikroiş lemci tarafı ndan gönderilen komutlar bu kartlar tarafı ndan doğru ş maması ya da hatalı ş na neden olur. algılanmaz. Bu durum kartlarıçalı n na çalıması Çoğ çevre birimi ve kartlar tek bir I/O adres aralıı kullanı En basit ş ğnı u r. ekliyle ğıI/O adres aralıı ğ klavyenizin kullandı nıbaş bir kart kullanmaya kalkarsa, bu kart ka ş ş ı çalı mayacak, bununla birlikte klavyeniz de devre dı kalacaktı Zaten kart üretilirken r. klavyenin I/O adresini kullanacak bir kart tasarı yapı mı lmaz. Çünkü bu adres sabittir, klavye denetleyicisi tarafından kullanı lmaktadı ve bir standart haline gelmiş Kartlar üretilirken r tir. ş bunlar göz önünde bulundurulan önemli kriterlerdir. quot;Peki o zaman I/O çakı maları l nası olabilir?quot; diye bir soru gelebilir aklıza. Bazı değ nı I/O erleri standart değ ildir, sorunları da erlerini kullanan kartlarda görülmektedir. Ş zaten bu aralı değ k ayet aynı adresi birden fazla ş ı kart için ayarlarsanıçakı z maya sebep olacağiçin kartlar görevlerini yapamayacaktı r. Giriş kıadresleri bilgilerini de kaynaklar sekmesinden görebiliriz. Dediğ -çı ş imiz gibi bu bilgiler çoğ unlukla bizim değ tirebileceğ iş imiz bilgiler değildir. Bu bilgiler neden vardıöyleyse? Cevap basit: Programlama ile uğ anlar için gerekli r raş ı olabilir. Özel bir program geliş tirildiğ inde kullanacağ donanı birimi ile ilgili özel ayarlar m gerekir ise bu bilgilerden faydalanarak ayarlamaları yaparlar. nı 6

1.2. Bir İ şletim Sisteminin Bileş enleri Bir iş letim sistemi, kavramsal olarak, üç grupta toplanabilecek bileş enlerden oluşur: kullanı cıarayüzü (bu bir grafik kullanı cıarayüzü ve/veya komut satı rıyorumlayısı cı [quot;kabukquot; da denir] olabilir), dosya yönetim sistemi ve bir çekirdek. 1.2.1. Kullanı Arabirimi cı Genel olarak arayüz, herhangi bir ş eyin kullanı nı da onda etkileş sağ mı ya imi layan kım olarak düş sı ünebilirsiniz Bir araba, gaz ve fren pedallarıile aracıyönlendirmeyi ı sağlayan direksiyonu da içeren daha karmaş bir arayüze sahiptir. Bir bilgisayarı arayüzü k n klavye ve fare ile monitörde gözüken ve bilgisayarı birçok farklıişiçin kullanabilmemizi sağlayan yazımlardan oluş lı ur. Macintosh bilgisayarları çı ş ıve ardı n kı ndan Microsoft’un Windows yazımı n lı nı geliştirilmesinden beri birçok insan, arayüz dendiğinde otomatik olarak grafiksel kullanıcı arayüzünü (GUI –Graphic User Interface, grafik kullanı cıarayüzü-) düş ünmektedirler. Bilgisayar kullanı nı mı daha kolay hale getirmede görsel nesneler kullanı gittikçe geliş mı iyor olsa da bu nesneler bilgisayar ve kullanı cıarası etkileş sağ nda imi layan seçenekler topluluğ unun sadece bir parçası r. dı Resim 1.2: Grafik kullanı arayüzü cı 1.2.2. Çekirdek Çekirdek, diskteki dosyaları izlerini tutar, programları latıve yürütür, belleğ ve n baş r i çeş süreçlerin kaynakları düzenler, ağ paketleri alıve gönderir, vb... Çekirdek kendi itli nı dan r ı baş çok az işyapar, fakat diğ servislerin kullanabileceğ araçlarısağ Ayrı na er i lar. ca 7

donanı mlara doğrudan ulaş kiş önleyerek, onları an ileri kendi sunduğ araçları u kullanmaya ıkoruyacak bir yol izler. zorlar. Bu yolla çekirdek, kullanılarıdiğ kullanılara karş cı er cı Çekirdek tarafından sağ lanan bu araçlar sistem çağ larıüzerinden kullanır. Sistem rı lı programları letim sisteminin ihtiyacı iş olan çeş servisleri yerine getirmek için çekirdek itli tarafı sağ ndan lanan bu araçları kullanı rlar. ı Çekirdek, iş letim sisteminin kalbidir. Adı ndan da anlaşlabileceğ gibi, quot;kabukquot;, i çekirdeğ çevresini sararken, donanı iletiş kurmak da çekirdeğ iş in mla im in idir. Donanı <-> Çekirdek <-> Kabuk <-> Uygulamalar m Kimi iş letim sistemlerinde kabuk ve çekirdek tümüyle ayrıbileş enlerken, kimilerinde bu ayrı yalnı kavramsaldı m zca r. 1.2.3. Dosya Yönetim Sistemi İş organize etme ve yönetme için ne kullandıı gösteren ğnı letim sisteminin dosyaları ifadedir. Dosya verilerin toplandııbirimlerdir. Sanal olarak bilgisayar bütün verilerini ğ dosya olarak saklar. Bir çok dosya tipi vardı Program dosyaları veri dosyaları text r. , , gibi… Dosya sistemi adıverilen bir yol ile iş dosyaları letim sistemi dosyaları içindeki n letim sistemleri hiyerarş dosya yönetim sistemini ik bilgileri organize eder. Genelde iş kullanı Bu sistem ağ yapı adı r. aç sı verilen klasörler içerisinde dosyaları organize eder. Bu klasör sisteminin baş ç noktası dizindir (root directory, C:>). kök langı Sistem içerisindeki veri kümeleri dosya (kütük) olarak adlandılı Bu nedenle ikincil rır. /çışbirimleri (HDD, CD-ROM, Flashdisk v.s.) bellekler daha genişanlamı giriş kı yla üzerinde tutulan verilerin yönetimi dosya yönetimi kapsamı ele alı r. nda nı ş Dosya yönetim sisteminin temel iş levleri üç maddede toplanmı r: tı 1 - Mantı dosya yapı ndan fiziksel yapı geçiş sağ ksal ları lara in lanması . 2 -İkincil belleklerin verimli kullanı nı lanması lması sağ . ı , korunması kurtarı 3 - Dosyaları paylaş n lması ve lması ilgili araçları ile n sağ lanması . 1.3. İ şletim Sisteminin İ şlevleri 1.3.1. Dosya ve Klasör Yönetimi Dosyalarıve klasörleri yönetme, kaynaklarısaklama ve güvenliğ sağ ini lamayıbu , kaynakları ağkullanıların kullanı na sunmayı yine bu kaynaklardaki değ iklikleri cı nı mı ve iş yönetmeyi içerir. letim sistemleri, tüm programlar, oyunlar, bizim hazı ğmı rladıı z Bilgisayarda bulunan iş belgeler dosyalar halinde saklanı Bu dosyalar bilgisayarı zda harddisk adı verdiğ r. mı nı imiz fiziksel bir aygı saklanı ve bu dosyaları tta r kendi araları gruplamak içinde klasörler nda kullanır. Yani verilerin bir arada tutulduğ ortamlara dosya denir. lı u 8

Sürücü: Dosya ve klasörlerin saklanabileceğfiziksel ortamlardıve alfabede bulunan i r harfler ile temsil edilirler. Disket sürücüler A veya B harfi ile Harddiskler ise C ve sonrası gelen harfler ile temsil edilirler. CD-ROM, DVD-ROM ve Tape Backup üniteleri nda vb. diğ aygı ise Harddiskten sonra gelen harfler ile temsil edilirler. er tlar Klasör: Sürücüler içerisinde bulunan ve dosyalarıgruplamak amacıile kullanı program lan grup isimleridir. Klasörler dosyalarıyaptı iş kları lere ğzı göre gruplandırlar, bu sayede aradımı herhangi rı ı bir dosyayı bulmamı kolaylaş Bu olay tı bir z r. pkı kütüphanede kitapların konularına göre gruplandılmaları benzer. rı na in bilgisayarı zda hazı ğmı rladıı z Örneğ mı belgeler, hesap tabloları sunular vb. “C” , sürücüsünde bulunan “Belgelerim” adlıklasörde ş gruplanmı r. Windows’a ait dosyalar “C” sürücüsünde bulunan “Windows” adlı lardı ş klasörde gruplanmı r ve yine bu dosyalar yaptı lardı klarıiş göre kendi araları lere nda rı ş r. Bu sayede örneğ bir oyunu silmek veya kopyalamak için o oyunu gruplandılmı lardı in ş çalı ran bütün dosyalarıtek tek seçmek yerine bu dosyalarıiçinde barı ran klasörü tı ndı seçerek istediğ iş biraz daha pratik yapabiliriz. imiz lemi Dosya: Bilgisayarda yaptıı z her iş dosyalar aracığ ile yapı ğmı lıı lem lmaktadı Bir r. oyun oynayacaksak onun için gerekli dosyalar ekran görüntüleri dosyalarda saklanı r. ğz ı Kullandı mı bir muhasebe programı girdiğ nda imiz faturalar, çekler, senetler ilgili dosyalara kaydedilir. Yazdıı z belgeler, hesap tablolarısunular vb. dosyalarda saklanı ğmı , r. Bu sayede yaptıı z çalı ğmı şmaları istediğ imiz herhangi bir zamanda açı okuyabilir gerekli p .uzantı ş güncellemeleri yapabiliriz. Bilgisayarda bulunan bütün dosyalar “dosyaadı ” eklinde ğe ı saklanı Dosyaadı dosyanı yaptı iş göre verilmiş r. o n mantı bir isimdir ve toplam 255 ksal karakter uzunluğunda olabilir, uzantı o dosyanı iş ise n levine göre bilgisayar tarafından daha önceden belirlenmiş isim olabilir ve genelde 3 harf uzunluğ bir undadı Uzantı sayesinde o r. lar rlandıı ve hangi programlarla açı ğnı dosyanı hangi programla hazı n labileceğ anlayabiliriz. ini Aş ı belli birkaç dosya uzantı ağ da örneğbulunmaktadı i r; Uzantı Açıklama Exe Uygulama dosyaları Bat Toplu iş dosyaları Txt Metin dosyaları Bmp Resim dosyaları Jpg Resim dosyaları Doc Microsoft Word dosyaları Xls Microsoft Excel dosyaları Ppt Microsoft Powerpoint dosyaları Sı şrı ş Zip kı lmıdosyalar tı Dosyalar bilgisayarı zda içeriklerine göre belirli bir alan kaplarlar. Her bir harf mı genellikle bilgisayarda 1 byte alan kaplar. 9

1.3.2. Uygulamaları Yönetimi n ş Kullanı bir program çalı rmak istediğ cı tı inde, iş letim sistemi uygulamanı yerini sabit n diskten tespit eder ve uygulamayıRAM’e yükler. Bu iş lem etkileşimli işlem olarak adlandılı rır. Etkileşimli iş lem kullanılara, uygulamaları cı ş lan dinamik biçimde yönetme, çalı rı programları tı n sonuçları doğ nı rudan elde edip, her an müdahale ısağ ş türüne iliş bir edebilme olanağ layan çalı ma kin ş türünde kullanılar, bir iş özelliktir. Bu çalı ma cı in ş çalı süreci boyunca iş monitör ve klavye vası ma e, tası ile her an müdahale edebilmektedirler. Yani bir baş ka ı söylemle, ekran baş nda oturan bir kullanını cı n bilgisayara bir komut vermesi ve o komuta bilgisayardan ı konuş yapar yanıalması t türünde, bir nevi karş klı lı ma gibi çalı biçimine “Etkileş İlem” denir. ş imli ş ma ıı Bu tanımdan da anlaş lacağ gibi, kullanılar program geliş cı tirme, metin dosyaları ı oluşturma, program derleme ve test etme, veri tabanısorgularıiş letme, bilgisayar ağ lerini Etkileş imli İlem ş komutları girme, internet servislerini kullanma gibi kı süreli iş sa olarak yürütürler. 1.3.3. Yardı Programları mcı Destekleme İ şletim sistemi yardı programlarıproblemleri giderebilmek ve sisteminin sağ klı mcı , lı işlemesini sürdürebilmek amaçlı kullanı Silinmiş hasarlı r. , dosyalarıbulabilmek, verilerin yedeğ alabilmek gibi iş ini lemlerde kullanır. İş letim sistemi, üzerinde yer alan bazıyazımlar “Sistem Yazımı olarak anır. lı ” lı lı ğzı Örneğ derleyiciler (compilers) ; yazdımı programı in makine diline çeviren ara program, editörler (editors), yararlı programlar (utility) ; virüs temizleyen programlar gibi gerçek iş için yardı lardı veri tabanıyönetim sistemleri (database management system) ve mcı r, ı lı bilgisayar ağ yazımları(network software) yine birer sistem yazımlarır. Ancak bu lı dı yazımlar iş lı letim sisteminin kendi öz parçaları ildir. değ 10

Resim 1.3: Sistem araçları ulaş na mak Baş menüsünde donatı içerisinde sistem araçları lar lat içerisinde bu tip yardı mcı programlara ulaş abiliriz. 1.3.4. Bilgisayar Donanı nı mı Kontrol Etme İ şletim sistemi programlar ile BIOS arası durur. BIOS tüm donanı kontrol eder. nda mı Programları da iş n letim sistemi ile haberleş ebilmesi için donanı kaynakları ihtiyacı m na vardı İ r. şletim sistemi donanı BIOS aracığile aygısürücüleri ile ulaş ı ı ma lı t r. Bir bilgisayar sistemi, bir veya birden fazla iş lemci (ya da diğ bir söylemle “CPU”), er ı gerçek bellek (RAM), saatler, terminaller, diskler, bilgisayar ağ (network) birimleri, yazı cı üniteleri, CD sürücüsü, disket ve teyp üniteleri gibi I/O ünitelerinden oluş maktadı Doğ r. al ı olarak bir bilgisayar sistemi oldukça karmaş bir yapı r. k dadı 11

Kullanı cı Uygulamalar İ şletim Sistemi BIOS Aygısürücüleri t Donanı m Ş 1.1: Doğ bir bilgisayar sistemi ekil al ... ... ... Uygulama Uygulama Uygulama Uygulama yazımı lı yazımı lı yazımı lı yazımları lı Ağ 4. Kuş ak Derleyiciler Editörler VTYS’ ler Y. araçlar yazımları lı diller ler Sistem yazımları lı İ şletim Sistemi Makine Dili Donanı m Mikroprogram Fiziksel Birimler Ş 1.2: Katmanlı ekil sistem 12

ı Programcı , donanı n bu karmaş yapından etkilenmemelerini sağ ları mı k sı lamak ve disk ş gibi donanı ünitelerinin nası çalı kları m l tı nıanlamak zorunda bı lmamalarıiçin, rakı donanı n üzerine ilave edilen yazımları katmanlar ş mı lı n eklinde (layered system) turulmalarıve bu sayede çok daha kolay bir ş oluş ekilde, sistemin bütün parçaları n nı yönetilebilmesi ş ı eklinde bir yapı lanma, uzun yı önce geliş llar tirilmiş yaklaş r. bir mdı Bu yapı n en alttaki üç katmanı nı donanı oluş mı turmaktadı En alttaki katman, fiziksel r. üniteler, entegre devreler, kablolar, power (elektrik destek) üniteleri, disket sürücüleri, disk üniteleri ve diğ benzeri donanı birimlerinden oluş er m maktadı Bu katmanı mimari yapı r. n sı ile ilgilenmek ve bunları ş prensiplerini geliş çalıma tirmek elektronik mühendislerinin iş idir. Fiziksel üniteleri (donanı doğ m) rudan kontrol eden ve fiziksel katmanı bir üstündeki n en ilkel yazım düzeyini oluş lı turan katman, “microprogram” dı Bu katman genellikle r. “read-only” (yalnı okunabilir) bellek (ROM) sahası bulunur. Microprogram da zca nda ı ı rma ekleme (add), taş (move), karş tı (compare) gibi makine diline ait temel komutları ma laş adı adı yerine getirir. Microprogram, örneğ Add iş m m in, lemini yerine getirmek için ğ saptar ve üzerine eklenecek sayı ilave ettikten sonra ı eklenecek sayı n nerede yer aldını nı yı sonucu elde eder. ğıkomut seti (instruction set), makine dili (machine Microprogramı yorumladı n language) katmanınıoluşturur ki, bu gerçekte makinenin gerçek bir donanı parçası oluş m nı turmakta ve bir bilgisayar da donanı n gerçek bir mı parçası ş gibi nitelenebilmektedir. Bu nedenle bazımakinelerde ymı Microprogram, donanı n içinde varsayı ğ ldıı ayrı katman ş mı ndan bir eklinde bulunmaz. ı Makine dili, genel olarak 50 ile 300 arası komuta (intruction) sahiptir. Veri taş nda ma, aritmetik iş yapma ve değ lem erleri kıyaslama gibi iş levleri yerine getirir. Makine dili, yazı cı ve disket sürücü gibi I/O (input/output) ünitelerinin denetimini özel yüklenmi şbilgiler sayesinde yapmaktadı r. Bir bilgisayar sisteminin dördüncü katmanı yer alan iş nda letim sisteminin temel iş levi, donanı n karmaş ğ ıı mı klınıkullanıya yansı cı tmamak ve daha elveriş ortam hazı p, li rlayı kullanını kolayca iş yapması sağ cı n ini nı lamaktı r. 1.4. İ şletim Sistemi Tipleri 1.4.1. Çoklu Kullanı (Multiuser) İ cı şletim Sistemleri İ veya daha fazla kullanını programlar veya ki cı n ı ş paylaş aygı üzerinde çalı lan tlar abilmesidir. Bu konuya en güzel örnek paylaşrı yazılardı Bir çok kullanı aynı tılan cı r. cı anda yazıya belge gönderir ve de sı ile bu belgeler cı ra yazıdan çı alır. cı ktı nı 13

1.4.2. Çoklu Görev (Multitasking) İ şletim Sistemleri Kullanılar sistemde aynı cı anda birden fazla işlem ş (process) çalı rabilirler. Bu, siz bir iş tı lemi baş ktan lattı sonra, o baş ğ z iş çalı ı ş lattını lem maya devam ederken baş bir iş de baş ka lem latabilirsiniz demektir. Çoklu görev, bir iş letim sisteminde bir kullanınıcın, birden fazla sayı iş da lemi aynı anda işletime alınabilmesi özelliğ Yani çoklu görev, bellekteki birkaç veriyi aynı idir. anda iş lemesi ve iş lemci ile I/O ünitelerinin de bunlar arasında aynı anda kullandılması ortamı n rı nı yaratı dı Ancak bir bilgisayar sisteminde, iş lması r. letim sisteminin kendisine ait birden fazla ş lması işlemin aynı anda çalı rı , bu sistemde “çoklu görev (multitasking)” özelliğ olduğ tı i unu göstermez. Bu nedenle bir iş letim sisteminde çoklu görev özelliğ ancak bir kullanını i, cın birden fazla sayı iş aynı daki lemi anda işletebiliyorsa vardır. ş lmasır. Çoklu görev birçok uygulamanı (programı aynıanda çalı rı dı Bunun n n) tı ş lı sağlanması için, görevler (uygulamalar) kı zaman dilimleri içinde iş sa lemcide çalı rır. Bu tı zaman dilimlerinin oldukça küçük zaman dilimleri olması nedeniyle yapay da olsa bir eş ş zamanlık söz konusu olur (İ lı lemci aynıanda iki işyapamaz.). i 1.4.3. Çoklu İ şlemci (Multiprocessing) İ şletim Sistemleri Gittikçe yaygı an bir durum da bir basit sistemin içerisine birçok CPU bağ nlaş layarak çok önemli hesaplamalarıyapmaktır. lemciyi destekleyemiyor. İ ş Her işletim sistemi birden fazla iş letim sistemi, yapılacak ı olan işlemleri iki veya daha fazla iş lemci üzerine dağtmayı bilmeli ve bunlarıkontrol edebilmelidir. Bu özelliğ sahip olan iş e letim sistemleri arası Windows 2000, Windows nda NT, Linux, Unix, BeOS bulunuyor. Microsoft'un diğ iş er letim sistemleri (Win9x - ME) çok ğz ı işlemcili sistemleri desteklemiyor. Destekleyememesinden dolayı fazladan taktını , şoluyorsunuz. Anlayacağ z, işı işlemciyi boş boş kullanmı u una nı lemleri iş lemci üzerine ı dağ tabilme özelliğinden yoksun. 1.4.4. Çoklu Görev (Multithreading) İletim Sistemleri ş Program ihtiyaç halinde iş letim sistemi tarafı ndan küçük parçalara ayrır ve lı ş labilir. Bu özellik aynızamanda çoklu kullanı çalı rı tı cısistemleri de destekler. Aynı programıparçaları n farklıkullanılar tarafı da kullanı cı ndan labilir. 14

UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlem Basamakları ş Öneriler 1. Bilgisayarı zdaki ses kartın IRQ ayarı tespit İ ayarları nı nı nı rq nıgereksiz ve de etmek için bilgisayarı simgesinden özellikler penceresine m ş ı ulaş z. Aygı yöneticisi sekmesinden ses kartı seçerek yanlı olarak değ tirmemeye

Add a comment

Related presentations

Presentación que realice en el Evento Nacional de Gobierno Abierto, realizado los ...

In this presentation we will describe our experience developing with a highly dyna...

Presentation to the LITA Forum 7th November 2014 Albuquerque, NM

Un recorrido por los cambios que nos generará el wearabletech en el futuro

Um paralelo entre as novidades & mercado em Wearable Computing e Tecnologias Assis...

Microsoft finally joins the smartwatch and fitness tracker game by introducing the...

Related pages

ISSUU - BTT. Modül 13. İşletim Sistemleri Destek by ...

BTT. Modül 13. İşletim Sistemleri Destek. Bilişim Teknolojilerinin Temelleri İşletim Sistemleri Destek Megep Modülü
Read more

Deniz Armutlu - BTT. Modül 14. İşletim Sistemleri ...

BTT. Modül 14. İşletim Sistemleri Gelişmiş Özellikler Megep Modül ... Temelleri; BTT. Modül 14. İşletim Sistemleri Gelişmiş Özellikler Megep ...
Read more

BTT. 2. Dönem 11. Modül Sonu (İşletim Sistemleri ...

BTT. 2. Dönem 11. Modül Sonu (İşletim Sistemleri Temelleri) ... Modül Sonu (İşletim Sistemleri Temelleri) A Grubu Sınav Sorularıdır. A grubu. 1.
Read more

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ

Bu modül, mesleki ve teknik ... güvenlik temelleri ve uygulama yönetimi esasları yer almaktadır. ... İşletim sistemleri, ...
Read more

SUNU: Modül 2- İşletim Sistemleri Temelleri

... SUNU: Modül 2- İşletim Sistemleri Temelleri. 30 Tem 2013, 14:29 . Süper Üye: Kayıt: 12 Nis 2007, 12:39 Mesajlar: 1564 Konum: ...
Read more

10.Sınıf Modülleri | Bilişim Teknolojileri Alanı ...

10.Sınıf Modülleri | Bilişim Teknolojilerinin Temelleri Dersi Modülleri Ağ Temelleri Hazır / İndir Dış Donanım Birimleri Hazır / İndir İç ...
Read more

10. Sınıf Modülleri |

... Kurulumu İşletim Sistemi Gelişmiş Özellikleri Ağ Temelleri Paket Programlar ... Ağ Sistemleri (38) Bilgisayar ... BTT Donanım Sınavı ...
Read more