Bai giang sieu am tong quat

50 %
50 %
Information about Bai giang sieu am tong quat
Books

Published on February 4, 2014

Author: drcanh

Source: slideshare.net

Description

siêu âm tổng quát, siêu âm gan, mật, tụy, lách, vú

BỆNH VIỆN BẠCH MAI KHOA CĐHA – TRUNG TÂM ĐÀO TẠO BÀI GIẢNG SIÊU ÂM TỔNG QUÁT HÀ NỘI, 6.2006

Tên bài Trang Siêu âm Gan mật...................................................................................52 2

MỤC LỤC 1 Lời giới thiệu GS.TS. Trần Quỵ 3 2 Lời nói đầu PGS.TS Phạm Minh Thông 4 3 Đại cương về chẩn đoán siêu âm PGS.TS Phạm Minh Thông 5 4 Các hình ảnh nhiễu trên siêu âm ThS Phạm Hồng Đức 15 PGS.TS Phạm Minh Thông 5 Nguyên lý siêu âm Doppler mạch PGS.TS Phạm Minh Thông 22 6 Siêu âm gan, đường mật ThS Phạm Hồng Đức 48 PGS.TS Phạm Minh Thông 7 Siêu âm hê tiết niệu ThS Lê Anh Tuấn 93 PGS.TS Phạm Minh Thông 8 Siêu âm khoang sau phúc mạc PGS.TS Phạm Minh Thông 131 9 Siêu âm tuyến thượng thận PGS.TS Phạm Minh Thông 147 PGS.TS Phạm Minh Thông 157 11 Siêu âm tiền liệt tuyến, tinh hoàn PGS.TS Phạm Minh Thông 173 12 Siêu âm ống tiêu hoá ThS Nguyễn Duy Trinh 193 13 Siêu âm sản khoa ThS Nguyễn Xuân Hiền 219 14 Siêu âm sản phụ khoa ThS Nguyễn Xuân Hiền 247 15 Siêu âm tuyến giáp PGS.TS Phạm Minh Thông 263 10 Động mạch chủ bụng và tĩnh mạch chủ dưới 3

LỜI GIỚI THIỆU Bệnh viện Bạch Mai là Bệnh viện đa khoa hoàn chỉnh hạng đặc biệt, là cơ sở thực hành chính của Trường Đại học Y Hà Nội, có cơ sở trang thiết bị khang trang, đồng bộ và hiện đại, có đội ngũ Cán bộ, giảng viên đông đảo có trình độ và kinh nghiệm trong công tác khám chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chỉ đạo tuyến và hợp tác quốc tế. Bệnh viện đã đào tạo nhiều Cán bộ y tế có trình độ Trung học, Đại học và sau đại học, đào tạo nhiều cán bộ có trình độ cho ngành với nhiều đối tượng khác nhau và nhiều chuyên khoa khác nhau. Bệnh viện đã biên soạn nhiều tài liệu giảng dạy có chất lượng phù hợp với các đối tượng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường khả năng thực hành cho Cán bộ y tế. Lần này, Trung tâm đào tạo phối hợp với khoa Chẩn đoán hình ảnh biên soạn cuốn “Bài giảng siêu âm tổng quát” do PGS.TS Phạm Minh Thông Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh chủ biên. Tài liệu đã được biên soạn nghiêm túc, cung cấp những kiến thức, kỹ năng cơ bản về kỹ thuật siêu âm chẩn đoán, từ phần đại cương về siêu âm đến siêu âm chẩn đoán ở các chuyên khoa khác nhau, giúp cho học viên nắm được một cách tổng quát về siêu âm. Cùng với các tài liệu khác, cuốn “Bài giảng siêu âm tổng quát” sẽ được sử dụng làm tài liệu giảng dạy tại Trung tâm đào tạo của Bệnh viện, tạo điều kiện cho Cán bộ y tế, học viên tham khảo và học tập. Trong quá trình biện soạn và xuất bản sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, mong các học viên và bạn đọc góp ý kiến bổ xung để lần xuất bản sau cuốn tại liệu sẽ được hoàn chỉnh đầy đủ hơn. Nhân dịp này, cho phép tôi thay mặt lãnh đạo Bệnh viện cảm ơn Trung tâm đào tạo, Khoa chẩn đoán hình ảnh và các tác giả đã cố gắng, tranh thủ thời gian tổng hợp và biên soạn tài liệu quan trọng này và xin trân trọng giới thiệu cùng các học viện và bạn đọc. GS.TS TRẦN QUỴ Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai 4

5

Lêi nãi ®Çu Siªu ©m chÈn ®o¸n lµ mét phÇn quan träng trong h×nh ¶nh y häc, nã lµ ph­¬ng ph¸p th¨m kh¸m kh«ng ch¶y m¸u, kh«ng g©y nguy hiÓm cho bÖnh nh©n vµ thÇy thuèc, lµ ph­¬ng ph¸p th¨m kh¸m rÊt kinh tÕ nªn ®­îc øng dông réng r·i t¹i c¸c c¬ së y tÕ tõ trung ­¬ng ®Õn ®i¹ ph­¬ng. Tõ nh÷ng n¨m 1970, siªu ©m ®· ®­îc sö dông t¹i ViÖt Nam, ban ®Çu lµ siªu ©m lo¹i A, siªu ©m TM, råi siªu ©m 2D. Cho ®Õn nay c¸c m¸y siªu ©m 2D thêi gian thùc phèi hîp víi siªu ©m Doppler vµ Doppler mµu, Doppler n¨ng l­îng, siªu ©m ba chiÒu råi bèn chiÒu, siªu ©m néi soi .... ®­îc øng dông réng r·i trong trong th¨m kh¸m c¸c t¹ng ®Æc thËm chÝ c¶ c¸c t¹ng rçng, t­íi m¸u c¸c t¹ng vµ c¸c khèi u, bÖnh lý tim vµ m¹ch m¸u... Siªu ©m phèi hîp víi c¸c ph­¬ng ph¸p chÈn ®o¸n h×nh ¶nh kh¸c nh­ xquang sè ho¸, chôp c¾t líp vi tÝnh, chôp céng h­ëng tõ, chôp m¹ch m¸u sè ho¸ xo¸ nÒn... lµ nh÷ng b­íc nh¶y vät trong chuyªn ngµnh chÈn ®o¸n h×nh ¶nh, chÊt l­îng chÈn ®o¸n ngµy cµng cao h¬n chÝnh x¸c h¬n. Cuèn siªu ©m tæng qu¸t nµy gióp cho c¸c b¹n ®ång nghiÖp mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt vÒ siªu ©m chÈn ®o¸n æ bông, khoang sau phóc m¹c, siªu ©m c¸c tuyÕn vµ siªu ©m s¶n phô khoa... V× thêi gian chuÈn bÞ ng¾n nªn tµi liÖu ch­a ®­îc hoµn chØnh, chóng t«i xin hoµn chØnh dÇn vµ mong ®­îc sù ®ãng gãp cña c¸c ®ång nghiÖp ®Ó c¸c t¸c gi¶ cã ®iÒu kiÖn bæ sung vµ hoµn thiÖn c¸c néi dung cña tµi liÖu ®­îc tèt h¬n vµ cËp nhËt h¬n PGS.TS Ph¹m Minh Th«ng Tr­ëng khoa ChÈn ®o¸n h×nh ¶nh-BÖnh viÖn B¹ch Mai P.Tr­ëng bé m«n ChÈn ®o¸n h×nh ¶nh - §¹i häc Y Hµ Néi 6

§¹i c­¬ng vÒ chÈn ®o¸n siªu ©m. 1. TÝnh chÊt vËt lý cña siªu ©m ¢m thanh lan truyÒn trong m«i tr­êng lµm chuyÓn ®éng c¸c phÇn tö trong m«i tr­êng, tuú sè lÇn giao ®éng cña c¸c phÇn tö / gi©y cã: - H¹ ©m: 0-20Hz - ¢m nghe ®­îc: 20HZ - 20KHZ - Siªu ©m: 20KHZ- 1GHZ - Sãng > 1GHZ lµ béi ©m - Trong Y häc dïng S¢ tÇn sè 1MHZ- 10MHZ -Ph¸t x¹ siªu ©m: tÊm th¹ch anh rÊt máng kÑp gi÷a hai ®iÖn cùc nèi víi mét nguån ®iÖn cao tÇn xoay chiÒu. Do hiÖn t­îng ¸p ®iÖn, nh÷ng sù thay ®æi cña ®iÖn tõ tr­êng xoay chiÒu lµm tÊm th¹ch anh co gi·n vµ rung: tÇn sè rung tû lÖ víi tÇn sè cña dßng ®iÖn vµ phô thuéc c¶ vµo chiÒu dµy. -HiÖn t­îng ¸p ®iÖn s¶y ra theo hai chiÒu, do ®ã ng­êi ta cã thÓ dïng ®Çu ph¸t siªu ©m lµm ®Çu thu: sãng siªu ©m gÆp tÊm th¹ch anh sÏ lµm nã rung vµ ph¸t ra ®iÖn, tÝn hiÖu ®iÖn thu vµo hai ®iÖn cùc, ®­îc khuyÕch ®¹i vµ ®­a vµo mµn giao ®éng ký thµnh nh÷ng xung ®iÖn Nguån ph¸t x¹ siªu ©m 7

1.1. TÊn sè ph¸t x¹ thay ®æi tuú theo yªu cÇu - Trong chÈn ®o¸n ng­êi ta th­êng dïng tÊn sè siªu ©m tõ 1MHz ®Õn 10MHz c­êng ®é 5- 10 milliwatt cho mçi cm2 - Trong ®iÒu trÞ tÇn sè th­êng dïng lµ 0,5 ®Õn 1MHz vµ c­êng ®é cao h¬n trong ch©n ®o¸n nhiÒu: 0,5-4W cho mçi cm2. 1.2. C¸ch ph¸t x¹ siªu ©m: Cã hai c¸ch - Ph¸t x¹ liªn tôc: Th­êng dïng trong chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ kiÓu Doppler liªn tôc - Ph¸t x¹ gi¸n ®o¹n: Th­êng dïng trong kiÓu A,B,TM. thêi gian mçi xung lµ 2 micro gi©y vµ mçi gi©y cã 500- 1000 xung. Nh­ vËy thêi gian ph¸t x¹ thøc sù kho¶ng 1-2 milli gi©y. 1.3 DÉn truyÒn siªu ©m Trong sù dÉn truyÒn siªu ©m cã mét vµi hiÖn t­îng liªn quan ®Õn chÈn ®o¸n 1.3.1. Tèc ®é truyÒn siªu ©m: - Trong m«i tr­êng thiªn nhiªn: Trong kh«ng khÝ tèc ®é truyÒn lµ 350m/s. Siªu ©m truyÒn trong kh«ng khÝ rÊt kÐm: do ®ã gi÷a nguån ph¸t siªu ©m vµ c¬ thÓ ph¶i cã mét m«i tr­êng dÉn truyÒn trung gian nh­ dÇu n­íc Trong c¸c m«i tr­êng kh¸c siªu ©m truyÒn tèt: + Parafin: 1400m/s + N­íc: 1500m/s + ThÐp 5000m/s - Trong m«i tr­êng sinh häc: - PhÇn mÒm vµ mì 1400m/s - C¬ 1600m/s - X­¬ng 3600- 4000m/s - C¸c bé phÇn cã nhiÒu khÝ nh­ phæi , d¹ dµy. ruét siªu ©m rÊt khã truyÒn qua 1.3.2. Ph¶n x¹ siªu ©m (h×nh 2) 8

Khi mét chïm siªu ©m truyÒn trong mét m«i tr­êng gÆp mét m«i tr­êng thø hai cã trë kh¸ng ©m thanh kh¸c nhau th× sÏ s¶y ra hiÖn t­îng ph¶n x¹ H×nh 2 a. Sù truyÒn cña quang tuyÕn X b. Sù truyÒn cña siªu ©m - ë giíi h¹n gi÷a hai m«i tr­êng, mét phÇn cña chïm siªu ©m sÏ ph¶n x¹ l¹i t¹o thµnh nh÷ng ©m vang HÖ sè ph¶n x¹ R cã trÞ sè: R  P 1V 1  P 2 V 2 P 1V 1  P 2 V 2 Trong ®ã P1 vµ P2 lµ tû träng cña m«i tr­êng thø nhÊt vµ thø hai V1 vµ V2 lµ tèc ®é truyÒn cña siªu ©m trong m«i tr­êng thø nhÊt vµ thø hai. HÖ sè ph¶n x¹ cµng lín nÕu tæng trë ©m thanh gi÷a hai m«i tr­êng cµng kh¸c nhau. VÝ dô : Gi÷a m« mì vµ c¬, hÖ sè R=0,0007 , nh­ng gi÷a x­¬ng sä vµ n·o hÖ sè R= 0,36. - Mét phÇn siªu ©m sÏ truyÒn qua m«i tr­êng thø hai theo h­íng cña chïm chÝnh. HÖ sè truyÒn qua lµ: T= 1- R Trong ®ã: T lµ hÖ sè truyÒn qua . R lµ hÖ sè ph¶n x¹ 9

- Cßn mét phÇn siªu ©m n÷a sÏ thay ®æi h­íng, t¹o thµnh sãng siªu ©m khuyÕch t¸n. Trong chÈn ®o¸n b»ng siªu ©m, ng­êi ta thu chïm siªu ©m ph¶n x¹ (cßn gäi lµ ©m vang) biÕn thµnh nh÷ng tÝn hiÖu ®iÖn trªn mµn hiÖn sãng ®Ó dïng vµo chÈn ®o¸n. Tr¸i l¹i trong chÈn ®o¸n b»ng X quang (h×nh 2A) ng­êi ta dïng chïm tia cßn l¹i sau khi ®· xuyªn qua c¬ thÓ ®Ó t¸c dông lªn mµn chiÕu hay lªn phim chôp. 1.3.3. Suy gi¶m cña siªu ©m: - Nguyªn nh©n: Sau khi truyÒn qua mét m«i tr­êng, chïm siªu ©m sÏ yÕu dÇn ®i. Sù suy gi¶m cña chïm siªu ©m cã 3 nguyªn nh©n: - T¸n s¾c. - NhiÔu x¹ - HÊp thô §©y lµ nguyªn nh©n chÝnh cña sù suy gi¶m siªu ©m. Sau khi truyÒn qua mét m«i tr­êng, mét phÇn n¨ng l­îng ©m sÏ bÞ hÊp thu vµ biÕn thµnh nhiÖt l­îng. - §o l­êng sù suy gi¶m: Chóng ta cã thÓ tÝnh c­êng ®é siªu ©m trong s©u, sau khi ®· xuyªn qua líp m«. Ix= Io - 2FX Trong ®ã: Io: C­êng ®é lóc ban ®Çu Ix: C­êng ®é ë ®é s©u X F: TÇn sè cña siªu ©m X: ChiÒu dµy cña m« xuyªn qua, tÝnh b¨ng cm 10

2. M¸y vµ kü thuËt siªu ©m 2.1 ChÈn ®o¸n siªu ©m kiÓu A 2.1.1. Nguyªn lý: §Çu dß ph¸t siªu ©m gi¸n ®o¹n, chïm siªu ©m khi xuyªn qua c¬ thÓ sÏ gÆp nh÷ng bé phËn cã trë kh¸ng ©m thanh kh¸c nhau, vµ sÏ cho nh÷ng ©m thanh ph¶n x¹ trë vÒ t¸c dông lªn ®Çu dß siªu ©m, t¹o thµnh nh÷ng tÝn hiÖu ®iÖn, nh÷ng tÝn hiÖu nµy ®­îc khuyÕch ®¹i vµ ®­îc truyÒn vµo mµn hiÖn sãng cña m¸y giao ®éng ký, biÓu hiÖn thµnh nh÷ng h×nh xung nhän nh« lªn khái ®­êng ®¼ng ®iÖn Ng­êi ta gäi kiÓu nµy lµ kiÓu A, do lÊy ch÷ ®Çu cña amplification. Biªn ®é cña c¸c xung tû lÖ víi c­êng ®é cña c¸c ©m vang. Cßn vÞ trÝ cña c¸c xung ®¸nh dÊu vÞ trÝ cña c¸c bé phËn ®· ph¶n x¹ ©m vang trë vÒ. Trªn mµn hiÖn sãng cã mét thang ®o chia ®é: mçi v¹ch nhá lµ 2mm, vµ mçi v¹ch to lµ 1cm. Nhê thang ®o Êy chóng ta cã thÓ ®äc ngay kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c xông víi nhau vµ víi xung ®¸nh dÊu ®Çu siªu ©m. 2.1.2. ¸p dông: ChÈn ®o¸n siªu ©m kiÓu A ngµy nay Ýt dïng mét m×nh, mµ th­êng phèi hîp víi kiÓu B. Nã ®­îc ¸p dông trong nhiÒu chuyªn khoa: - Khoa s¶n: §o ®­êng kÝnh l­ìng ®Ønh cña thai, ®o khung chËu cña s¶n phô. - Khoa m¾t: §o ®­êng kÝnh nh·n cÇu, ph¸t hiÖn bong vâng m¹c. - Khoa thÇn kinh: Th­êng ng­êi ta dïng kiÓu A mét m×nh ®Ó lµm ©m vang n·o ®å. H×nh. Gi·n n·o thÊt III 11

2.2. ChÈn ®o¸n siªu ©m kiÓu B - Cßn gäi lµ ©m vang ®å c¾t líp, ©m vang ®å hai chiÒu. Gäi lµ kiÓu B do lÊy ch÷ ®Çu cña tõ Bidimesionnal. - Trong kiÓu nµy c¸c tÝn hiÖu ®­îc chuyÓn thµnh ®iÓm s¸ng mµ ®é s¸ng tû lÖ víi c­êng ®é tÝn hiÖu H×nh 6. Nguyªn lý siªu ©m vang ®å kiÓu B H×nh : §Çu dß siªu ©m quÐt tù ®éng a,b: Chïm siªu ©m truyÒn th¼ng vµo c¬ thÓ vµ quÐt kiÓu ph©n kú (a) hÆc héi tô (b) 12

c,d: Chïm siªu ©m truyÒn theo h­íng ly t©m råi ph¶n x¹ l¹i vµ quÐt kiÓu song song (c). Th­êng cã hai tinh thÓ ph¸t siªu ©m g¾n ®èi diÖn trªn mÆt trèng quay vµ lÇn l­ît ph¸t x¹ khi quay vÒ g­¬ng lâm (d). Trong kiÓu quÐt tù ®éng b»ng m¸y, ®é dèc quÐt kh¸ nhanh (16 chu kú 1 gi©y) do ®ã h×nh ¶nh thu ®­îc lµ mét h×nh ¶nh ®éng vµ tøc thêi. H×nh ¶nh c¸c líp c¾t sÏ nèi tiÕp nhau nhanh chãng trªn mµn B. Nhê hiÖn t­îng l­u ¶nh vâng m¹c nªn ta nh×n thÊy h×nh ¶nh liªn tôc, kh«ng t¸ch rêi ra tõng líp: Do ®ã kiÓu nµy gäi lµ ©m vang ®å ®éng thêi gian thùc. Nhê tèc ®é quÐt nhanh, nªn kiÓu quÐt tù ®éng thÝch hîp h¬n kiÓu quÐt tay khi gÆp nh÷ng c¬ quan di ®éng nh­ tim, m¹ch m¸u. 2.2.1. QuÐt b»ng ®iÖn tö: Tõ n¨m 1975 rë ®i xuÊt hiÖn mét ph­¬ng ph¸p míi b»ng ®iÖn tö. Ng­êi ta dïng nhiÒu ®Çu quÐt siªu ©m (kho¶ng 150) g¾n liÒn nhau thµnh mét d·y: Lóc dïng ng­êi ta ¸p c¶ d·y ®Çu ph¸t lªn da bÖnh nh©n vµ do ®iÒu khiÓn b»ng mét hÖ thèng ®iÖn tö lÇn l­ît mçi ®Çu siªu ©m sÏ ho¹t ®éng tõ c¸i ®Çu ®Õn c¸i cuèi, sau ®ã l¹i quay l¹i c¸i ®Çu: nh­ vËy còng t­¬ng ®­¬ng nh­ quÐt b»ng chuyÓn ®éng c¬ khÝ cña ®Çu ph¸t siªu ©m, nh­ng tèc ®é nhanh h¬n nhiÒu (kho¶ng 50 lÇn mçi gi©y). Trªn mµn B, còng cã mét h×nh ¶nh ®éng tøc thêi. 2.2.2. Chän tÇn sè thÝch hîp - TÇn sè cao 4-10MHz ®Ó th¨m dß nh÷ng bé phËn nhá vµ n«ng (vó, m¾t, tuyÕn gi¸p) v× chïm siªu ©m Ýt xuyªn s©u nh­ng tËp trung h¬n. TÇn sè thÊp 1MHz ®Ó th¨m dß nh÷ng ng­êi bÐo, nh÷ng bé phËn dÇy nh­ sä, v× chïm siªu ©m xuyªn s©u nh­ng ph©n t¸n. TÇn sè trung b×nh 2-3MHz th¨m dß vïng bông, tim. 2.2.3. §iÒu chØnh ®é khuyÕch ®¹i: Muèn cã ®­îc nh÷ng h×nh ¶nh kiÓu B tèt cÇn biÕt c¸ch ®iÒu chØnh ®é khuyÕch ®¹i gåm cã: (h×nh 9) - §é xuyªn s©u cña chïm siªu ©m + 1MHz ®­êng kÝnh 20cm + 2MHz ®­êng kÝnh 20cm 13

+ 2MHz ®­êng kÝnh 15cm + 2MHZ chïm héi tô. - §é khuyÕch ®¹i toµn bé: Lóc ®Çu nªn dïng ®é khuyÕch ®¹i yÕu ®Ó cã ®­îc bê cña phñ t¹ng hoÆc bê cña tæn th­¬ng. Sau ®ã dïng ®é khuyÕch ®¹i m¹nh h¬n ®Ó nghiªn cøu cÊu tróc cña nhu m« phñ t¹ng. - §é khuyÕch ®¹i kh¸c nhau gi÷a líp n«ng vµ líp s©u Do sù hÊp thô chïm siªu ©m cµng vµo s©u cµng yÕu ®i: do ®ã nh÷ng ©m vang ë líp n«ng sÏ m¹nh h¬n ë líp s©u. V× vËy khi th¨m dß nh÷ng vïng dÇy cÇn ph¶i: + Gi¶m ®é khuyÕch ®¹i ë c¸c líp n«ng + T¨ng ®é khuyÕch ®¹i ë c¸c líp s©u NÕu sau khi ®iÒu chØnh hÕt ®é khuyÕch ®¹i n«ng, s©u råi mµ h×nh ¶nh vÉn ch­a tèt th× cÇn thay ®æi tÇn sè: dïng tÇn sè thÊp h¬n ®Ó siªu ©m cã kh¶ n¨ng xuyªn s©u h¬n. 2.2.4. C¸c bé phËn phô: Mét sè m¸y cã thªm mét sè bé phËn: - Bé phËn läc: Bé phËn diÖn tö nµy cho phÐp lo¹i trõ nh÷ng ©m vang yÕu qu¸ hoÆc nh÷ng ©m vang m¹nh qu¸, trªn mét ng­ìng quy ®Þnh, nhê vËy h×nh ¶nh thu ®­îc sÏ ®Òu vµ mÞn h¬n. - §o kho¶ng c¸ch vµ chiÒu s©u : Khi bÊm nót nµy trªn mµn B sÏ hiÖn mét thang chia ®é cho phÐp ®o kÝch th­íc vµ chiÒu s©u c¸c tæn th­¬ng, mçi v¹ch t­¬ng ®­¬ng víi 1cm. Cã c¸c ch­¬ng tr×nh ®o kho¶ng c¸ch, diÖn tÝch , s¶n, tim m¹ch... - Phãng ®¹i ®iÖn tö: Trªn h×nh ¶nh ë kÝch th­íc b×nh th­êng, chóng ta chän vïng c©n phãng ®¹i b»ng mét h×nh « vu«ng trªn mµn B. Khi bÊm nót phãng ®¹i, vïng ®ã sÏ hiÖn lªn víi kÝch th­íc lín h¬n, do ®ã cã thÓ xem râ c¸c chi tiÕt h¬n.. - Mµn ¶nh cã thang ®é x¸m: §©y lµ mét mµn g¾n vµo m¸y, trªn mµn nµy h×nh ¶nh khoang chØ cã mµu tr¾ng ®en mµ cßn hiÖn lªn nh÷ng ®é x¸m kh¸c nhau, nh­ trªn mµn ¶nh v« tuyÕn , do ®ã h×nh ¶nh sÏ râ, nhiÒu chi tiÕt h¬n. 14

Nh÷ng mµn th­êng dïng cã kho¶ng 8-116 ®é xµm kh¸c nhau tuú tõng chÊt l­îng h×nh ¶nh. 2.2.5. C¾t líp: Líp c¾t b»ng siªu ©m n»m trong mÆt ph¼ng cña h­íng ®i chïm siªu ©m. Tr¸i l¹i, líp c¾t b»ng X quang th¼ng gãc víi trôc tia X. Trong chÈn ®o¸n b»ng siªu ©m ng­êi ta th­êng c¾t líp theo c¸c h­íng sau ®©y: - Líp c¾t ngang: Tõ vßng cung ë vïng bông hay vïng l­ng nh­ gan, thËn tuþ... - Líp c¾t däc víi h­íng siªu ©m tõ tr­íc ra sau (nh­ c¾t líp gan, tuþ) hay tõ sau ra tr­íc ( thËn), theo mÆt ph¼ng ®øng däc. - Líp c¾t chÐo nh­: Líp c¸t chÐo d­íi s­êng hai bªn, chÐo däc c¸c khoang gian s­ên - Líp c¾t tiÒn ®Çu theo mÆt ph¼ng ®øng ngang :dïng trong chÈn ®o¸n siªu ©m thËn l¸ch 2.3. HÖ thèng ho¸ h×nh c¾t líp siªu ©m Ng­êi ta ph©n lo¹i hai lo¹i h×nh c¬ b¶n: 2.3.1 H×nh ®­êng bê: - H×nh liªn bÒ mÆt: §ã lµ h×nh giíi h¹n gi÷a hai m«i tr­êng cã tæng trë kh¸ng ©m thanh m¹nh vµ yÕu. vÝ dô thµnh m¹ch m¸u (h×nh 10a) - H×nh thµnh: Lµ h×nh mét vËt nhiÒu ©m vang gi÷a hai vïng kh«ng cã ©m vang. vÝ dô v¸ch liªn thÊt, thµnh cña u nang (h×nh 10b) - H×nh kho¶ng trèng: mét vïng trèng ©m vang c¶ lóc khuyÕch ®¹i yÕu vµ m¹nh. §ã lµ h×nh ®Æc tr­ng cña mét khèi láng hay mét bäc n­íc (h×nh 10c) 2.3.2. H×nh cÊu tróc: - CÊu tróc ®Òu: Th­êng lµ h×nh m« vµ nhu m« b×nh th­êng. vÝ dô c¬, rau thai, gan...(h×nh 10d) - CÊu tróc kh«ng ®ång ®Òu: Th­êng lµ h×nh cña nh÷ng tæn th­¬ng bÖnh lý. VÝ dô : x¬ gan, di c¨n....(h×nh 10e). 15

2.4. ChÈn ®o¸n ph©n biÖt: 2.4.1. ChÈn ®o¸n ph©n biÖt gi÷a khèi ®Æc vµ láng: ChÈn ®o¸n cho phÐp ph©n biÖt tÝnh chÊt cña u. C¸ch tiÕn hµnh nh­ sau: - Lóc ®Çu dïng ®é khuÕch ®¹i thÊp (h×nh a) cã h×nh mét kho¶ng trèng kh«ng ©m vang. - Muèn ph©n biÖt cµng t¨ng ®é khuÕch ®¹i: NÕu lµ mét kh«Ý ®Æc ë trong kho¶ng trèng sÏ xuÊt hiÖn nhiÒu ©m vang (h×nh b). NÕu lµ mét khèi láng mÆc dï ®é khuÕch ®¹i cao vÉn kh«ng thÊy ©m vang, h×nh trèng ©m vÉn tån t¹i (h×nh c), kÌm t¨ng ©m phÝa sau. - Ngoµi ra cßn cã thÓ thÊy: + H×nh khèi cã cÊu tróc nöa láng nöa ®Æc: khi t¨ng ®é khuÕch ®¹i, trong h×nh khuyÕt sÏ xuÊt hiÖn mét vµi ©m vang nhá r¶i r¸c: h×nh th­êng thÊy trong tr­êng hîp tói mñ hay viªm tÊy cã chøa mñ vµ chÊt láng ho¹i tö kh«ng ®ång nhÊt. + H×nh khèi cã cÊu t¹o c¸ch ng¨n: th­êng thÊy trong u ®a nang cña thËn vµ gan... 2.4.2.Nh÷ng nhÇm lÉn cÇn tr¸nh: - H×nh khèi ®Æc gi¶: Khi dïng ®é khuÕch ®¹i lín nhiÒu khi däc theo h×nh khuyÕt cã thÓ thÊy mét sè ©m vang khuÕch ®aÞ. NÕu dïng tÇn sè cao h¬n (chïm siªu ©m tËp trung h¬n) sÏ thÊy râ lµ h×nh mét khèi láng. - H×nh khèi láng gi¶: Khi dïng tÇn sè cao, khuÕch ®¹i thÊp, siªu ©m Ýt xuyªn nªn cã thÓ thÊy mét kho¶ng trèng cã bê n«ng t­¬ng ®èi râ, nh­ng kh«ng thÊy bê s©u. NÕu dïng tÇn sè thÊp h¬n ®Ó kiÓm tra (siªu ©m xuyªn s©u h¬n, nªn sÏ thÊy h×nh cÊu tróc ®Æc ) (h×nh 11e) 16

H×nh : ChÈn ®o¸n ph©n biÖt gi÷a khèi ®Æc vµ láng a. KhuÕch ®¹i thÊp: cã h×nh khuyÕt b. T¨ng ®é khuÕch ®¹i: h×nh khèi ®Æc c. H×nh khèi láng, kh«ng ©m vang d. H×nh gi¶ khèi ®Æc e. H×nh gi¶ khèi láng. c¸c h×nh nhiÔu ¶nh trªn siªu ©m Cã nhiÒu h×nh gi¶ trªn siªu ©m vµ tÊt c¶ chØ ®­îc gi¶i thÝch b»ng b¶n chÊt vËt lý. Mét vµi h×nh gi¶ cã thÓ cã Ých vµ gióp ta nhËn biÕt tæ chøc b×nh th­êng hay tæ th­¬ng, nh­ng rÊt nhiÒu h×nh gi¶ kh¸c lµm khã th¨m kh¸m hoÆc dÉn ®Õn ®äc sai h×nh ¶nh. 1. H×nh do ph¶n x¹ (©m vang) Lµ kÕt qu¶ cña mét hay nhiÒu ph¶n håi cña sãng siªu ©m trªn mét mÆt ph©n c¸ch ng¨n c¸ch gi÷a hai cÊu tróc cã kh¸ng trë ©m kh¸c nhau. Chïm sãng siªu ©m trë vÒ ®Çu dß tiÕp l¹i ®i tíi mÆt ph©n c¸ch, cã thÓ tiÕp diÔn l¹i nhiÒu lÇn nh­ vËy. Mçi lÇn ph¶n håi vÒ sÏ t¹o ra mét vÖt sãng xa h¬n vÖt sãng tr­íc, chóng sÏ t¹o ra nhiÒu ®­êng song song gièng nhau (H.1). H×nh 1: s¬ ®å h×nh gi¶ do ph¶n x¹ 1.1. H×nh ph¶n x¹ do ®Çu dß tiÕp xóc kh«ng tèt víi da (H.2,3): lo¹i bá b»ng c¸ch cho thªm dÞch gel ®Ó tr¸nh khÝ n»m gi÷a ®Çu dß vµ mÆt da. H×nh gi¶ 17

còng cã thÓ x¶y ra trong c¬ quan, nhÊt lµ cÊu tróc chøa khÝ, tham gia vµo t¹o ra h×nh ‘®u«i sao chæi’ (H.4) H×nh 2: Siªu ©m hèc m¾t: nh÷ng vÖt song H×nh 3: Siªu ©m gan, tói mËt : nh÷ng vÖt song bªn tr¸i h×nh ¶nh. Do tiÕp xóc song song mau bªn tr¸i h×nh ¶nh. Do tiÕp kh«ng tèt gi÷a ®Çu dß víi da. xóc kh«ng tèt gi÷a ®Çu dß víi da. H×nh 4 : H×nh gi¶ ph¶n x¹ x¶y ra ë vïng khÝ trong ruét : nh÷ng vÖt ©m vang song song ë xa cã cïng kho¶ng c¸ch (mòi tªn). 1.2. H×nh "®u«i sao chæi": do ph¶n håi cña sãng siªu ©m khi gÆp khÝ (H.5,6) (vÝ dô: trong èng tiªu ho¸ hoÆc phæi), còng cã thÓ ®­îc t¹o thµnh tõ cÊu tróc cã chÊt kho¸ng (nh÷ng tinh thÓ cholesterol). Chïm sãng ®i vµ vÒ gi÷a mÆt tr­íc vµ sau cña líp khÝ hay cÊu tróc cholesterol t¹o thµnh ®­êng rÊt s¸ng, ë phÝa sau líp khÝ hay tinh thÓ cã nhiÒu d¶i tr¾ng ®en xen kÏ to¶ ra h×nh lan hoa. 18

H×nh 5 : ®u«i sao chæi ë mÆt ph©n c¸ch víi khÝ trong phæi H×nh 6 : ®u«i sao chæi cña líp khÝ trong d¹ dµy ë d­íi gan 1.3. H×nh soi g­¬ng (H.7): ®­îc t¹o tõ mÆt ph©n c¸ch rÊt ph¶n x¹ vµ cong nh­ : c¬ hoµnh, mµng phæi, ruét. Do nh÷ng sãng ©m phô g©y ra h×nh gi¶ khèi ®èi xøng víi khèi thËt qua mÆt ph©n c¸ch (H.8,9). H×nh 7 : soi g­¬ng trªn c¬ hoµnh : sãng siªu ©m tíi hoµnh - ph¶n x¹ vÒ nhu m« gan - ph¶n x¹ l¹i tíi c¬ hoµnh -ph¶n x¹ vÒ ®Çu dß. M¸y siªu ©m kh«ng nhËn thÊy hiÖn t­îng ph¶n x¹ nµy vµ t¹o ra h×nh cã sãng siªu ©m ph¶n håi th¼ng. H×nh 9 : ‘soi g­¬ng’ cña tói mËt (VB) vµ gan H×nh 8 : ‘soi g­¬ng’ cña gan qua c¬ hoµnh (F) qua c¬ hoµnh (DIA). 2. H×nh do suy gi¶m chïm sãng siªu ©m (bãng c¶n): Chïm sãng siªu ©m suy gi¶m khi tíi bÒ mÆt cÊu tróc cã kh¸ng trë cao (cÊu tróc cã nhiÒu chÊt kho¸ng) lµm cho bÒ mÆt rÊt t¨ng ©m, tiÕp ®ã vïng sau 19

cÊu tróc nµy kh«ng cã sãng ©m truyÒn n÷a, ®ã lµ ‘bãng c¶n’. Bãng c¶n cã h×nh nãn víi ®Çu dß rÎ qu¹t (H.10), h×nh trô víi ®Çu dß ph¼ng. GÆp trªn cÊu tróc v«i ho¸ (H.11, 12, 13, 14, 15), nh­: sái mËt, sái tiÕt niÖu, m¶ng x¬ v÷a thµnh m¹ch Cã thÓ gÆp trªn cÊu tróc x¬- mì (vÝ dô: c¸c nh¸nh cöa trong gan t¹o h×nh gi¶ huyÕt khèi. §Ó tr¸nh h×nh gi¶ nµy, th¨m kh¸m c¸c cÊu tróc nµy cÇn ®Æt ®Çu dß ë nhiÒu vÞ trÝ kh¸c nhau. H×nh 10 : s¬ ®å h×nh bãng c¶n h×nh nãn phÝa sau cña ®Çu dß h×nh dÎ qu¹t H H×nh 11: Sái bµng quang, ×nh 12: Sái niÖu qu¶n, niÖu viÒn t¨ng ©m (mòi tªn) vµ qu¶n gi·n (U), do sái (mòi bãng c¶n ë phÝa sau (®Çu tªn) cã bãng c¶n (®Çu mòi 20 H×nh 13: Sái mËt trong gan t¨ng ©m cã bãng c¶n phÝa sau.

mòi tªn). tªn). H×nh 14: Hai sái bµng quang, Ýt chÊt kho¸ng, H×nh 15: Sái nhá tói mËt cã bãng c¶n thÊy ®­îc ®é dµy cña sái do sãng ©m cßn nhÑ, cã thÓ thÊy nhiÒu sái kh«ng cã truyÒn qua ®­îc sái, nªn bãng c¶n kh«ng râ. bãng c¶n n»m ë phÝa bªn tr¸i. 3. H×nh do khóc x¹: H×nh gi¶ lµ hËu qu¶ cña chïm sãng ®i kh«ng th¼ng gãc tíi mÆt ph©n c¸ch. DÉn ®Õn xuÊt hiÖn nh÷ng sãng khóc x¹ vµ nhiÔu x¹. Hai tr­êng hîp nµy cÇn ph©n biÖt: - Khóc x¹: x¶y ra khi sãng siªu ©m qua mét cÊu tróc cã tèc ®é truyÒn ©m cao tíi mét cÊu tróc cã tèc ®é truyÒn ©m thÊp. - NhiÔu x¹: x¶y ra khi sãng siªu ©m qua mét cÊu tróc cã tèc ®é truyÒn ©m thÊp tíi mét cÊu tróc cã tèc ®é truyÒn ©m cao. 4. H×nh do t¨ng c­êng truyÒn ©m (t¨ng s¸ng phÝa sau): Tæ chøc ®Æc d­íi khèi dÞch t¨ng c­êng ©m h¬n tæ chøc b×nh th­êng, do sãng siªu ©m Ýt bÞ suy gi¶m trong n­íc h¬n trong tæ chøc. T¨ng c­êng ©m phÝa sau lµ mét h×nh gi¶ liªn quan ®Õn t¨ng truyÒn ©m trong dÞch ®¬n thuÇn (H.16). Vïng tæ chøc d­íi khèi dÞch nµy nhËn ®­îc nhiÒu sãng ©m h¬n vïng kÒ bªn, nªn h×nh ¶nh s¸ng h¬n (H.17,18). GÆp trong tæ chøc ë phÝa sau nang dÞch, khèi dÞch, dÞch æ bông, dÞch mµng tinh hoµn... Bông cã dÞch cã thÓ t¹o ra h×nh gi¶ thËn bÖnh lý do nhu m« t¨ng ©m. Gan x¬ t¨ng ©m cã thÓ g©y khã kh¨n trong chÈn ®o¸n u gan. H×nh 16: Chïm sãng ©m truyÒn qua 21

cÊu tróc dÞch (L) kh«ng bÞ suy gi¶m h¬n chïm sãng ©m qua tæ chøc kÒ bªn. Mét sè l­îng lín sãng ©m ®­îc truyÒn qua cÊu tróc dÞch nµy tíi tæ chøc phÝa d­íi, lµm cho nã t¨ng ©m h¬n so víi tæ chøc xung quanh. H×nh gi¶ nµy cã Ých v× cã thÓ gióp ph©n biÖt mét cÊu tróc tæ chøc Ýt ©m víi mét cÊu tróc dÞch. H×nh 17: T¨ng ©m phÝa sau, nhu m« gan H×nh 18: T¨ng ©m phÝa sau, vïng sau bµng sau tói mËt s¸ng ©m h¬n so víi nhu m« quang t¨ng s¸ng lµm khã quan s¸t c¸c cÊu bªn c¹nh cã cïng ®é s©u. tróc m¹ch m¸u, tö cung, trùc trµng. CÇn ®iÒu chØnh gain ®Ó th¨m kh¸m vïng nµy. 5. H×nh do chïm sãng siªu ©m réng (hiÖu øng khèi tõng phÇn): Chïm sãng siªu ©m cã liªn quan ®ång thêi víi cÊu tróc dÞch vµ phÇn mÒn xung quanh. X¶y ra do ©m vang trong nang dÞch vµ mÊt h×nh bê cña nang. Gi¶m ®é réng cña chïm sãng ©m sÏ tr¸nh ®­îc h×nh gi¶ nµy. Bãng c¶n do khóc x¹ chïm sãng siªu ©m ë lÒ bê cÊu tróc h×nh trßn. Sãng ©m lÖch h­íng kh«ng truyÒn tiÕp lµm cho vïng d­íi bªn lÒ ®­êng cong ®en kh«ng cã ©m (H.19). HiÖn t­îng gÆp trong tæn th­¬ng nang, tói mËt, bµng quang (H.20, 21) 22

H×nh 19: HiÖn t­îng lÖch h­íng cña chïm sãng ©m ®i qua hai bê mÐp cña cÊu tróc h×nh cÇu (L), t¹o vïng kh«ng cã sãng ©m đi qua (c) bªn c¹nh vïng t¨ng s¸ng (R) ë phÝa sau. H×nh 20: Bãng tèi bê (mòi tªn) cña tói mËt H×nh 21: DÞch trong æ bông (Ep), sãng (vb), h×nh t¨ng c­êng ©m phÝa sau tói mËt (RF) ph¶n x¹ cho h×nh gi¶ mÊt ®o¹n thµnh bµng quang (V). 6. Thuú bªn (thuú phô): H×nh gi¶ nµy liªn quan ®Õn ph¸t sãng ©m kh«ng ph¶i chØ mét chïm sãng siªu ©m duy nhÊt, mµ cã nhiÒu chïm sãng bªn. H×nh ¶nh c¬ b¶n ®­îc t¹o thµnh bëi chïm sãng ©m chÝnh, trung t©m, v× nh÷ng chïm sãng bªn (phô), nhanh chãng suy gi¶m (H.22). Tuy nhiªn, trong cÊu tróc kÐm suy gi¶m nh­ dÞch, h×nh ¶nh cã thÓ ®­îc t¹o thµnh tõ nh÷ng sãng siªu ©m cña chïm sãng bªn; m¸y siªu ©m nhËn biÕt mét chïm sãng duy nhÊt, nªn nã dÞch h×nh ¶nh trong ®­êng cña chïm sãng chÝnh (H.23,24). 23

H×nh 22: Mét cÊu tróc thËt (r) ph¶n håi l¹i sãng siªu ©m cña chïm sãng bªn. §Çu dß nhËn ®­îc ©m vang nµy vµ ghi nhËn nh­ chïm sãng chÝnh. H×nh ¶nh ®­îc dÞch chuyÓn theo ®­¬ng th¼ng cña chïm sãng chÝnh (a): lµ h×nh gi¶ v× nã dÞch chuyÓn so víi vÞ trÝ thËt. H×nh 23: h×nh gi¶ cña thuú phô: mét vïng lê mê t¹o bëi vïng s©u cña bµng quang (mòi tªn tr¾ng) gièng h×nh cÆn. Ng­îc l¹i víi cÆn thËt, h×nh ¶nh nµy kh«ng thÊy cã møc ngang (mòi tªn ®en: thµnh bµng quang). a b H×nh 24: h×nh gi¶ cña thuú phô th­êng thÊy trong bµng quang vïng s©u (a) hoÆc hiÕm h¬n vïng n«ng (b). Cã thÓ dÔ dµng lµm mÊt h×nh nµy b»ng c¸ch gi¶m gain. 7. H×nh do tiªu ®iÓm: Vïng tiªu ®iÓm biÓu hiÖn b»ng nh÷ng gi¶i t¨ng ©m. 8. Tèc ®é cña sèng ©m trong m«i tr­êng: Tèc ®é truyÒn cña sãng siªu ©m cã thÓ biÕn ®æi trong m«i tr­êng sinh häc, g©y ®Þnh vÞ kh«ng gian sai lÖch. 24

9. HiÖn t­îng xãa hoÆc che mÊt h×nh: Hai cÊu tróc cã cïng ®Ëm ®é ©m tiÕp xóc víi nhau th× kh«ng ph©n biÖt ®­îc, vÝ dô trong tr­êng hîp cùc trªn thËn vµ gan ë ng­êi trÎ gÇy. 25

Nguyªn lý siªu ©m Doppler m¹ch 1. Nguyªn lý chung cña hiÖu øng Doppler N¨m 1842 Johan Christian Doppler nhµ vËt lý häc ng­êi ¸o ®· ph¸t biÓu hiÖu øng mang tªn «ng trong lÜnh vùc ¸nh s¸ng, sau nµy c¸c nhµ vËt lý ®· chøng minh r»ng hiÖu øng nµy cßn x¶y ra vµ ®óng ë c¸c m«i tr­êng vËt chÊt d¹ng sãng kh¸c nh­ sãng Radio, sãng ©m thanh. Trong lÜnh vùc sãng ©m, nguyªn lý cña hiÖu øng Doppler ®­îc hiÓu nh­ sau: khi mét chïm siªu ©m ®­îc ph¸t ®i gÆp mét vËt th× sÏ cã hiÖn t­îng ph¶n håi ©m, tÇn sè cña chïm siªu ©m ph¶n håi vÒ sÏ thay ®æi so víi tÇn sè cña chïm ph¸t ®i nÕu kho¶ng c¸ch t­¬ng ®èi gi÷a nguån ph¸t vµ vËt thay ®æi: tÇn sè t¨ng nÕu kho¶ng c¸ch gi¶m vµ ng­îc l¹i. Sù thay ®æi tÇn sè f =f fo= 2 fo.V . cos  C fo f  C f. Thay ®æi tÇn sè fo. TÇn sè ph¸t x¹ f-: TÇn sè ph¶n x¹ V. Tèc ®é vËt di chuyÓn . Gãc gi÷a chïm siªu ©m vµ m¹chm¸u C. Tèc ®é cña siªu ©m trong c¬ thÓ (1540m/s) 2. Nguyªn lý c¸c kiÓu siªu ©m Doppler Cã 4 kiÓu siªu ©m Doppler : Doppler liªn tôc, Doppler xung, Doppler mµu vµ Doppler n¨ng l­îng. 2.1 Nguyªn lý cña siªu ©m Doppler liªn tôc: §©y lµ kiÓu siªu ©m Doppler ®ßi hái cÊu tróc m¸y ®¬n gi¶n nhÊt. §Çu dß cña m¸y cã chøa hai tinh thÓ gèm ¸p ®iÖn, mét tinh thÓ cã chøc n¨ng ph¸t liªn tôc chïm sãng siªu ©m vµ tinh thÓ kia cã nhiÖm vô thu sãng ph¶n håi vÒ. So s¸nh gi÷a tÇn sè cña chïm siªu ©m ph¸t vµ chïm siªu ©m thu vÒ lµ c¬ së ®Ó tÝnh tèc ®é di chuyÓn cña vËt. Trong c¬ thÓ th× vËt di chuyÓn ®Ó t¹o nªn tÝn hiÖu Doppler chÝnh lµ c¸c tÕ bµo m¸u di chuyÓn trong lßng m¹ch, trong ®ã chñ yÕu lµ c¸c hång cÇu. TÝn hiÖu Doppler cã thÓ ®­îc biÓu diÔn d­íi d¹ng ©m thanh, ®­êng ghi hoÆc phæ. 26

KiÓu siªu ©m Doppler liªn tôc cã c¸c ­u ®iÓm nh­ : cÊu t¹o cña m¸y ®¬n gi¶n, gi¸ thµnh thÊp, cho phÐp ghi ®­îc c¸c dßng ch¶y cã tèc ®é cao, kh«ng cã hiÖn t­îng " aliasing"( c¾t côt ®Ønh). Ng­îc l¹i, kiÓu Doppler nµy cã c¸c nh­îc ®iÓm nh­: kh«ng cho phÐp ghi chän läc ë mét vïng, m¸y ghi l¹i tÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu dßng ch¶y mµ chïm siªu ©m ®i qua. Nguyªn lý Doppler liªn tôc 1. §Çu dß 2. M¹ch m¸u fo. TÇn sè sãng ph¸t f. TÇn sè sãng thu f. TÇn sè Doppler = f-fo 1 2 f 2.2. Nguyªn lý siªu ©m Doppler xung: Trong kiÓu Doppler xung th× ®Çu dß chØ cã mét tinh thÓ gèm ¸p ®iÖn, sãng ©m ®­îc ph¸t ra ng¾t qu·ng ®­îc gäi lµ xung siªu ©m, xen gi÷a c¸c xung siªu ©m lµ thêi gian nghØ ®Ó c¸c tinh thÓ gèm ¸p ®iÖn thu tina hiÖu cña chïm siªu ©m ph¶n håi vÒ. Siªu ©m Doppler xung ®· gióp gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò khã kh¨n th¨m kh¸m m¹ch liªn quan ®Õn chiÒu s©u vµ kÝch th­íc m¹ch do siªu ©m Doppler mµu lu©n g¾n cïng víi siªu ©m hai b×nh diÖn. 1 H×nh s¬ ®å siªu ©m Doppler xung 1. §Çu dß 2. M¹chm¸u Fo. TÇn sè sãng ph¸t f. TÇn sè sãng ph¶n håi f. TÇn sè Doppler = f - fo P. §é s©u cña cöa ghi Doppler L. KÝch th­íc cöa ghi Doppler 2 27

Trong kiÓu siªu ©m Doppler xung th× chØ cã tÝn hiÖu dßng ch¶y ë mét vïng nhÊt ®Þnh ®­îc ghi l¹i. VÞ trÝ vµ thÓ tÝch vïng ghi tÝn hiÖu Doppler (cßn gäi lµ cöa ghi Doppler ) cã thÓ thay ®æi ®­îc. VÞ trÝ cöa ghi Doppler ®­îc x¸c ®Þnh bëi kho¶ng thêi gian tõ lóc ph¸t ®Õn luc thu chïm siªu ©m ph¶n håi vÒ. KÝch th­íc cña cöa ghi Doppler phô thuéc vµo chiÒu réng cña chïm siªu ©m vµ kho¶ng thêi gian thu sãng ph¶n håi (t). S¬ ®å cña ghi Doppler 1. §Çu dß 2. Cöa ghi Doppler T. Thêi gian tõ lóc ph¸t tíi lóc thu sãng ph¶n håi t. Kho¶ng thêi gian thu sãng ph¶n håi Do vËn tèc cña cña sãng ©m trong c¬ thÓ kh¸ h»ng ®Þnh(1540cm/s) nªn chiÒu s©u cña vïng ghi tÝn hiÖu Doppler - d (kho¶ng c¸ch tõ ®Çu dß tíi vïng ghi tÝn hiÖu) ®­îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc d= T  1540 (m) 2 T lµ thêi gian tõ lóc ph¸t ®Õn lóc thu chïm siªu ©m ph¶n håi ChiÒu dµi cña cöa ghi Doppler ®­îc x¸c ®Þnh bëi thêi gian thu sãng ph¶n håi (1). ChiÒu réng cña cöa ghi Doppler phô thuéc vµo kÝch th­íc cña chïm siªu ©m. TÇn sè nh¾c l¹i xung (pulse repetition frequency-PRF) lµ sè lÇn trong mét gi©y mµ chïm siªu ©m ®i ®Õn ®Ých vµ quay vÒ. PRF ®­îc tÝnh b»ng kHz vµ th­êng ®­îc ghi lµ K ®Ó kh«ng nhÇm víi tÇn sè Doppler (f còng ®­îc tÝnh b»ng kHz). C P.R.F = 2d d. ChiÒu s©u cña m¹ch m¸u C. Tèc ®é cña chïm siªu ©m (1540m/s) PRF cã ý nghÜa quan träng trong kü thuËt ghi phæ Doppler v× theo ph­¬ng tr×nh Shannon 28

f  PRF 2 Khi f > PRF/2 th× cã hiÖn t­îng (aliasing), cã nghÜa lµ ®Ønh phæ Doppler bÞ c¾t côt vµ ®­îc ghi sang phÝa ®èi diÖn cña ®­êng 0. §Ó tr¸nh hiÖn t­îng nµy cã 4 biÖn ph¸p: - ChuyÓn ®­êng 0 xuèng thÊp, bá c¸c tÇn sè ©m ®Ó lµm t¨ng thªm c¸c tÇn sè d­¬ng trªn ®­êng 0 - Gi¶m f b»ng c¸ch gi¶m tÇn sè ph¸t fo ( chän ®Çu dß cã tÇn sè thÊp), hay t¨ng gãc  ®Ó gi¶m Cos tuy nhiªn gãc  ph¶i lu«n < 600 ®Ó gi¶m sai sè . -Gi¶m ®é s©u (d) b»ng c¸ch Ðp bÖnh nh©n ®Ó t¨ng PRF - Sö dông m¸y cã tÇn sè PRF cao.Víi tiÕn bé cña khoa häc kü thuËt ng­êi ta ®· chÕ t¹o ®­îc c¸c m¸y siªu ©m Doppler cã PRF cao b»ng c¸ch ph¸t ®i vµ thu vÒ nhiÒu lÇn tÝn hiÖu siªu ©m trong thêi gian chïm sãng ©m ®i tíi vËt vµ quay trë l¹i, nh­ng kh«ng ph¶i m¸y siªu ©m Doppler nµo còng cã kh¶ n¨ng nµy. S¬ ®å nguyªn t¾c cña PRF cao: a. PRF< 2 f: cã phæ Doppler bÞc¾t côt ®Ønh ngay c¶ khi ®· h¹ ®­êng 0 xuèng thÊp. b. PRF 4 lÇn nhanh h¬n th× ngay c¶ khi n©ng ®­êng 0 lªn cao còng kh«ng bÞ c¾t côt ®Ønh. HiÖn nay c¸c m¸y siªu ©m xung cã kü thuËt nh¾c l¹i tÇn sè cao (gäi lµ HPRF- high pulse repetition frequency), tuy nhiªn vÉn cã giíi h¹n tèi ®a cña HPRF, do vËy siªu ©m Doppler xung chØ cho phÐp ®o ®­îc tèc ®é cao nhÊt ®Þnh. So víi kiÓu siªu ©m Doppler liªn tôc, kiÓu Doppler xung cã ­u ®iÓm nh­: cho phÐp lùa chän chÝnh x¸c vµ thay ®æi kÝch th­íc vïng cÇn ghi tÝn hiÖu Doppler. Ng­îc l¹i kiÓu siªu ©m nµy còng cã mét sè nh­îc ®iÓm: h¹n chÕ vÒ tèc ®é tèi ®a cã thÓ ®o ®­îc, h¹n chÕ vÒ ®é s©u cã thÓ th¨m dß còng nh­ phô thuéc nhiÒu vµo gãc . 29

Ph©n tÝch phæ. TÝn hiÖu Doppler (Doppler liªn tôc hay Doppler xung) ®­îc ph©n tÝch d­íi d¹ng ©m thanh, ®­êng ghi hay d¹ng phæ. Do tÇn sè Doppler (f) n»m trong kho¶ng nghe thÊy cña tai ng­êi nªn chØ cÇn dïng loa th«ng th­êng cã thÓ nghe thÊy tÝn hiÖu Doppler, vµ chÈn ®o¸n cã thÓ dùa trªn sù thay ®æi ©m s¾c vµ c­êng ®é ©m thanh. Trong kiÓu thÓ hiÖn tÝn hiÖu Doppler b»ng ®­êng ghi, ng­êi ta dïng kü thuËt ®Õm sè lÇn tÝn hiÖu v­ît trªn ®­êng 0 (zero crossing detector). TÝn hiÖu Doppler ®­îc tÝnh chung nh­ mét giao ®éng , m¸y cho phÐp tÝnh ®­îc sè lÇn (tÇn sè) dao ®éng nµy v­ît qua ®­êng 0. §­êng ghi tèc ®é kh«ng thÓ hiÖn gi¸ trÞ lín nhÊt, còng kh«ng ph¶i gi¸ trÞ trung b×nh cña dßng ch¶y, nã ®­îc ­íc tÝnh   f. V× vËy ®­êng cong ghi ®­îc kh«ng biÓu hiÖn tèc ®é tøc th× cña dßng ch¶y mµ chØ thÓ hiÖn tèc ®é chung cña c¸c dßng ch¶y mµ chïm siªu ©m gÆp ph¶i trªn ®­êng ®i. Phæ Doppler lµ kÕt qu¶ cña sù ph©n tÝch tÝn hiÖu Doppler (f) b»ng phÐp biÕn ®æi nhanh cña Fourier( Fast Fourier Transform-FFT) Trªn siªu ©m th× tÝn hiÖu (f) chøa nhiÒu tÇn sè kh¸c nhau, ph©n tÝch b»ng FFT cho phÐp nhËn biÕt c¸c tÇn sè kh¸c nhau. Hîp ©m Sol, Si, Rª ®­îc nghe thÊy ®­îc ph©n tÝch b»ng FFT thµnh ba ©m c¬ b¶n. 30

BiÓu diÔn tÝn hiÖu phæ Doppler trªn kh«ng gian ba chiÒu sau khi ®· ®­îc ph©n tÝch b»ng FFT . H×nh phæ Doppler cña ®éng m¹ch c¶nh gèc TÇn sè Doppler (f) thu ®­îc lµ sù kÕt hîp cña nhiÒu tÇn sè kh¸c nhau (do trong mét dßng ch¶y cã nhiÒu tèc ®é kh¸c nhau). PhÐp biÕn ®æi FFT cho phÐp ph©n tÝch nhanh (trong 5 micro gi©y) mét tÇn sè Doppler thµnh c¸c tÇn sè thµnh phÇn (h×nh trªn) vµ thÓ hiÖn c­êng ®é cña mçi tÇn sè thµnh phÇn nµy b»ng ®é s¸ng trªn ®­êng ghi phæ Doppler (Doppler spectrum). Nh­ vËy phæ Doppler ®­îc coi nh­ ®­êng ghi tÝn hiÖu theo kh«ng gian ba chiÒu: trôc thêi gian, trôc tÇn sè (hay tèc ®é) vµ trôc thø ba lµ trôc c­êng ®é (biÓu hiÖn b»ng ®é s¸ng) cña c¸c tÇn sè thµnh phÇn. §­êng cong biÓu diÔn phæ Doppler cña ®éng m¹ch ®· ®­îc läc bít c¸c tÝn hiÖu tÇn sè thÊp ®Ó lo¹i bá c¸c c¸c hiÖu øng Doppler cña thµnh m¹ch cã tÇn sè thÊp nh­ng còng lo¹i bá bít c¸c tÇn sè thÊp cña dßng ch¶y s¸t thµnh m¹ch. Trªn ®éng m¹ch b×nh th­êng th× c¸c tÇn sè Doppler cao nhiÒu h¬n c¸c tÇn sè thÊp cho nªn t¹o ra cöa sæ Ýt tÝn hiÖu trong th× t©m thi. Siªu ©m Doppler xung kÕt hîp víi siªu ©m c¾t líp (hÖ thèng Duplex) Th¨m kh¸m siªu ©m Doppler dÔ dµng nhê g¾n cïng hÖ thèng siªu ©m c¾t líp vµ hiÖn nay tÊt c¶ c¸c m¸y siªu ©m Doppler xung ®Òu ®­îc cÊu t¹o nh­ vËy. Nhê cã hÖ thèng siªu ©m c¾t líp mµ m¹ch m¸u ®­îc dÔ dµng nhËn thÊy ®Ó ®Æt 31

cöa sæ ghi Doppler còng nh­ dé réng cña nã nhÝnh x¸c phï hîp víi kÝch th­íc cña m¹ch cÇn th¨m kh¸m. PRF còng cã thÓ ®­îc tù ®éng ®iÒu chØnh hay ®iÒu chØnh tuú theo ý muèn phï hîp víi tõng m¹ch m¸u cÇn th¨m kh¸m còng nh­ gãc th¨m kh¸m  phï hîp. H×nh phæ Doppler ®­îc biÓu hiÖn trªn mµn h×nh ®ång thêi víi h×nh 2D hay riªng biÖt ®Ó dÔ dµng ph©n tÝch. 2.3. Nguyªn lý siªu ©m Doppler mµu Ng­êi ta ¸p dông nguyªn lý siªu ©m Doppler xung nhiÒu cöa( multigate pulse Doppler) ®Ó thu tÝn hiÖu Doppler trªn mét vïng trong mét mÆt c¾t. TÝn hiÖu tõ c¸c cöa ghi Dopplerr nµy ®­îc m· ho¸ d­íi d¹ng mµu vµ thÓ hiÖn chång lªn h×nh ¶nh siªu ©m hai chiÒu t¹o thµnh h×nh Doppler mµu cßn ®­îc gäi lµ b¶n ®å mµu cña dßng ch¶y( Color Fl¬ Mapping- CFM) S¬ ®å nguyªn lý siªu ©m Doppler mµu ViÖc m· ho¸ tèc ®é dßng ch¶y trªn siªu ©m Doppler mµu ®­îc thùc hiÖn theo c¸c nguyªn t¾c: + C¸c dßng ch¶y vÒ phÝa ®Çu dß ®­îc thÓ hiÖn b»ng mµu ®á, dßng ch¶y ®i xa ®Çu dß ®­îc thÓ hiÖn b»ng mµu xanh. Cã thÓ ®¶o ng­îc chiÒu qui ­íc nµy trªn m¸y (dßng ch¶y vÒ ®Çu dß chuyÓn thµnh mµu xanh). + Dßng ch¶y cã tèc ®é cµng lín ®­îc thÓ hiÖn b»ng mµu cµng s¸ng: vÝ dô khi tèc ®é dßng ch¶y cµng t¨ng th× mµu xanh th½m chuyÓn thµnh mµu xanh t­¬i, mµu ®á chuyÓn thµnh mµu xanh l¸ c©y vµ mµu vµng thËm chÝ thµnh mµu s¸ng (tr¾ng). 32

+NÕu tèc ®é dßng ch¶y lín sÏ cã hiÖn t­îng "aliasing" mµu: chç t¨ng tèc biÕn thµnh mµu ®èi lËp nh­ng phai nh¹t; vÝ dô nh­ mµu ®á biÕn thµnh mµu xanh nh¹t. + NÕu cã dßng rèi (dßng ch¶y lén xén theo nhiÒu h­íng víi tèc ®é kh¸c nhau) th× cã h×nh kh¶m mµu: c¸c « ®á, xanh, vµng n»m xen lÉn nhau kh«ng theo trËt tù nµo c¶. ­u ®iÓm cña Siªu ©m Doppler mµu: Tuy nhiªn nã còng cã nh÷ng nh­îc ®iÓm: do cã sè ¶nh/gi©y thÊp, ®é ph©n gi¶i kh«ng gian kÐm, tèc ®é thÓ hiÖn trªn siªu ©m Doppler mµu kh«ng ph¶i lµ tèc ®é thùc, nã chØ cã tÝnh chÊt biÓu thÞ chiÒu dßng ch¶y vµ thÓ hiÖn mét c¸ch t­¬ng ®èi tèc ®é dßng ch¶y. Cho nªn siªu ©m Doppler mµu cÇn ph¶i gi¶i quyÕt mét sè khã kh¨n ®ã lµ: - TÝn hiÖu yÕu nªn cÇn cã ®Çu dß cã tÇn sè Doppler thÊp h¬n tÇn sè cña siªu ©m c¾t líp vµ chØ mét sè m¸y cã chøc n¨ng tù ®éng thay ®æi tÇn sè Doppler nµy. - V× chØ cã mét ®Çu dß võa cho c¸c h×nh ¶nh siªu ©m c¾t líp (cã h×nh ¶nh râ nÐt nhÊt khi gi÷a chïm sãng ph¸t vµ vËt lµ 900) vµ võa cho h×nh ¶nh Doppler mµu (nã cã h×nh ¶nh râ nÐt nhÊt khi gãc gi÷a sãng ©m vµ vËt lµ 00), muèn gi¶i quyÕt m©u thuÉn nµy mét sè m¸y cã ®Çu dß dÑt cã mÆt ngoµi v¸t ®Ó t¹o gãc tèt cho siªu ©m Doppler, mét sè m¸y kh¸c cã thÓ thay ®æi gãc b»ng ph­¬ng ph¸p ®iÖn tö. - Ph©n tÝch trong thêi gian thùc rÊt nhiÒu c¸c chØ sè, H×nh ¶nh siªu ©m Doppler mµu ®­îc t¹o lªn do nhiÒu ®­êng ph¸t tÝn hiÖu (L) vµ trªn mçi ®­êng nµy l¹i cÇn cã nhiÒu xung (I) ®Ó cã tÝn hiÖu tèt, ®Ó ®i hÕt chiÒu dµi cña ®­êng ph¸t cÇn cã thêi gian (T) vµ nã ng­îc l¹i víi PRF ( PRF cao th× T gi¶m vµ ng­îc l¹i), víi PRF lµ 5kHz th× T kho¶ng 200 microgi©y. Sè l­îng ¶nh thu ®­îc cho phÐp ph©n tÝch trong thêi gian thùc vµ nã phô thuéc vµo Tx I xL. NÕu L lµ 20 ®­êng vµ I lµ 10 xung trªn 1 ®­êng vµ 200 microgi©y cho mçi ®­êng ph¸t th× mçi h×nh ¶nh sÏ mÊt 33

40 miligi©y vµ ta cã 25 ¶nh /gi©y. Ng­îc l¹i nÕu PRF thÊp h¬n, sè xung vµ sè ®­êng ph¸t nhiÒu h¬n th× sè ¶nh sÏ Ýt h¬n. ChÝnh v× vËy mµ trªn siªu ©m mµu muèn cã nhiÒu h×nh/gi©y th× cÇn ph¶i gi¶m kÝch th­íc ¶nh (gi¶m chiÒu s©u ®Ó t¨ng PRF, gi¶m chiÒu réng ®Ó gi¶m sè l­îng ®­êng ph¸t) Do ®ã ®Ó cã thÓ thùc sù ph©n tÝch ®Çy ®ñ vÒ h×nh th¸i vµ tÝnh chÊt huyÕt ®éng cña m¹ch m¸u cÇn ph¶i dùa trªn sù kÕt hîp ph©n tÝch h×nh ¶nh hai chiÒu, h×nh Doppler mµu vµ phæ doppler. M¸y siªu ©m Doppler mµu cã c¶ 3 kiÓu siªu ©m nµy (hÖ thèng Triplex) t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho th¨m dß m¹ch m¸u. 2.4. Siªu ©m Doppler n¨ng l­îng hay siªu ©m Angio §o tÝn hiÖu Doppler thÊp nªn tÝn hiÖu Doppler (f) ®­îc biÕn ®æi m· ho¸ n¨ng l­îng. H×nh ¶nh nµy ®­îc gäi lµ siªu ©m n¨ng l­îng hay siªu ©m mµu m· ho¸ n¨ng l­îng. H×nh ¶nh míi nµy kh«ng cßn lµ h×nh siªu ©m Doppler mµu n÷a vµ cã nhiÒu ®iÓm kh¸c so víi siªu ©m Doppler mµu: - Kh«ng nhËn biÕt ®­îc chiÒu cña dßng ch¶y vÒ phÝa ®Çu dß hay ®i xa ®Çu dß. - Toµn bé lßng m¹ch ®­îc lÊp ®Çy c¸c pixel mµu v× Doppler n¨ng l­îng cã ®é nh¹y gÊp 3 lÇn Doppler mµu vµ cã h×nh ¶nh chôp m¹ch trªn siªu ©m Doppler (Angio Doppler). C¸c m¹ch m¸u nhá còng ®­îc nhiÒn thÊy( c¸c ®éng m¹ch liªn thuú th¹n). - H×nh ¶nh chôp nhu m« cã thÓ ®­îc thÊy - B»ng siªu ©m Doppler n¨ng l­îng cã thÓ ph¸t hiÖn t­íi m¸u trong u, c¸c m¹ch t©n t¹o t¨ng m¹ch trong viªm còng cã thÓ ®­îc ph¸t hiÖn. - Kh«ng cã hiÖn t­îng "aliasing" mµu, còng nh­ kh«ng cßn ph¶i phô thuéc vµo gãc . Siªu ©m Doppler n¨ng l­îng ®­îc øng dông chñ yÕu trong th¨m kh¸m c¸c m¹ch m¸u nhá vµ nhÊt lµ cã tèc ®é dßng ch¶y thÊp mµ siªu ©m Doppler mµu th«ng th­êng kh«ng ®ñ ®é nh¹y ®Ó ph¸t hiÖn. 3. Ph©n tÝch phæ Doppler trong siªu ©m chÈn ®o¸n 34

Phæ Doppler lµ tÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu Doppler ph¶n x¹ vÒ cã nhiÒu tÇn sè kh¸c nhau, ph©n tÝch phæ Doppler lµ x¾p xÕp c¸c tÝn hiÖu cã tÇn sè kh¸c nhau nµy theo trËt tù nhÊt ®Þnh. C¸c m¸y siªu ©m Doppler hiÖn ®¹i ngµy nay cã ph©n tÝch phæ Doppler thêi gian thùc, tøc lµ c¸c tÊn sè Doppler ®­îc ph©n tÝch tøc thêi khi th¨m kh¸m ®ang tiÕn hµnh. HÖ thèng m¸y tÝnh ®iÖn tö trong m¸y siªu ©m tÝnh to¸n, ph©n tÝch phæ Doppler theo phÐp biÕn ®æi nhanh Fourier. 3.1.Nguyªn t¾c cña ph©n tÝch phæ Doppler NÕu nh­ m¸u ch¶y trong lßng m¹ch liªn tôc, nÕu nh­ m¹ch m¸u th¼ng vµ cã ®­êng kÝnh kh«ng thay ®æi, nÕu nh­ tèc ®é dßng ch¶y gièng nhau trªn c¶ mÆt c¾t cña m¹ch m¸u th× phæ Doppler sÏ lµ ®­êng th¼ng vµ kh«ng cÈn ph¶i ph©n tÝch phæ Doppler. Nh­ng trªn thùc tÕ th× dßng ch¶y trong lßng m¹ch cã tèc ®é rÊt kh¸c nhau, kÝch th­íc lßng m¹ch thay ®æi vµ cã h­íng ®i thay ®æi tuú tõng vÞ trÝ nªn dßng m¸u cho phæ Doppler cã t¸c tÇn sè kh¸c nhau ë tõng vÞ trÝ vµ tõng thêi ®iÓm kh¸c nhau; chÝnh v× vËy mµ cÇn ph¶i biÕt phæ Doppler b×nh th­êng vµ khi nµo th× kh«ng b×nh th­êng vµ cÇn ph¶i ph©n tÝch phæ Doppler. 3.2. Ph©n tÝch phæ Doppler b»ng ©m thanh. Ph©n tÝch phæ Doppler ®­îc øng dông ®Çu tiªn b»ng tÝn hiÖu ©m thanh, do dùa trªn thùc tÕ lµ tai ng­êi cã thÓ ph©n tÝch ®­îc tiÕng nãi cña ng­êi nµy kh¸c víi ng­êi kia mµ ng­êi ta cã thÓ øng dông ®Ó ph©n biÖt tÝn hiÖu Doppler trªn ©m thanh cã c¸c tÇn sè kh¸c nhau ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh, vµ ngay c¶ c¸c m¸y Doppler hiÖn ®¹i nhÊt còng ®Òu cã bé phËn ®Ó ph©n tÝch tÝn hiÖu Doppler b»ng nghe. Nh­ng ta kh«ng thÓ ®Þnh l­îng ®­îc b»ng nghe ®Ó chÈn ®o¸n møc ®é hÑp hay t¾c cña m¹ch. ChÝnh v× vËy mµ cÇn thiÕt ph¶i biÓu hiÖn phæ Doppler b»ng ®­êng vÏ. 3.3. Cöa sæ th¨m kh¸m Doppler CÇn ph¶i hiÓu kh¸i niÖm cöa sæ th¨m kh¸m Doppler, ®ã lµ h×nh mét thÓ 35

tÝch kh«ng gian ba chiÒu tuy nhiªn chØ biÓu hiÖn kh«ng gian hai chiÒu trªn mµn h×nh. KÝch th­íc vµ h×nh d¹ng cña cöa sæ kh«ng biÓu hiÖn hoµn toµn t­¬ng øng trªn phæ Doppler. §iÒu cÇn ph¶i l­u ý lµ ph©n tÝch phæ Doppler chØ thùc hiÖn trong vïng cöa sæ Doppler nµy, nÕu nh­ cöa sæ Doppler ®­îc ®iÒu chØnh thÝch hîp th× m¹ch m¸u ®­îc th¨m kh¸m thùc hiÖn chÝnh x¸c. H×nh cöa sæ Doppler Hai ®­êng song song( mòi tªn ®en) chØ chiÒu dµi cu¶ cöa sæ doppler, ®­êng A lµ ®­êng thu tÝn hiÖu Doppler, ®­êng b chØ trôc cña dßng ch¶y, gãc  t¹o bëi ®­êng A vµ B lµ gãc Doppler. 3.4. Phæ doppler biÓu hiÖn b»ng ®­êng vÏ Ph©n tÝch phæ doppler lµ bãc t¸ch c¸c tÇn sè kh¸c nhau cña tÝn hiÖu doppler thu ®­îc thµnh c¸c tÇn sè (tèc ®é kh¸c nhau) t¹o lªn phæ Doppler vµ biÓu diÔn nã thµnh ®­êng ghi trªn mµn h×nh. Phæ doppler ghi ®­îc biÓu thÞ c¶ tèc ®é (cm/s) vµ tÇn sè (kHz), nhê cã gãc  ®­îc biÕt tr­íc mµ m¸y tÝnh cã thÓ tÝnh to¸n chuyÓn ®æi tÇn sè thµnh tèc ®é, vµ hÇu hÕt c¸c m¸y ngµy nay ®Òu cã biÓu thÞ tèc ®é cña dßng ch¶y khi ph©n tÝch phæ Doppler. H×nh phæ doppler biÓu hiÖn trªn mµn h×nh - H×nh c¾t líp (gãc trªn tr¸i) cho biÕt m¹ch m¸u, cöa sæ Doppler, vµ gãc Doppler - Thêi gian biÓu thÞ b»ng trôc ngang vµ ®­îc tÝnh b»ng gi©y - TÇn sè hay tèc ®é ®­îc biÓu thÞ b»ng trôc däc - ChiÒu cña dßng ch¶y: vÒ ®Çu dß th× phæ doppler n»m trªn ®­êng 0 vµ ng­îc l¹i. 3.5. Mét sè ®iÓm ®Æc tr­ng cña dßng ch¶y trªn ph©n tÝch phæ Doppler 36

3.5.1. ChiÒu dßng ch¶y:ChiÒu dßng ch¶y ®­îc tÝnh mét c¸ch t­¬ng ®èi so víi ®Çu dß vµ ®­îc biÓu hiÖn b»ng phæ Doppler ë trªn ®­êng 0 vµ phæ doppler n»m d­íi ®­êng 0, tuy nhiªn chiÒu dßng ch¶y nµy kh«ng ph¶i lµ tuyÖt ®èi v× cã thÓ thay ®æi chiÒu dßng ch¶y b»ng c¸ch xoay ®Çu dß 1800 hay bÊm vµo nót ®¶o chiÒu trªn m¸y, chÝnh v× vËy mµ chiÒu dßng ch¶y ph¶i dùa vµo c¸c m¹ch m¸u cã chiÒu dßng ch¶y cè ®Þnh nh­ ®éng m¹ch chñ hay ®éng m¹ch c¶nh ®Ó so s¸nh. 3.5.2. Ph©n lo¹i c¸c thay ®æi tÇn sè: BiÓu hiÖn cña phæ Doppler trªn mµn h×nh lµ sù ph©n lo¹i hay x¾p xÕp c¸c thay ®æi tÇn sè theo trËt tù ë bªn trong cöa sæ thu tÝn hiÖu Doppler, sù x¾p xÕp nµy tuú thuéc vµo møc ®é dßng ch¶y cã trËt tù hay kh«ng cã trËt tù, Khi cã trËt tù th× gäi lµ dßng ch¶y thµnh líp, khi kh«ng cã trËt tù gäi lµ dßng ch¶y rèi. Dßng ch¶y thµnh líp : ®­îc ®Æc tr­ng b»ng chuyÓn ®éng cã trËt tù cña c¸c tÕ bµo m¸u theo c¸c ®­êng th¼ng song song víi thµnh m¹ch. Dßng ch¶y nµy lµ ®Æc tr­ng cña dßng ch¶y b×nh th­êng cña hÇu hÕt c¸c ®éng m¹ch vµ mét sè tÜnh m¹ch lín. Trong dßng ch¶y líp th× ®a sè c¸c tÕ bµo m¸u di chuyÓn cïng mét tèc ®é cho nªn phæ Doppler biÓu hiÖn lµ ®­êng m¶nh vµ cã kho¶ng trèng phÝa d­íi gäi lµ cöa sæ phæ Doppler, trªn siªu ©m Doppler mµu biÓu hiÖn cã ®­êng ®á ®Ëm s¸t thµnh m¹ch t­¬ng øng víi tèc ®é thÊp vµ ®á nh¹t h¬n ë gi÷a lßng m¹ch t­¬ng øng víi tèc ®é cao h¬n. Trªn ©m thanh th× dßng ch¶y líp cã tiÕng thanh trong nh­ tiÕng s¸o. H×nh dßng ch¶y thµnh c¸c líp A. S¬ ®å c¸c líp cña dßng ch¶y 37

B. Phæ Doppler cña dßng ch¶y líp. Do phÇn lín c¸c thµnh phÇn m¸u ch¶y víi tèc ®é gièng nhau nªn phæ Doppler vÏ lªn h×nh d­êng viÒn tr¾ng kh¸ râ nÐt bao bäc bªn ngoµi vïng ®en " gäi lµ cöa sæ tÝn hiÖu Doppler". H×nh ®­êng vÏ bªn trªn ph¶i t­¬ng øng víi thêi ®iÓm ®¸nh dÊu b»ng mòi tªn phÝa d­íi cña phæ Doppler H×nh dßng ch¶y líp trªn siªu ©m Doppler mµu. Dßng ch¶y cã tèc ®é chËm n»m gÇn thµnh m¹ch vµ cã mµu thÉm, dßng ch¶y cã tèc ®é cao n»m ë trung t©m vµ cã mµu nh¹t h¬n. Dßng ch¶y rèi : ChuyÓn ®éng cña c¸c thµnh phÇn m¸u kh«ng cßn cïng mét tèc ®é n÷a mµ cã c¸c tèc ®é kh¸c nhau. Møc ®é cña dßng ch¶y kh«ng cã trËt tù biÓu hiÖn b»ng ®é dµy cña viÒn phæ Doppler (bê cña phæ Doppler kh«ng cßn tËp trung thµnh ®­êng m¶nh n÷a). Dßng ch¶y rèi Ýt biÓu hiÖn b»ng h×nh bê viÒn phæ Doppler dµy ra chØ ë cuèi th× t©m thu vµ ®Çu t©m tr­¬ng, chiÒu dµy phæ Doppler cµng réng th× møc ®é dßng ch¶y rèi cµng nhiÒu. Dßng ch¶y rèi trung b×nh th× cöa sæ tÝn hiÖu Doppler bÞ lÊp ®Çy, vµ dßng ch¶y rèi nÆng th× bê phæ Doppler kh«ng râ n÷a vµ cã c¶ dßng ch¶y ®i vµ tíi ®Çu dß. B×nh th­êng th× kh«ng cã dßng ch¶y rèi nÆng ë c¸c m¹ch m¸u b×nh th­êng. Dßng ch¶y rèi nÆng th­êng gÆp trong c¸c tr­êng hîp hÑp khÝt cña lßng m¹ch vµ cµng cã dßng ch¶y rèi nhiÒu th× møc ®é hÑp cµng nÆng. Dßng ch¶y rèi ®«i khi lµ biÓu hiÖn cña m¹ch bÖnh lý nh­ng còng cÇn biÕt r»ng dßng rèi gÆp c¶ ë m¹ch bÖnh lý vµ m¹ch b×nh th­êng. C¸c m¹ch ngo»n ngoÌo, xo¾n vÆn th× cã dßng rèi, mét vÝ dô ®iÓn h×nh lµ hÇu nh­ lu«n thÊy dßng ch¶y rèi ë vïng hµnh c¶nh. Vïng cã dßng ch¶y ®¶o chiÒu th­êng thÊy ë ®o¹n to nhÊt cña ®éng m¹ch c¶nh trong vïng hµnh c¶nh, vµ ®­îc thÊy dßng rèi c¶ trªn siªu ©m Doppler xung hay Doppler mµu. Nãi chung dßng rèi ë m¹ch b×nh 38

th­êng th× kh«ng bao giê rèi lo¹n nhiÒu, dßng rèi nhiÒu th­êng lu«n cã trong hÑp m¹ch nhÊt lµ hÑp khÝt. H×nh dßng ch¶y rèi A. S¬ ®å dßng ch¶y rèi B. Phæ Doppler cña dßng ch¶y rèi Ýt biÓu hiÖn b»ng chiÒu dµy cña viÒn phæ Doppler réng ra ë cuèi t©m thu vµ trong th× t©m tr­¬ng. Tèc ®é dßng ch¶y gÇn 50cm/s thÊy ë biÓu ®å trªn ph¶i ë th× t©m thu ®¸nh dÊu b»ng ®Çu mòi tªn phÝa d­íi H×nh C: Dßng rèi trung b×nh lµm lÊp ®Çy cöa sæ trèng trªn phæ Doppler, tèc ®é kho¶ng 75cm/gi©y . H×nh D. Dßng rèi nÆng biÓu hiÖn b»ng mÊt cöa sæ trèng tÝn hiÖu, bê phæ Doppler kh«ng râ, tèc ®é kho¶ng 125cm/gi©y ¶nh h­ëng cña kÝch th­íc cöa sæ ghi Doppler: KÝch th­íc cña cöa sæ ghi Doppler còng ¶nh h­ëng ®Õn phæ Doppler. Th­êng th× trªn c¸c m¸y siªu ©m Doppler khi ®Ó cöa sæ ghi Doppler réng th× viÒn phæ Doppler còng dµy lªn. Tuy nhiªn chiÒu dµy phæ Doppler réng ra lµ mét dÊu hiÖu chung cña m¹ch bÖnh lý. 3.6. Søc ®Ëp: Phæ Doppler biÓu diÔn thay ®æi tèc ®é trong lßng m¹ch ë mçi kú t©m thu. H×nh ¶nh phæ Doppler bÞ ¶nh h­ëng bëi nhiÒu yÕu tè: yÕu tè huyÕt ®éng, chøc n¨ng tim, yÕu tè thµnh m¹ch, l­u l­îng m¸u ®Õn vµ ®i ë vïng th¨m dß... C¶n trë dßng ®Õn: 39

ë m¹ch m¸u b×nh th­êng kh«ng cã c¶n trë dßng ®Õn th× trong th× t©m thu cã tèc ®é dßng ch¶y t¨ng lªn ®ét ngét vµ nhanh chãng tíi ®Ønh. NÕu dßng ®Õn bÞ c¶n trë nhiÒu do tæn th­¬ng g©y t¾c ë ®Çu gÇn so víi vïng th¨m kh¸m th× t©m thu tèc ®é t¨ng lªn tõ tõ (thêi gian t¨ng tèc t©m thu kÐo dµi) vµ ®Ønh t©m thu vµ t©m tr­¬ng ®Òu thÊp h¬n b×nh th­êng. HËu qu¶ lµ phæ Doppler cã d¹ng sãng dÑt vµ thÊp, vµ ta cã thÓ ®o ®­îc ¶nh h­ëng cña dßng ®Õn tíi thêi gian t¨ng tèc t©m thu. T¨ng tèc t©m thu chÞu ¶nh h­ëng cña c¶ chøc n¨ng tim vµ c¶n trë dßng ®Õn. Phæ Doppler cã thÓ dÑt vµ thêi gian t¨ng tèc kÐo dµi nÕu nh­ tèng m¸u ra tõ thÊt tr¸i chËm do rèi lo¹n chøc n¨ng c¬ tim hay do hÑp van ®éng m¹ch chñ. Khi ta thÊy cã phæ Doppler trßn thÊp vµ thêi gian t¨ng tèc t©m thu kÐo dµi th× cÇn kiÓm tra ë m¹ch kh¸c ®Ó x¸c ®Þnh ®ã lµ do c¶n trë dßng ®Õn hay do tim. C¶n trë dßng ®i: Tèc ®é cña dßng ®i phô thuéc vµo søc c¶n( trë kh¸ng) cña cña tuÇn hoµn do ®éng m¹ch. Søc c¶n tuÇn hoµn thay ®æi ë tõng vïng kh¸c nhau cña c¬ thÓ vµ thÓ hiÖn trªn phæ Doppler cña m¹ch m¸u nu«i d­ìng vïng ®ã, vÝ dô nh­ ®éng m¹ch c¶nh trong cã phæ ®iÓn h×nh cña m¹ch m¸u cã søc c¶n thÊp víi h×nh ®Ønh t©m thu réng vµ dßng ®Õn xuÊt hiÖn c¶ trong th× t©m tr­¬ng do m¸u lªn n·o cã dßng ®Õn kh«ng bÞ ngõng trong th× t©m tr­¬ng. Søc c¶n b×nh th­êng vµ cao nhÊt lµ ë c¸c m¹ch m¸u c¸c chi, chóng cã phæ Doppler víi ®Ønh t©m thu nÐt vµ hÑp, cã sãng ng­îc chiÒu sím trong th× t©m tr­¬ng do cã dßng ®Õn muén trong kú t©m tr­¬ng. Sãng ®¶o chiÒu lµ sãng ph¶n x¹, lµ ®Æc tr­ng cña ®éng m¹ch cã søc cÈn lín. Phæ Doppler cña c¸c m¹ch ngo¹i vi cã søc c¶n lín cã sãng 3 pha do cã 3 thµnh phÇn sãng: hai pha ®Õn vµ mét ng­îc chiÒu. 40 S¬ ®å: ®o thêi gian t¨ng tèc t©m thu

Thay ®æi phæ Doppler gióp cho chÈn ®o¸n t¾c m¹ch, vÝ dô nh­ khi cã tæn th­¬ng t¾c cña ®éng m¹ch c¶nh trong th× phæ Doppler thay ®æi tõ 1 pha b×nh th­êng ë ®éng m¹ch c¶nh gèc tíi 2 thËm chÝ 3 pha. §Ó ®Þnh l­îng ®­îc søc c¶n dßng ®i th× ng­êi ta sö dông nhiÒu chØ sè kh¸c nhau nh­ng chØ sè søc ®Ëp cña Gosling vµ chØ sè søc c¶n cña Pourcelot vµ tû sè t©m thu / t©m tr­¬ng lµ hay ®­îc dïng nhÊt. C¸c chØ sè nµy thay ®æi ë c¸c vïng kh¸c nhau cña c¬ thÓ. C¶ sinh lý vµ bÖnh lý ®Òu cã thÓ lµm thay ®æi phæ Doppler vÝ dô nh­ cã thÓ thÊy phæ Doppler cña m¹ch cã søc c¶n thÊp cã sãng 1 pha ë m¹ch ngo¹i biªn sau khi tËp thÓ dôc nÆng lµm gi·n c¸c m¹ch vµ lµm gi¶m søc c¶n. Còng vÉn thÊy h×nh phæ Doppler nh­ vËy ë m¹ch ngo¹i biªn nh­ng lµ bÖnh lý khi cã gi·n m¹ch ®Çu xa do t¾c m¹ch ®Çu gÇn. ChØ sè søc ®Ëp cña Gosling (Pulsatility Index) PI= A B M ( A: tèc ®é t©m thu; B: tèc ®é t©m tr­¬ng; M : tèc ®é trung b×nh) 41

ChØ sè søc c¶n cña Pourcelot( Resistivity Index) ( A: tèc ®é t©m thu, B: tèc ®é t©m tr­¬ng ) 4. TriÖu chøng häc cña hÑp ®éng m¹ch Cã hai nguyªn nh©n g©y thiÕu m¸u n·o hay thiÕu m¸u ngo¹i biªn lµ do: c¸c tæn th­¬ng g©y hÑp khÝt hay huyÕt khèi ®éng m¹ch lµm thay ®æi t­íi m¸u ë vïng phÝa sau tæn th­¬ng, di chuyÓn cña huyÕt khèi hay m¶nh x¬ v÷a g©y lªn t¾c m¹ch ë vïng sau tæn th­¬ng. Th¨m kh¸m siªu ©m cã môc ®Ých lµm chÈn ®o¸n x¸c ®Þnh cã hÑp, ®¸nh gi¸ møc ®é hÑp vµ ¶nh h­ëng cña nã ®Õn huyÕt ®éng, m« t¶ c¸c tæn th­¬ng m¶ng x¬ v÷a vµ nÕu cã thÓ th× ®¸nh gi¸ tiªn l­îng kh¶ n¨ng g©y t¾c m¹ch cña m¶ng x¬ v÷a. 4.1. ChÈn ®o¸n cã hÑp ®éng m¹ch b»ng siªu ©m : C¸c ph­¬ng ph¸p th¨m kh¸m Doppler ®ãng vai trß quan träng trong viÖc ph¸t hiÖn c¸c hÑp ®éng m¹ch, siªu ©m c¾t líp gÆp nhiÒu khã kh¨n trong viÖc ®¸nh gi¸ hÑp ®éng m¹ch, cho dï ®· dïng c¸c ®Çu dß cã tÇn sè kh¸c nhau vµ cã ®é ph©n gi¶i cao. Siªu ©m c¾t líp: cã thÓ trùc tiÕp ®¸nh gi¸ ®­îc møc ®é hÑp lßng m¹ch b»ng c¸ch ®o thiÕt diÖn ngang cu¶ m¹ch vµ ®o diÖn tÝch cßn l¹i cña lßng m¹ch trªn líp c¾t ngang. Tuy nhiªn kh«ng ph¶i lóc nµo còng c¾t ®­îc líp c¾t ngang vu«ng gãc hoµn toµn víi lßng m¹ch do vÞ trÝ cña m¹ch, hay do nã chia nh¸nh, ®­êng ®i ngo»n ngoÌo. Tû lÖ % hÑp = (1- diÖn tÝch cßn l¹i/diÖn tÝch cña c¶ lßng m¹ch) x 100. M¶ng x¬ v÷a còng kh«ng ph¶i lóc nµo còng ®¸nh gi¸ ®­îc mét c¸ch chÝnh x¸c do tÝnh chÊt gi¶m ©m cu¶ nã, hay do cã c¸c v«i ho¸ c¶n trë th¨m kh¸m. KÕt hîp víi siªu ©m Doppler th× cã thÓ v¹ch ra ®­îc gianh giíi cña lßng m¹ch nÕu nh­ ®é ph©n gi¶i kh«ng gian Ýt nhÊt ph¶i b»ng ®é ph©n giaØ kh«ng 42

gian cña siªu ©m c¾t líp (tuy nhiªn nã bao giê còng thÊp h¬n ph©n gi¶i kh«ng gian cña siªu ©m c¾t líp), hay kÝch th­íc cña h×nh ¶nh mµu kh«ng phô thuéc vµo c­êng ®é tÝn hiÖu cña Doppler (®iÒu nµy còng khã thùc hiÖn, ngµy nay víi siªu ©m Doppler n¨ng l­îng th× cã thÓ thùc hiÖn ®­¬c, tuy nhiªn ta kh«ng biÕt chiÒu cña dßng ch¶y). Trong thùc tÕ th× siªu ©m Doppler mµu cã thÓ gióp vÏ ®­îc bê ngoµi cña m¶ng x¬ v÷a nh­ng kh«ng thÓ ®o ®¹c ®­îc chÜnh x¸c c¸c kÝch th­íc cña m¶ng x¬ v÷a. Siªu ©m c¾t líp còng cho phÐp ph¸t hiÖn ®­îc hËu qu¶ c¬ häc cña hÑp khÝt hay t¾c m¹ch. Mét ®éng m¹ch b×nh th­êng th× thµnh m¹ch lu«n ®Ëp, di ®éngtheo theo chiÒu ngang trong khi tr­íc chç t¾c hay hÑp rÊt khÝt th× ®Ëp ngang nµy mÊt ®i vµ ®­îc thay b»ng ®Ëp m¹nh theo trôc gièng nh­ chuyÓn ®éng cña pit«ng. DÊu hiÖu nµy kh«ng ph¶i lµ dÊu hiÖu ®Æc hiÖu nh­ng nã cã gi¸ trÞ g©y chó ý ®Ó ®Þnh h­íng cho ng­êi kh¸m. Ghi phæ Doppler còng kh«ng ph¶i cã kh¶ n¨ng kú diÖu ®Ó chÈn ®o¸n hÑp ®éng m¹ch. Phèi hîp víi siªu ©m mµu còng kh«ng ph¶i lµ c¶i thiÖn ®­îc nhiÒu ®é h¹y vµ ®é ®Æc hiÖu cña siªu ©m Doppler. Ngµy nay ng­êi ta ph¶i phèi hîp nhiÒu ph­¬ng ph¸p th¨m kh¸m siªu ©m kh¸c nhau (hai b×nh diÖn Doppler liªn tôc, Doppler xung vµ Doppler mµu) trong th¨m kh¸m bÖnh lý m¹ch m¸u, nã gióp cho chÈn ®o¸n kh¸ chÝnh x¸c c¸c bÖnh lý m¹ch m¸u víi ®iÒu kiÖn thÇy thuèc tiÕn hµnh th¨m kh¸m cã ®ñ kinh nghiÖm, vµ hiÓu ®­îc râ rµng c¸c bÉy trong chÈn ®o¸n, c¸c giíi h¹n cña ph­¬ng ph¸p. 4.2. HËu qu¶ cña hÑp ®éng m¹ch : HÑp ®éng m¹ch g©y lªn rèi lo¹n dßng ch¶y t¹i chç (lµ c¬ së cña c¸c dÊu hiÖu trùc tiÕp), g©y rèi lo¹n dßng ch¶y ë ®Çu xa (t¹o lªn c¸c dÊu hiÖu gi¸n tiÕp). Ph¸t hiÖn c¸c bÊt th­êng dßng ch¶y ®ßi hái ph¶i cã kinh nghiÖm vµ thêi gian, c¸c hÑp nhiÒu ®o¹n hay hÑp dµi còng cã nh÷ng thay ®æi dßng ch¶y kh«ng gièng nhau, ®Ó ®¬n gi¶n ta nghiªn cøu thay ®æi dßng ch¶y ë mét ®o¹n ng¾n. 4.2.1.DÊu hiÖu trùc tiÕp: HÑp lßng m¹ch g©y lªn hai biÕn ®æi chÝnh ®­îc ph¸t hiÖn trªn siªu ©m Doppler: - Dßng ch¶y t¨ng tèc ë chç ®éng m¹ch bÞ hÑp, hÑp cµng khÝt th× tèc ®é dßng ch¶y cµng t¨ng, tèc ®é tû lÖ nghÞch víi diÖn tÝch cßn l¹i cña lßng m¹ch nÕu 43

nh­ thµnh m¹ch cßn ®Òu nh½n. Mèi t­¬ng quan gi÷a t¨ng tèc vµ møc ®é hÑp tån t¹i nÕu nh­ l­u l­îng m¸u qua vïng tæn th­¬ng cßn ®­îc ®¶m b¶o, nh­ng trong nh÷ng tr­êng hîp hÑp qu¸ khÝt th× kh«ng cßn mèi t­¬ng quan nµy n÷a vµ chÈn ®o¸n cã thÓ nhÇm lÉn. - Dßng ch¶y rèi: dßng ch¶y bÞ tèi lo¹n kh«ng cßn tÝnh chÊt cña dßng ch¶y thµnh c¸c líp b×nh th­êng, dßng ch¶y gåm nhiÒu vªc t¬ cã c¸c c­êng ®é vµ c¸c h­íng kh¸c nhau, ng­ìng mµ tõ ®ã dßng ch¶y mÊt tÝnh chÊt b×nh th­êng ®Ó trë lªn rèi lo¹n ®­îc x¸c ®Þnh b»ng sè Reynolds (nã kh«ng cã kÝch th­íc), nã phô thuéc vµo kÝch th­íng lßng m¹ch, tèc ®é dßng ch¶y vµ ®é nhít cña m¸u. Sè Reynolds t¨ng khi tèc ®é dßng ch¶y t¨ng, nh­ thÕ lµ t¨ng tèc ®é dßng ch¶y lµ kÕt qu¶ cña hÑp lßng m¹ch vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho dßng ch¶y rèi lo¹n. §iÒu nµy gi¶i thÝch cho hiÖn t­îng khi lµn nghiÖm ph¸p g¾ng søc th× sÏ t¨ng tèc ®é dßng ch¶y ®éng m¹ch vµ ph¸t hiÖn ®­îc c¸c rèi lo¹n dßng ch¶y do hÑp lßng m¹ch mµ ë ®iÒu kiÖn nghØ ng¬i b×nh th­êng kh«ng ph¸t hiÖn ®­îc. Ch¹y trªn th¶m quay hay ®¬n gi¶n lµ co duçi ch©n nhiÒu lÇn cã thÓ lµm xuÊt hiÖn c¸c rèi lo¹n dongf ch¶y do hÑp mµ kh«ng ph¸t hiÖn ®­îc khi nghØ ng¬i. Khi lµm nghiÖm ph¸p g¾ng søc th× gi¶i phãng c¸c chÊt gi·n m¹ch, nã lamg gi¶m søc c¶n ngo¹i biªn, lµm gi¶m ¸p lùc t¹i chç nªn lµm t¨ng trªnh ¸p tèng qua chç hÑp cho len lµm t¨ng l­u l­îng vµ t¨ng tèc ®é dßng ch¶y. Sè Reynolds t¨ng khi kÝch th­íc lßng m¹ch t¨ng, nh­ vËy kh«ng cã dßng ch¶y rèi ngay t¹i chç hÑp v× ë ®ã lßng m¹ch bÞ hÑp l¹i nh­ng ngay lËp tøc nã xuÊt hiÖn ë sau chç hÑp do ë ®ã lßng m¹ch réng ngay ra ®ét ngét trë vÒ b×nh th­êng ( th­êng hay gi·n nhÑ); nÕu cã gi·n sau hÑp th× ch¾c ch¾n sÏ cã dßng ch¶y rèi. Gi¶m ®é nhít cña m¸u do ®iÒu trÞ chèng ®«ng hay thiÕu m¸u còng t¹o ®iÒu kiÖn xuÊt hiÖn dßng rèi. DÊu hiÖu trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp cña hÑp ®éng m¹ch Tr­íc hÑp: Tèc ®é dßng ch¶y gi¶m, søc c¶n t¨ng Chç hÑp: t¨ng tèc, dßng rèi Sau hÑp: Tèc ®é gi¶m, thêi gian t¨ng tèc kÐo dµi., søc c¶n thÊp 44

ë ng­êi b×nh th­êng th× sè Reynolds kho¶ng 2000, nhiÒu yÕu tè kh¸c còng ¶nh h­ëng ®Õn viÖc xuÊt hiÖn dßng rèi nh­: hÑp trªn c¬ s¬ cña m¶ng x¬ v÷a th× cã dßng rèi nhiÒu h¬n khi hÑp cã thµnh m¹ch ®Òu nh½n, ë th× t©m thu th× dßng rèi nhiÒu h¬n th× t©m tr­¬ng. Ph©n tÝch phæ Doppler vµ tÝn hiÖu ©m thanh: .T¨ng tèc ®é dßng ch¶y vïng hÑp biÓu hiÖn b»ng vïng tÝn hiÖu Doppler tÇn sè cao nh­ng n¨ng l­îng thÊp mê cïng ©m tÇn sè cao, sè l­îng hång cÇu l­u th«ng qua chç hÑp víi tèc ®é nhanh cµng Ýt ®i khi møc ®é hÑp cµng nÆng. . Do tèc ®é dßng ch¶y chËm l¹i tr­íc chç hÑp vµ cã dßng rèi ngay sau chç hÑp lµm cho xuÊt hiÖn vïng phæ Doppler tÇn sè thÊp nh­ng n¨ng l­îng cao ®Ëm nÐt trªn ®­êng phæ Doppler. Khi møc ®é hÑp cµng t¨ng th× n¨ng l­îng phæ Doppler chuyÓn dÇn vÒ ®­êng kh«ng. . Khi cã dßng rèi xuÊt hiÖn th× trªn phæ Doppler cã c¸c tÇn sè ©m (n»m phÝa d­íi ®­êng kh«ng) chøng tá cã dßng ch¶y ®i ng­îc chiÒu dßng ch¶y vµ gîi ý tæn th­¬ng hÑp khÝt. Khi cã hÑp th× ®­êng phæ Doppler bao giê còng réng ra do pha trén gi÷a dßng ch¶y tÇn sè cao vµ dßng ch¶y tÇn sè thÊp. 45

Trªn siªu ©m Doppler mµu cã dßng ch¶y mÊt b·o

Add a comment

Related presentations

Related pages

Bài giảng siêu âm tổng quát - PGS Thông

AO ASIF atlas Bai Giang bai giang giai phau bai giang huyet hoc truyen mau benh cham bệnh học Cận Lâm Sàng câp cứu Cấp cứu cham cuu chăm ...
Read more

Diễn Đàn - [Tài liệu] Bài giảng siêu âm tổng ...

Tham gia Dec 2010 Bài viết 68 Cám ơn 11 Được cám ơn 180/48 bài
Read more

Siêu âm tổng hợp.: BÀI GIẢNG SIÊU ÂM BỤNG ...

bài giảng về siêu âm,xquang,y học nói chung. Hỏi đáp y học. Hỏi đáp y học; Trang chủ
Read more

BÀI GIẢNG Y HỌC: GIÁO TRÌNH SIÊU ÂM TỔNG QUÁT ...

giÁo trÌnh siÊu Âm tỔng quÁt bỆnh viỆn bẠch mai
Read more

Bộ môn Chẩn đoán hình ảnh - Đại học Y ...

file handout bai Sieu Am tuy khong tai duoc. Trả lời Xóa. ... Cam on bo mon, em da tai cac bai giang. Nhung con bai SA nhi khoa em chua tai duoc.
Read more

Bài giảng Siêu âm tổng quát (Phần 1) - ĐH Y Hà ...

Bài giảng "Siêu âm tổng quát" được biên soạn nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng cơ bản về kỹ thuật siêu âm ...
Read more

Tài Liệu Bài giảng siêu âm tổng quát - PGS ...

Tài liệu gồm 341 trang. Mục lục Lời giới thiệu GS.TS. Trần Quỵ 3 2 Lời nói đầu PGS.TS Phạm Minh Thông 4 3 Đại cương về ...
Read more

Siêu âm tổng quát(Bệnh viện Bạch Mai) | Dr.Toàn

Bài viết mới. Thuốc mới điều trị đái tháo đường; 3 bài atlas điện tâm đồ; Siêu âm tổng quát(Bệnh viện Bạch Mai)
Read more

TÀI LIỆU BÀI GIẢNG SIÊU ÂM TỔNG QUÁT PGSTS ...

Tải sách về máy. Để đáp ứng nhu cầu của bạn đọc với tài liệu siêu âm cực kỳ là hiếm, hôm nay echiase xin chia sẻ ...
Read more

BÀI GIẢNG SIÊU ÂM TỔNG QUÁT

Website trao đổi tài liệu Y Dược học dành cho sinh viên trường Đại học Y Dược Thái Bình
Read more