Amersfoort, een vitale stad in complete regio

57 %
43 %
Information about Amersfoort, een vitale stad in complete regio
Business & Mgmt

Published on February 9, 2009

Author: creatievestad

Source: slideshare.net

Description

Een lijvig rapport, getiteld ‘Een vitale stad in complete regio’. Daarin schrijft de Commissie Van Ek: ‘Een bloeiende economie is een onmisbare voorwaarde voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat,’ Hm, dat klinkt leuk, maar wat moet jij daarmee, als ondernemer? Geen zin om het hele rapport te lezen? Groot gelijk. Wij lazen het voor jou en haalden er de belangrijkste elementen voor creatieve ondernemers uit.

Lees meer op http://www.amersfoortcreatievestad.nl

Een vitale stad in een complete regio Economische visie Amersfoort 2030 Commissie Van Ek Stad met een hart

Foto Cover: Duco Kuijk - Foto Studio Hagens DKF

Een vitale stad in een complete regio Economische visie Amersfoort 2030 Commissie Van Ek januari 2009

Inhoudsopgave Economische visie Amersfoort 2030 Voorwoord 7 Samenvatting 8 Deel 1 – Analyse 8 Deel 2 – Visie en aanbevelingen 8 Stimuleren vestigingsklimaat 10 1. Amersfoort in 2030 12 1.1 Economie voor inwoners en ondernemers 12 1.2 Recente ontwikkeling: Amersfoortse economie hapert sinds 2001 12 1.3 De economische opgaven richting 2030 13 2. Structuur en dynamiek 16 2.1 Terugblik: de toekomst is al begonnen 16 2.2 Amersfoort anno 2008: inwoners: +60%, arbeidsplaatsen: +120% 16 2.3 Kenmerken Amersfoortse economie 17 2.4 Regionaal perspectief 21 2.5 ecente ontwikkelingen: haperende economie sinds 2001 R 22 2.6 Sterkte – Zwakte analyse 24 3. Trends en Beleidsontwikkelingen 26 3.1 Inleiding 26 3.2 Trends en beleidsontwikkelingen 26 3.3 Gemeentelijk beleid 29 3.4 Beleidsinstrumenten van de lokale overheid 29 4. Visie 32 4.1 Visie begint bij ambitie en analyse 32 4.2 Netwerkeconomie en conjunctuur 32 4.3 Meer regionale samenhang: Amersfoort in en met de eigen regio 32 4.4 Balans wonen en werken, nu en in de toekomst 33 4.5 uurzame economische groei: verder versterken van kennis- en diensteneconomie D 35 5. Aanbevelingen 36 5.1 Meer aandacht nodig voor een vitale economie 36 5.2 Organisatorische aanbevelingen 36 5.3 Aanbevelingen voor specialisatie: Versterk wat sterk is… 37 5.4 Aanbevelingen voor diversificatie: … en vergroot de diversiteit van de economische structuur 38 5.5 Aanbevelingen ter versterking van de ruimtelijk-economische randvoorwaarden 40 Bijlagen 45 Een vitale stad in een complete regio | 5

6 | Een vitale stad in een complete regio

Voorwoord In de loop van 2007 vonden er verschillende gesprekken plaats De samenstelling van de commissie werd als volgt bepaald: • De heer drs. J. (Jacques) van Ek, voorzitter tussen leden van het college van B en W van Amersfoort • De heer prof. dr. O.A.L.C. (Oedzge) Atzema, lid (burgemeester en wethouder Economische Zaken), de voor- • De heer drs. H. (Hans) de Boer, lid zitter van de stichting Amersfoort Prominent op de Kaart en • Mevrouw drs. G.T.C. (Geri) Bonhof, lid ondergetekende. Onderwerp van gesprek was de economische • De heer prof. Dr. Th.W.A. (Theo) Camps, lid ontwikkeling van Amersfoort op langere termijn. De stad • Mevrouw drs. M. (Marjanne) Sint, lid had in de jaren '80 en '90 een enorme groei doorgemaakt. • De heer ir. M. (Martin) van Hoogevest, adviserend lid De groeistad had voor grote impulsen gezorgd en een gunstig • De heer mr. H. (Harm) van Veldhuizen, adviserend lid vestigingsklimaat maakte die ontwikkeling mogelijk. Voor velen leek een voorspoedige ontwikkeling van economie In bijlage 1 is van de verschillende leden van de commissie een en werkgelegenheid haast vanzelfsprekend. Toch diende zich kort CV opgenomen. hier en daar een kentering aan in de welhaast automatisch positieve trend. Na de internationale conjuncturele dip in Als secretaris van de commissie werd mevrouw drs. Janny de Boer, 2001/2002 bleek ook de Amersfoortse economie met zijn grote strateeg bij de gemeente Amersfoort, aangewezen. Medewerkers diensten sector kwetsbaar. In het jaarlijks onderzoek naar het van de afdelingen Economische Zaken en Onderzoek & Statistiek vestigingsklimaat van bureau Louter (Elsevier) was Amersfoort hebben ambtelijke ondersteuning verleend, terwijl er ook input terug gevallen naar een positie in de middenmoot, na jaren- is verkregen van de Universiteit van Utrecht en de Kamer van lang een koppositie te hebben ingenomen. Ondergetekende Koophandel. De commissie heeft in korte tijd 5 maal vergaderd. werd gevraagd een en ander nader te analyseren, samen met de afdeling Economische Zaken van de gemeente en in Alle (adviserende) leden hebben vanuit hun specifieke deskun- afstemming met de portefeuillehouder Economische Zaken digheid een belangrijke bijdrage geleverd aan de analyse van in het college. Die verdere verkenning liet zien, dat de econo- de economische positie van Amersfoort, in relatie tot de regio, mische motor inderdaad haperingen vertoonde. De groei van respectievelijk de totstandkoming van de economische visie en economie en werkgelegenheid was na het conjuncturele dal de daarop gebaseerde aanbevelingen. Een aantal stellingen, van het begin van deze eeuw weliswaar enigszins hersteld, die de gemeenteraad in GA 2030 heeft omarmd, heeft de com- maar bij lange na niet van het niveau van de periode daar- missie meegenomen in het denken over de economische visie. voor. Een inventarisatie van het nog uit te geven arsenaal aan We doelen hierbij op lange termijn uitgangspunten als: • een duurzame economische ontwikkeling bedrijfs errein leerde, dat de voorraad bij een gemiddelde uit- t • geen werkloze te vinden gifte van 5 ha per jaar binnen 10 jaar zou zijn uitgegeven. En zo • wonen en werken in de wijk boven aanleg nieuwe waren er meer indicatoren (ontwikkeling van de werkloosheid, leegstand in kantoren, afnemende bereikbaarheid) die het bedrijfsterreinen. vestigingsklimaat allesbehalve in positieve zin beïnvloedden. Als zodanig kan dit rapport worden beschouwd als een ver- Er moest actie worden ondernomen. dieping van GA2030, kwantitatief en kwaliteit. “Een vitale stad Ondertussen was de gemeenteraad doende een visie te ont- in een complete regio” is de centrale ambitie voor 2030, die in wikkelen voor Amersfoort in 2030. Ook in dat kader bleek een hoofdstuk 1 nader wordt toegelicht. Om dat te bereiken, dienen sterke behoefte aan het formuleren van een economische visie de beleidsmakers tezamen met de partners in stad en regio nu voor de lange termijn. Tegen die achtergrond kwam de gedach- de bakens te verzetten en nieuw samenhangend economisch te op om ondergetekende te vragen een commissie te vormen, beleid te formuleren. die een economische visie voor Amersfoort voor het tijdvak tot 2030 zou formuleren. In overleg met het college van B en W In hoofdstuk 2 wordt de structuur en dynamiek van de Amers- werd er bewust voor gekozen om een aantal deskundigen van foortse economie geschetst en een analyse gegeven van de verschillende disciplines van buiten de stad te vragen om deel haperingen, die zich daarin sinds 2001 aftekenen. In hoofdstuk uit te maken van deze commissie. De meest direct betrokken 3 wordt een aantal recent verschenen studies en beleidsrele- instanties (Kamer van Koophandel en Stichting Amersfoort vante ontwikkelingen geschetst, die mede als basis hebben Prominent op de Kaart) traden als adviserend lid toe tot deze gediend voor het formuleren van de economische visie voor de “commissie Van Ek”. periode van nu tot 2030 (hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 worden vervolgens diverse aanbevelingen gedaan, organisatorisch en Op 8 juli 2008 werd de commissie geïnstalleerd door de toen- beleidsmatig, kwantitatief en kwaliteit, en vooral vanuit een malige wethouder Economische Zaken, mevrouw drs. M. van regionale context. Ook is in het rapport een samenvatting ’t Veld. De taakstelling van de commissie werd door het college opgenomen. Voor een goed begrip en interpretatie van de aan- van B en W als volgt geformuleerd: bevelingen raden wij u aan het gehele rapport te lezen. Met Ontwikkel een economische visie voor Amersfoort, als aanvul- nadruk adviseert de commissie het college van B en W dit alles, ling op het toekomstvisietraject GA2030. Mede op basis daar- in samenhang, te vertalen in een economische agenda 2009. van zou de vorming en implementatie van een economische Jacques van Ek, Voorzitter agenda voor de komende 10 jaar moeten plaatsvinden. Een vitale stad in een complete regio | 7

Samenvatting economische visie Amersfoort in 2030 Deel 1 – Analyse minder aantrekkelijk worden, met als uiterste consequentie Jarenlang is het in Amersfoort economisch voor de wind ge- dat mensen en bedrijven wegtrekken. gaan. Sinds de jaren tachtig is de werkgelegenheid zelfs twee Dit doemscenario tekent zich deels al af. De laatste jaren keer harder gegroeid dan het inwonertal. In twee decennia schommelt de werkloosheid in Amersfoort rond het is Amersfoort getransformeerd van een woonstad naar een Nederlands gemiddelde terwijl het hier lange tijd lager was. woon- en werkstad. In vergelijking met andere groeisteden is De toestroom van bedrijvigheid van buiten de stad (‘exogene dit een prestatie van formaat. Dit leek bijna vanzelf te gaan. groei’) is afgenomen. De ontwikkeling van de gevestigde Economische groei is geen doel op zich, maar een bloeiende bedrijvigheid (‘endogene groei’) hapert. De stad kampt met economie is een onmisbare voorwaarde voor een aantrekkelijk leegstand in de kantorenmarkt. De realisatie van nieuwe woon- en leefklimaat. Alle Amersfoorters moeten kans maken werklocaties vertraagt, zoals in het Centraal Stadsgebied (CSG), op een baan en alle ondernemers moeten kunnen ondernemen. Vathorst Podium en op de bedrijventerreinen De Wieken en Een volledige werkgelegenheid en een bloeiend bedrijfsleven Bedrijvenpark Vathorst is te zien. Op de bestaande bedrijven- zijn een bron van positieve dynamiek in de stad. terreinen in Amersfoort Noord (De Hoef, Calveen en De Brand) neemt de werkgelegenheid sinds enkele jaren af. Maar sinds 2001 hapert de economie. In de jaren negentig De economie van Amersfoort is gevoeliger geworden voor groeide de Amersfoortse economie met gemiddeld 2.200 de (inter)nationale conjunctuur. Jaarlijkse schommelingen in nieuwe banen per jaar, na 2001 daalde de groei tot gemiddeld 600 nieuwe banen per jaar. Het aantal inwoners is in dezelfde de werkgelegenheidsontwikkeling laten dit zien: in 2004 en periode wel onverminderd gegroeid en ook in de toekomst 2006 was er voor het eerst sinds jaren sprake van een daling. blijft het inwonertal toenemen. Er dreigt een zorgelijke trend- Ook in de economische ranglijst van onderzoeksbureau Louter, breuk. Dit wordt duidelijk aan de hand van de banenindex: jaarlijks gepresenteerd in Elsevier, is Amersfoort gedaald van het aantal banen per inwoner in de leeftijd van 15 tot en met een positie in de kop naar de middenmoot. De positie varieert 64 jaar (de potentiële beroepsbevolking). per jaar waarbij Amersfoort relatief grote dalingen en stijgin- gen meemaakt. Deze wisselingen worden vooral verklaard door Banen per inwoner (15-64 jaar) in Amersfoort 1990-2007 de ontwikkelingen binnen de zakelijke dienstverlening. Ook blijkt dat de stad nog sterk afhankelijk is van omringende 0,80 regio’s. Zo groeide Amersfoort in de jaren negentig doordat in stadsgewest Utrecht de ruimte schaars was (vooral in 0,75 de kantorenmarkt) en Amersfoort wel voldoende ruimte beschikbaar had. Ook vanuit het westen van de Randstad zijn 0,70 naar verhouding veel bedrijven naar Amersfoort verhuisd. Amersfoort is te kenmerken als een ‘afgeleide economie’. 0,65 De eigen economische kern is nog onvoldoende stabiel waardoor schommelingen in de economische ontwikkeling 0,60 hier sinds 2001 groot zijn. Deel 2 – Visie en aanbevelingen 0,55 Om de negatieve trend om te buigen, moet de gemeente nu actie ondernemen. Economische groei is geen automatisme. 0,50 Daar moet hard aan gewerkt worden. De gemeente heeft te 2000 2006 2004 2002 2005 2003 2007 1990 1996 1999 1998 2001 1994 1992 1995 1993 1997 1991 weinig aandacht voor werk en economie en mist een heldere economische ambitie en strategie. Wij adviseren de gemeente Bron: Gemeente Amersfoort, afdeling Onderzoek & Statistiek begin 2009 direct te starten met het maken van een economische agenda. De analyse, visie en aanbevelingen in Bovenstaande grafiek laat zien dat de balans tussen wonen en werken sinds 2001 onder druk staat. De daling van het aantal dit rapport kunnen hiervoor de basis vormen. De gemeente banen per inwoner is nog beperkt, maar inmiddels wel een moet deze agenda in samenwerking met partners vormen. Ambities moeten breed gedragen worden en alle betrokkenen trend van zes jaar en daarmee geen incident. Het aantal Amers- dienen hun inzet te leveren. foorters dat in de eigen stad werkt, is daarmee afgenomen. Denkend aan Amersfoort in 2030, dan zien we een vitale Als deze ontwikkeling doorzet, wordt Amersfoort op termijn stad in een complete regio. Een duurzame, innovatieve en een meer eenzijdige woonstad (‘slaapstad’) waar de econo- dynamische stad waar inwoners met plezier wonen, werken mische dynamiek laag is. Met als gevolg een stad waar in de en recreëren. Waar ondernemers zich welkom voelen en goed toekomst onvoldoende banen voor onze kinderen zijn en waar gefaciliteerd worden. Een stad verweven met de regio en waar de voorzieningen onder druk komen te staan. Verder zal het een goede menging van ‘rood’ en ‘groen’ is: natuur en land- woon-werkverkeer toenemen en de mobiliteitsproblemen schap horen bij de stad. groter worden. De stad zal voor inwoners en ondernemers 8 | Een vitale stad in een complete regio

Er zijn drie belangrijke economische opgaven voor de werken. Ook bij Amersfoorters die nu nog niet werken zal toekomst van Amersfoort: dit tot een nieuwe behoefte aan banen leiden. • En ten derde willen mensen, onder andere als gevolg van de 1. Vergroot de regionale samenhang. 2. org voor een goede balans tussen wonen en werken, Z toenemende files of het combineren van werken met het nu en in de toekomst. zorgen voor kinderen, dichter bij huis werken, het liefst in de 3. Zorg voor duurzame economische groei. eigen stad of regio. 1. Vergroot de regionale samenhang. Daarmee ontstaat er bij de Amersfoorters in de toekomst In een open netwerkeconomie, waarin de gevoeligheid voor nog een grote behoefte aan nieuwe banen die men vooral in de (inter)nationale conjunctuur toeneemt, heeft de stad een de eigen stad of regio wil vinden. Wij vinden het de verant- krachtige regio nodig. Amersfoort moet kiezen voor de rol van woordelijkheid van de lokale overheid om de juiste randvoor- centrumstad en daarmee kiezen voor een functie als aanjager waarden te creëren zodat de werkbehoefte van deze mensen van de regionale economie. Daarbij adviseren wij de gemeente kan worden vervuld. om op korte termijn gesprekken met de regio aan te gaan, uit- mondend in een bestuurlijk akkoord en blijvende samenwerking. In Amersfoort zijn er minimaal 1.000 nieuwe banen per jaar nodig (tot 2023) om de eigen bevolkingsgroei bij te houden, In het kader van NV Utrecht wordt al door de Eemlandgemeen- maar gezien het regionale belang is een hogere ambitie nodig. ten samengewerkt voor de verstedelijkingsopgave 2015-2030. Als centrumstad heeft Amersfoort binnen de regio ook en Wij adviseren dat ook met Nijkerk en Barneveld (mede gezien vooral een werkfunctie. Om een volwaardige regiofunctie te vervullen zijn ongeveer 1.700 nieuwe banen per jaar nodig. hun economische ambitie en ruimtelijke mogelijkheden) wordt samengewerkt en dat de economische opgave die er Het jaarlijks monitoren van de banenontwikkeling, mede in ligt, binnen de eigen regio wordt gerealiseerd. In regionaal verband moet daarbij ook de bereikbaarheid, de meest cruciale relatie tot de ontwikkeling van de bevolking, is belangrijk. randvoorwaarde voor een vitale economie, worden verbeterd. De voorspelde landelijke recessie in 2009 (en mogelijk langer) zal aan Amersfoort niet voorbijgaan. De banengroei zal daar- Het regionale belang neemt ook toe doordat Amersfoort van door pas over enkele jaren echt kunnen ontstaan. De bevolking uitbreiding naar inbreiding gaat. De ruimte in de stad wordt zal wel gewoon doorgroeien waardoor het aantal banen per schaarser. De stad is niet vol, maar heeft wel slimme oplos- inwoner (de banenindex) nog verder onder druk komt te staan. singen nodig om de schaarse ruimte goed te benutten. Hierbij Er zijn nu maatregelen nodig, zodat in de toekomst de stad past ook een selectiever beleid ten aanzien van nieuwe ontwik- de negatieve trend kan ombuigen en de inhaalslag zo snel kelingen. De ontwikkeling van de economie moet passen bij mogelijk kan beginnen. het huidige en gewenste woon- en leefklimaat. Amersfoort 3. Zorg voor duurzame economische groei. kan haar economie versterken door haar stedelijkheid te ver- groten en in te zetten op een stedelijke economie. Grote steden De economische ontwikkeling van Amersfoort moet aansluiten worden erkend als motoren van de economie doordat zij een op de karakteristieken van de stad en haar inwoners. De balans grote concentratie van vele verschillende functies hebben. tussen wonen en werken is naast een kwantitatieve ook een kwalitatieve opgave. Duurzame groei betekent een schone, Een grote diversiteit aan mensen, bedrijven en het brede aanbod aan voorzieningen zorgt voor een aantrekkelijke innovatieve economie waar het type bedrijven past bij de sociale, culturele en economische mix. Dit draagt bij aan een hoogwaardige kwaliteit van het woon- en leefklimaat en het dynamisch, inspirerend en innovatief klimaat dat past bij type werkgelegenheid past bij de kenmerken van de beroeps- een grote stad. Daarbij zal niet elke vorm van bedrijvigheid nog bevolking. Daarnaast vraagt duurzame groei dat de economie op elke locatie passen, waardoor elders vervangende ruimte minder gevoelig wordt voor schommelingen in de (inter) (‘schuifruimte’) nodig is. Door goede samenwerking met de nationale conjunctuur. omringende gemeenten is het dan toch mogelijk alle typen Via een strategie van specialisatie en diversificatie kan er werkgelegenheid in de eigen regio te behouden. duurzame economische groei in Amersfoort ontstaan: • Specialisatie:Amersfoort moet versterken wat al sterk is. 2. org voor een goede balans tussen wonen en werken, Z Dit betekent verdere specialisatie van de duurzame kennis- nu en in de toekomst. Er moeten in de stad voldoende en passende banen zijn. en diensteneconomie. Daarbij past het kennis- en diensten- De werkfunctie hoort bij de kracht en identiteit van de stad. profiel bij de kenmerken van de beroepsbevolking. Er zijn in Hierbij zijn drie gegevens van belang om in de toekomst Amersfoort veel hogeropgeleiden. Daarnaast zijn er in een rekening mee te houden: diensteneconomie ook vele banen voor lageropgeleiden, • Amersfoort heeft een jonge, groeiende bevolking. In de toe- denk aan de catering of schoonmaakbedrijven. Voor het komst zullen veel nieuwe Amersfoorters ook een baan willen. verder versterken van het kennis- en dienstenprofiel beve- • In de tweede plaats zal als gevolg van de vergrijzing de len wij onder andere aan om de samenwerking met de in nationale overheid stimuleren dat meer mensen gaan Amersfoort gevestigde Hogeschool Utrecht te versterken. Een vitale stad in een complete regio | 9

• Het op termijn aanleggen van nieuwe terreinen blijft nodig. Het versterken van de samenwerking tussen de ROC’s en het bedrijfsleven is ook van belang. Hiermee verbetert de Zo is het voor de economische toekomst van Amersfoort van aansluiting tussen onderwijs, kennisinstellingen en het groot belang dat in Vathorst West ook een bedrijventerrein bedrijfsleven. De participatie in de Taskforce Innovatie regio wordt ontwikkeld. Doordat de visie- en planvorming nog Utrecht (TFI) is belangrijk voor de regionale samenwerking en maar net is gestart, ligt hier tevens een kans om hier een via de TFI komen veel innovatiefaciliteiten voor ondernemers duurzaam terrein volgens de nieuwste inrichtingsprincipes beschikbaar. Ook verdere aansluiting met andere steden te realiseren. In dit verband wijzen wij op bijvoorbeeld de ‘werklandschappen’ en het ‘cradle-to-cradle’ principe. in de Noordvleugel van de Randstad is van belang, waarbij Amersfoort kan profiteren van haar strategische ligging Wij bevelen aan dat de gemeente, in afstemming met de regio, een integraal actieplan voor de kantoren- en bedrijventerrei- (‘Poort tussen het westen van de Randstad en Noord- en nen maakt waarin bovenstaande adviezen worden verwerkt. Oost-Nederland’). De stad kan zich in het bijzonder profileren op haar goede menging van ‘rood’ en ‘groen’ en haar hoge aandeel zakelijke diensten, vooral ontwerp- en adviesbureaus, Naast de kantoren- en bedrijventerreinen zijn ook het centrum ICT, (zorg)verzekeraars en de groeiende creatieve industrie. en de wijken belangrijke plekken waar banengroei kan ont- • Diversificatie: Amersfoort heeft een breder economisch staan. Meer functiemenging en kleinschalige werklocaties, fundament nodig om minder conjunctuurgevoelig te zijn. zoals bijvoorbeeld Oliemolenkwartier en Wagenwerkplaats, Dit kan bereikt worden door bijvoorbeeld meer werkgele- zijn in de stad van toenemend belang. Ook bevelen wij aan genheid in de publieke sector aan te trekken (overheid, zorg, om in de wijken, en ook op de bedrijventerreinen, specifiek onderwijs), door de vrijetijdseconomie te versterken (cultuur, aandacht voor ZZP-ers (zelfstandigen zonder personeel), uitgaan, winkelen; met name in het centrum) of nieuwe startende ondernemers en snelle groeiers te hebben, bijvoor- beeld door een ZZP-wijk te realiseren met alle bijbehorende vormen van hoogwaardige, innovatieve maakindustrie aan te trekken (bijvoorbeeld ‘rapid manufacturing’). voorzieningen. Stimuleren vestigingsklimaat De beschikbaarheid van voldoende ruimte voor bedrijvigheid is essentieel om de benodigde groei te kunnen faciliteren. Juist in Om de economische opgaven richting 2030 te kunnen reali- de toekomst komt deze voorwaarde steeds meer onder druk te seren is het van belang dat de gemeente, van ambtenarij tot staan. Bij inbreiding dreigt verdringing. politiek, in brede zin het vestigingsklimaat stimuleert. Daaronder valt ook een actieve, stimulerende en dienstverle- nende gemeentelijke organisatie. Vele actoren hebben hier een De ‘SER-ladder’ biedt een goed stappenplan om hier mee om te gaan. Voor de vraag naar ruimte wordt eerst de bestaande rol: ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen, interme- ruimte benut (bijvoorbeeld door inbreiding en efficiënter ruim- diaire organisaties, bedrijvenkringen, andere overheden en dergelijke. Goede dienstverlening en accountmanagement tegebruik) en vervolgens kunnen nieuwe terreinen worden ge- realiseerd om in de overblijvende ruimtebehoefte te voorzien: richting bedrijven is van belang. Wij adviseren daarbij • Bestaande werklocaties moeten worden gekoesterd, onder bijvoorbeeld dat in het college iedere bestuurder de vaste andere door goed beheer. Of door thematisering van (een accountmanager voor een of meerdere grote bedrijven wordt. deel van de) werklocaties om ze extra geschikt te maken Ook goede overlegstructuren en samenwerkingsverbanden voor bepaalde doelgroepen. Dit kunnen ook delen zijn van dragen bij aan een goed vestigingsklimaat. Verder is bestaande terreinen of terreinen die nog in uitgifte komen, bijvoorbeeld citymarketing een instrument om de potentie zoals het noordelijke deel van De Wieken waar wij adviseren van de stad positief uit te dragen en de bekendheid verder om ruimere bestemmingsmogelijkheden toe te staan te vergroten. Een proactieve inzet met veel samenwerking en contacten met derden vereist tot slot voldoende capaciteit (dit deel is nu alleen bedoeld voor bedrijven met een zware milieucategorie) en daarbij de mogelijkheden voor innova- in de gemeentelijke organisatie. Er is menskracht nodig en tieve logistiek te onderzoeken. budget om projecten te realiseren. • Verder moet op termijn (bij ‘maturiteit’) teruggang in werk- gelegenheid worden voorkomen. Het is hierbij van belang Ondanks de sinds 2001 ingezette negatieve trend, heeft dat een bestaand terrein tijdig wordt geherstructureerd, dat Amersfoort nog steeds een gezonde uitgangspositie. er voldoende flexibiliteit in de bestemmingsplannen is en De groei uit het verleden heeft een kansrijke economische dat de mogelijkheden voor intensief ruimtegebruik worden basis gecreëerd die de stad verder uit kan bouwen. Zo heeft benut. Deze problematiek speelt vooral op de bedrijventer- Amersfoort een schone diensteneconomie en veel MKB en reinen De Hoef, Calveen en De Brand. Isselt is inmiddels ZZP’ers. De bevolking is jong en hoogopgeleid. Door de bevol- grotendeels geherstructureerd, daar is de werkgelegenheid kingsgroei en de toename van de arbeidsparticipatie ontstaat de laatste jaren weer toegenomen. in de komende jaren nog een grote behoefte aan nieuwe • Bij transformatie van bedrijventerrein naar een andere banen. De stad ligt bovendien in een economisch sterke regio. functie dient elders compenserende ruimte aanwezig te zijn. Maar deze kansen moeten wel actief benut worden, economi- In Amersfoort is transformatie actueel voor de Kop van Isselt. sche groei is geen automatisme. Alleen als de gemeente met Wij adviseren dat hier wordt getransformeerd naar werken haar partners de economische randvoorwaarden versterkt, en wonen, of dat anders op zijn minst elders compensatie blijft de stad vitaal en aantrekkelijk voor inwoners en onder- van verlies aan banen plaatsvindt. nemers. 10 | Een vitale stad in een complete regio

Amersfoort: een goede menging van ‘rood’ & ‘groen’ Een vitale stad in een complete regio | 11

1. Amersfoort in 2030 1.1 Economie voor inwoners en ondernemers 1.2 Recente ontwikkeling: Amersfoortse economie hapert sinds 2001 Denkend aan Amersfoort in 2030, zien we een vitale stad in een complete regio. Een duurzame, innovatieve en dynamische Is Amersfoort goed op weg? Het antwoord is: nee. In dit stad. Een stad waar inwoners met plezier wonen, werken en rapport tonen we aan dat de economie sinds 2001 hapert. In de recreëren. Waar ondernemers zich thuis en welkom voelen. eerste jaren na 2001 was de verwachting dat de Amersfoortse Een stad verweven met de regio en waar natuur en landschap economie weer zou opleven als de conjunctuur verbeterde. bij de stad horen. Stad en regio zien wij als één en onlos - Nu we de samenhang zien van een aantal factoren wordt makelijk met elkaar verbonden. Een regio waar de relatie tus- duidelijk dat de negatieve trend nog niet is omgebogen. sen people, planet en profit optimaal is. Als deze trend doorzet, verliest de stad op termijn haar vitali- Een regio waarin Amersfoort een sterke centrumfunctie teit en wordt daarmee een minder aantrekkelijke stad om in vervult met een ruisend, stedelijk centrum en aantrekkelijke te wonen of te werken. Er dreigt een grote trendbreuk met het wijken om in te wonen en werken. De omringende gemeenten verleden. Amersfoort is hard gegroeid sinds de jaren tachtig profiteren mee van de stedelijke dynamiek van Amersfoort en en de stad heeft zich goed ontwikkeld, zowel qua wonen als completeren op hun beurt de kracht van de stad. Stad en regio werken. De balans dreigt nu verstoord te raken. Wij constateren vormen een aantrekkelijke mix om te wonen, werken, onder- dat dit besef nog onvoldoende is doorgedrongen in het nemen en recreëren. gemeentelijk beleid. Dit baart ons zorgen voor de lange termijn. Te meer omdat de vooruitzichten op korte termijn niet Onmisbaar voor een vitale stad gunstig zijn. Het CPB heeft in december 2008 voorspeld dat in Een bloeiende economie is een onmisbare voorwaarde voor 2009 de Nederlandse economie 0,75% zal krimpen, de grootste een vitale stad. Een stad waar de economische dynamiek krimp sinds de jaren tachtig. De werkloosheid zal in 2010 zijn verdwijnt, verliest uiteindelijk haar aantrekkelijkheid voor toegenomen naar 6,5%. inwoners en ondernemers. Wij vinden dan ook dat Amersfoort haar economische dynamiek nu en in de toekomst moet ‘It’s the economy, stupid.’ Deze slogan domineerde niet alleen vasthouden. Iedereen in Amersfoort moet de kans krijgen om in de jaren negentig de verkiezingen in de Verenigde Staten mee te doen in de stad, om mee te doen in de maatschappij en maar ook die in het najaar van 2008. Barack Obama had een bijdrage te leveren aan het sociaal economische klimaat. volgens de meerderheid van de kiezers het beste antwoord op de financiële crisis en de slechte economische vooruitzich- Alle ondernemers moeten kunnen ondernemen en alle ten. Volgens Obama moeten we het vooral zoeken in dingen Amersfoorters moeten kans maken op een baan. Een vitale anders doen (‘Change, Yes we can’) . Zijn boodschap heeft ook economie is een voorwaarde voor voldoende en passende betekenis voor Nederland en Amersfoort. In plaats van de banen. Werken betekent meedoen, participeren, integreren en tegenstellingen tussen economie en ecologie, tussen welzijn zelfredzaam zijn. We willen dat in Amersfoort zoveel mogelijk en welvaart en tussen bevolkingsgroei en milieudruk, moet mensen, jong en oud, hoog- en laagopgeleid, actief zijn in de men meer gaan denken aan het met elkaar verbinden van het maatschappij en zodoende een bijdrage leveren aan het economisch, sociale en ecologische kapitaal dat in een stad of sociaal economische klimaat in de stad. regio bestaat. Daarin ligt de werkelijke opgave om te komen tot een duurzame samenleving. Amersfoort kan op dit vlak een Positieve dynamiek voorhoederol gaan spelen in Nederland. Maar een vitale economie betekent nog meer. Een bloeiend bedrijfsleven is een bron van positieve dynamiek in de stad. Het CPB voorspelt een krimpende economie. Ook de Wij denken naast banen ook aan de producten en diensten van Amersfoortse ‘Joe the plumbers’ zullen hiermee te maken bedrijven waar inwoners behoefte aan hebben. En aan bedrij- krijgen. Sommige Amersfoorters zullen werkloos worden. Me- ven die samenwerken met onderwijs en kennisinstellingen en nigeen zal zich meer zorgen gaan maken over de hypotheek, de voldoende stageplaatsen bieden. Bedrijven die participeren in ander over het kunnen betalen van de dagelijkse boodschap- verenigingen, evenementen of goede doelen. En bedrijven die pen. Een deel van de Amersfoortse ondernemers zal men- investeren in de gebouwde omgeving. Bedrijfsgebouwen, sen, met wie ze soms jaren hebben samengewerkt, moeten klein en groot, zijn veelal beeldbepalende plekken in de stad. ontslaan. Andere ondernemers zullen hun omzet zien dalen, investeringen moeten uitstellen of uiteindelijk het bedrijf moe- Denk aan de architectuur van de kantoorgebouwen in het ten sluiten. En een deel van de verenigingen, culturele instellin- centrum, de gevels van winkelpanden of de kapsalon op de gen en evenementenorganisaties zal bijvoorbeeld sponsoring hoek van de straat in een woonwijk. En ook aan bedrijven die of andere steun door bedrijven zien afnemen. investeren in duurzaam en intensief ruimtegebruik. Bedrijven Dit zijn de zorgen voor morgen. Zorgen die vragen om een die eraan bijdragen dat Amersfoort ook in de toekomst de krachtig economisch beleid in het licht van de gewenste meest groene stad van Europa is. Amersfoort is gebaat bij duurzame ontwikkeling. De rol van de overheid in de markt- gezonde bedrijven die willen investeren in hun imago en economie neemt toe. Volgens sommigen tijdelijk, volgens zo een positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van het anderen ook op lange termijn. Zo lijkt de overheid niet alleen woon- en leefklimaat. onontbeerlijk om het vertrouwen in de economie te herstellen, 12 | Een vitale stad in een complete regio

maar ook bij het bewerkstelligen van veranderingen in de ren van uitbreiding naar inbreiding. De stede ijke ruimte kan l economie. Dit zijn kwesties die in hoofdzaak spelen op inter- slimmer benut worden. De stad is niet vol, maar planning en nationaal en nationaal beleidsniveau, maar ook op lokaal inrichting moeten vernieuwender. Dit stelt de gemeente voor niveau mag verwacht worden dat de overheid ‘een duit in het nieuwe vraagstukken om de stad sociaal, economisch en ruim- zakje doet’. Het gaat in de economie immers om de bestaans- telijk aantrekkelijk te houden. zekerheid en welvaart van mensen, en dus om de inwoners van Wij willen benadrukken dat de gemeente de economie niet in Amersfoort. Onze horizon is 2030, waarbij we meteen opmer- haar eentje kan maken. Zij heeft ten eerste geen invloed op de ken dat de urgentie om te handelen al vandaag aanwezig is. (inter)nationale conjunctuur. Ten tweede moeten de inwoners Economische ontwikkeling is geen automatisme, het komt en ondernemers zorgen voor het economisch succes. Ten derde niet vanzelf goed. Sterker nog, de gemeente en haar partners heeft de gemeente de inzet van partners nodig. De lokale moeten hard aan de economische randvoorwaarden werken. overheid heeft wel de verantwoordelijkheid om binnen haar vermogen de juiste randvoorwaarden te creëren zodat voor de inwoners en ondernemers de omstandigheden optimaal zijn. 1.3 De economische opgaven richting 2030 Als Amersfoort de negatieve trend wil ombuigen en in 2030 Wij zien drie centrale opgaven die de kapstok voor ons advies die vitale stad in een complete regio wil zijn, dan is behoud aan de gemeente vormen. van economische dynamiek belangrijk. De economische 1. Meer regionale samenhang ontwikkeling van Amersfoort moet daarbij aansluiten op de karakteristieken van de stad en haar inwoners. De menselijke Amersfoort is nauw verweven met de omringende gemeenten. maat moet leidend zijn in de toekomstambitie. Het gaat om de De grootste kracht van de regio Amersfoort is de mix van mensen. Economische groei is geen doel op zich, het algehele stedelijkheid en landelijkheid. De netwerkeconomie zal zich leefklimaat staat voorop, vooral de groei van de werkgelegen- alleen maar sterker manifesteren waardoor het regionale heid. En de ruimtelijke ontwikkeling van de stad zal verande- schaalniveau nog belangrijker wordt. Verstedelijking brengt dynamiek Een vitalwe stad in een complete regio | 13

Een eerste centrale opgave is het vergroten van de regionale de creatieve kenniseconomie volop. Zulke steden zijn weer de samenhang. Dit sluit aan bij de stelling in de toekomstvisie trekpaarden van de economie. De algehele aantrekkelijkheid GA2030 ‘wonen in Parkstad Eemland’. Tot de regio Amersfoort van de stad wordt vergroot als de voorzieningen daaromheen behoren wat ons betreft de Eemland gemeenten en Nijkerk, ook goed zijn. Een hoogwaardig niveau van onderwijsvoor- maar ook Barneveld zien we als een natuurlijke partner. zieningen, goede zorgvoorzieningen en een aantrekkelijk cultu- Het is belangrijk dat in de regio het werken dicht bij het reel en culinair aanbod. En groene leefruimte in de stad en de wonen is gelegen. De arbeidsmarkt functioneert immers vooral nabijheid van natuur en landschap in de regio. Kortom een stad regionaal. Voldoende banen in de regio betekent ook dat het met ‘best of both worlds’: stedelijkheid en landelijkheid. regio overschrijdend woon-werkverkeer verminderd. Slimme oplossingen met de regio zijn nodig om voldoende ruimte voor bedrijvigheid te houden. 2. Balans wonen en werken In GA2030 heeft de gemeenteraad met de stelling ‘geen werk- loze te vinden’ ook aangegeven dat er, vrij vertaald, in de stad voldoende en passende banen moeten zijn. Met de gemeen- teraad vinden wij de beschikbaarheid van banen essentieel voor de toekomst van de stad. Voor Amersfoort (en de regio) zijn daarbij drie zaken van belang. Amersfoort heeft een jonge, groeiende bevolking. Ook voor hen zullen er banen moeten zijn. In de tweede plaats zal de nationale overheid stimuleren dat meer mensen gaan werken. Ook bij Amersfoorters die nu nog niet werken leidt dit tot een additionele behoefte aan banen. En ten derde willen mensen dichter bij huis werken, het liefst in de eigen stad of regio. Zodat zorgtaken beter gecombineerd kunnen worden met werk. En omdat werken steeds meer het wonen volgt. Het behoort tot de verantwoor- delijkheid van de lokale overheid de juiste randvoorwaarden te creëren zodat de werkbehoefte van deze mensen zo goed mogelijk wordt vervuld. 3. Duurzame economische ontwikkeling In GA2030 heeft de gemeenteraad van Amersfoort over de richting van de economische ontwikkeling een duidelijke uitspraak gedaan die wij omarmen: ‘economische groei moet groen, moet duurzaam zijn’. De beste mogelijkheden om deze derde centrale opgave te realiseren zien wij in het verder versterken van de kennis- en diensteneconomie. Zo genereert bijvoorbeeld de kennis- en diensteneconomie de minste CO2 emissies. Dit betekent inzetten op een schone, innovatieve economie. Amersfoort heeft daarin al een sterk profiel en kan dit verder uitbouwen. Het arbeidsintensieve karakter van een diensteneconomie past bij de inbreidingsopgave richting 2030. En het type werkgelegenheid past goed bij de kenmerken van de Amersfoortse beroepsbevolking. Voorwaarden: stedelijkheid en landelijkheid Wij vinden een kwalitatief hoogwaardig vestigingsklimaat in de ruimste zin een essentiële voorwaarde om deze drie ambities waar te maken. Dat betekent een stad met voldoende en passende ruimte voor bedrijvigheid en optimale bereikbaar- heid. Een stad waarin hechte netwerken voor samenwerking en kennisuitwisseling bestaan tussen ondernemers, overheid en onderwijs- en kennisinstellingen. En een stad waarin het prettig wonen is en er voor bedrijven een goede beroeps- bevolking is. Juist in steden met een goed woonklimaat bloeit 14 | Een vitale stad in een complete regio

Een vitale stad in een complete regio | 15

2. Structuur en Dynamiek 2.1 Terugblik: de toekomst is al begonnen werd dus sterker ingezet op economische ontwikkeling dan woningbouwontwikkeling. Dit kwam voort uit de economische Zoals elke automobilist weet moet je om vooruit te komen voorspoed van de jaren negentig en het uitstekende Amers- eerst in de achteruitspiegel kijken. Een advies over de toekomst foortse vestigingsklimaat. Veel werkgelegenheid zou moeten is geen vrije vingeroefening, maar bouwt voort op lijnen uit ontstaan op bedrijventerreinen (De Birkt-Isselt, De Wieken en het verleden en de situatie van nu. Daarbij kijken we niet Bedrijvenpark Vathorst), op kantorenlocaties (vooral CSG en alleen naar de feitelijke gebeurtenissen en trends, maar ook Vathorst-Podium) en in voorzieningencentra (vooral het de denkbeelden uit het verleden nemen we mee in het denken Eemkwartier en winkelcentrum Vathorst). over de economische visie tot 2030. Sommige vraagstukken zijn immers van alle tijden, andere meer tijdgebonden, maar vinden altijd hun oorsprong in het verleden. 2.2 Amersfoort anno 2008: inwoners: +60%, arbeidsplaatsen: +120% Groeistad: stedelijke ontwikkeling In de jaren tachtig kreeg Amersfoort van het Rijk de status van Het aantal banen is sinds de jaren tachtig twee keer zo hard Groeistad. De aantrekkelijke, gemoedelijke provinciestad kreeg gegroeid als het aantal inwoners. In 1985 telde de stad 88.000 een forse taakstelling, onder andere het bouwen van 15.000 inwoners, anno 2008 is dit aantal gegroeid naar ruim 140.000. nieuwe woningen. Zo werd de stad aan de rand uitgebreid met Dit is een stijging van 60%. De stad telde in 1985 ruim 31.000 de wijken Schothorst en Zielhorst, later de architectuurwijk arbeidsplaatsen en heeft er nu bijna 68.000, een stijging van 120%. Van typische woonstad is Amersfoort veranderd in een Kattenbroek en eind jaren negentig de duurzame wijk woon- en werkstad. Nieuwland. En niet alleen aan de buitenkant, maar ook in de stad moest blijvend worden geïnvesteerd in de kwaliteit. Het Centraal Stadsgebied (CSG) is ingrijpend veranderd en De huidige balans tussen wonen en werken komt mede tot ook in de wijken zijn diverse nieuw- of herbouwprojecten uitdrukking in een vergelijkende studie onder alle gemeenten gerealiseerd. Ook de bedrijventerreinen De Hoef, Calveen en in Nederland in de Atlas voor Gemeenten. Onderstaande tabel De Brand werden sindsdien ontwikkeld. Uitgangspunt van toont een selectie van de ranglijst die in 2008 is opgesteld voor het groeibeleid was dat wonen en werken ontwikkeld zouden de sociaaleconomische index en voor de factor woonaantrekke- worden, met een accent op het werken. lijkheid. Op beide indicatoren staat Amersfoort in de top tien van de vijftig grootste steden in Nederland. Interessant is bovendien Stadsperspectief 2015: doorzetten van groei dat de stad daarmee een hogere positie inneemt dan andere In het Stadsperspectief 2015, opgesteld in 1999, werd een steden die in de jaren tachtig de status Groeistad kregen. tussenbalans gemaakt. Amersfoort was een grote stad geworden. Het inwonertal was fors gegroeid en de werk- Tabel 1: Ranglijst steden gelegenheid was relatief nog harder gegroeid. Ook de morfo- Sociaal-Economisch Woonklimaat logie van de stad was ingrijpend gewijzigd door de komst van nieuwe wijken aan de randen van de stad en van hoogbouw Amersfoort 3e plaats 7e plaats in het Centraal Stadsgebied. Groeisteden: Met Vathorst, De Wieken en het Centraal Stadsgebied nog Breda 7e plaats 29e plaats volop in uitvoering, was de stad rond de eeuwwisseling Zwolle 9e plaats 10e plaats nog lang niet af. Er werd ingezet op: • het verder versterken van het aantrekkelijke woonklimaat Groningen 27e plaats 19e plaats • de kennis- en diensteneconomie (onder andere ICT) Helmond 47e plaats 39e plaats • de binding van hoger onderwijs aan de stad Enkele andere grote steden met een historische kern (Kennis Satelliet Amersfoort) • het verrijken van het culturele en uitgaansaanbod. en/of groene omgeving: Utrecht 5e plaats 2e plaats Maar er was meer veranderd. De stad had ook groeipijn: zo zocht Den Bosch 13e plaats 4e plaats het Stadsperspectief 2015 antwoorden voor de afnemende bereik- baarheid, de veroudering van buurten, de afnemende veiligheid Apeldoorn 13e plaats 34e plaats en de toename van mensen die om uiteenlopende redenen Haarlem 17e plaats 3e plaats sociaal, economisch en/of maatschappelijk niet meekwamen. Bron: Atlas voor Gemeenten 2008 De ambitie om kansen te benutten en problemen te bestrijden werd ook in het Stadsperspectief 2015 vertaald naar het verder Nadere beschouwing leert dat Amersfoort vooral door het ontwikkelen van wonen en werken. Tot 2015 zou het inwoner- hoge aandeel groeisectoren (financiële en zakelijke dien- tal verder toenemen van 125.000 naar 155.000 (+24%) en de sten), het relatief lage aandeel werklozen en het geringe werkgelegenheid van 57.000 naar 82.000 (+44%). Procentueel aantal arbeidsongeschikten op de derde plaats staat qua 16 | Een vitale stad in een complete regio

Amersfoort in ontwikkeling sociaal conomische index. Wat betreft het aantal banen in e Tabel 2 toont de opbouw van de Amersfoortse economie in secto- de gemeente als percentage van de beroepsbevolking scoort ren in vergelijking met Nederland. Zo is te zien dat in Amersfoort Amersfoort echter veel minder. De woonaantrekkelijkheid van 6% van werkgelegenheid uit de industrie komt, tegenover 12% Amersfoort wordt volgens de Atlas voor Gemeenten vooral landelijk. Bij zakelijke en financiële diensten is het beeld andersom: bepaald door de nabijheid van natuur en de goede externe in Amersfoort werkt 28% in deze sector tegenover landelijk 18%. bereikbaarheid van banen. Zonder deze twee factoren staat Amersfoort veel lager. De kwaliteiten van Amersfoort bevinden Tabel 2: Opbouw economie Amersfoort en Nederland naar zich dus vooral buiten de stad zelf. Dat maakt de stad kwets- aantal werkzame personen 2007 baar voor bijvoorbeeld de fileproblematiek. Sector Amersfoort Nederland Interessant is verder dat Amersfoort weliswaar een relatief Landbouw 0% 3% grote creatieve klasse herbergt, maar dat het lokale culturele Industrie 6% 12% aanbod, evenals overigens het culinaire aanbod, achterblijft bij tal van andere Nederlandse steden. Ook voor de creatieve Bouwnijverheid 5% 6% klasse is Amersfoort in de eerste plaats een woonstad. Handel + Horeca 21% 22% Vervoer/communicatie 6% 6% 2.3 Kenmerken Amersfoortse economie Deze paragraaf is deels gebaseerd op cijfermateriaal en Zakelijke + financiële 28% 18% berekeningen uit de Economische Monitor 2008 (gemeente diensten Amersfoort, afdeling O&S). Overheid 5% 6% Schone diensteneconomie Onderwijs + Gezondheids- 28% 26% zorg + Overig Amersfoort heeft een sterke nadruk op dienstverlening. Grote industriële complexen zijn er nauwelijks. Gezien deze TOTAAL 100% 100% opbouw van de economie is Amersfoort te kwalificeren als Bron: Gemeente Amersfoort 2008, afdeling Onderzoek & Statistiek een ‘schone diensteneconomie’. Een vitale stad in een complete regio | 17

De conclusie is duidelijk. In de jaren negentig heeft vooral de De verschuivingen in de opbouw van de Amersfoortse eco- dienstensector de economie van Amersfoort enorm aan- nomie in de laatste 10 jaar wijken af van die in Nederland als gejaagd, vooral de financiële diensten en ICT. Amersfoort is geheel. In onderstaande tabel zijn de belangrijkste verschillen gegroeid van een provinciestad naar een stad van formaat. weergegeven (relatief kleine sectoren in Amersfoort zijn weg- gelaten). Kwalitatieve balans wonen en werken De ruime vertegenwoordiging v

Add a comment

Related presentations

Related pages

Amersfoort, een vitale stad in complete regio ...

... getiteld ‘Een vitale stad in complete regio’ Business & Mgmt ... Information about Amersfoort, een vitale stad in complete regio. Business ...
Read more

Amersfoort, een vitale stad in complete regio - Business

1. Een vitale stad in een complete regio Economische visie Amersfoort 2030 Commissie Van ...
Read more

Evenementen | Jong Management Amersfoort

OmschrijvingDe ‘Economische Visie Amersfoort 2030: een vitale stad in een complete regio’ is opgesteld door een commissie onder voorzitterschap van ...
Read more

Amersfoort IntoBusiness by INTO Business (page 23) - issuu

Raad voor Economische Ontwikkeling regio Amersfoort ... Ek ‘Een vitale stad in een complete regio ... een band met Amersfoort of de regio ...
Read more

Regio Amersfoort voorbereid op economie van morgen ...

Het advies ‘Een vitale stad in een complete regio’ van de ... en werk te maken van een vitale regio. ... is dat regio Amersfoort een MKB ...
Read more

Amersfoort IntoBusiness by INTO Business (page 18) - issuu

... Vitale stad in een complete regio ... Amersfoort. Een onderhoud met een bewogen man, vol liefde voor de Amersfoortse regio en met een ...
Read more

Amersfoort.groei.nl | PageGlance

Amersfoort, een vitale stad in complete regio Lees meer op http://www.amersfoortcreatievestad.nl ... de Randstad zijn sinds de jaren negentig naar ...
Read more

Raad voor Economische Ontwikkeling (REO) - Amersfoort ...

... door het rapport ‘Een vitale stad in een complete regio ... Amersfoort is een vitale regio. ... Amersfoort Duurzame Stad biedt deze ...
Read more

Amersfoort Creatieve Stad. | Impuls voor de creatief ...

Impuls voor de creatief/innovatieve economie in regio Amersfoort. Een impuls voor de creatieve economie in de ... Amersfoort, een vitale stad in complete regio
Read more